Niebezpieczne zachowania to te, które mogą skutkować poważnymi zagrożeniami dla życia lub zdrowia. Są to na pewno eksperymenty z alkoholem, dopalaczami, narkotykami, a także strategie rozwiązywania problemów skupione na emocjach, np. stosowanie wymienionych wcześniej substancji zmieniających świadomość i samookaleczanie. Jak chronić młodych?

Bezwarunkowa miłość i akceptacja dziecka takim, jakie jest

Miłość jest fundamentem zdrowego rozwoju, ponieważ daje dziecku poczucie bezpieczeństwa. Bez niej trudno się otworzyć na ryzyko, z jakim związane jest podejmowanie decyzji, walczenie o siebie, sprzeciwienie się grupie rówieśniczej. Kochane i akceptowane dzieci są silniejsze psychicznie, mają wyższą samoocenę i poczucie wartości. Jak tę miłość i akceptację okazywać i umacniać? Poprzez obecność w życiu dziecka, przytulanie, radość ze wspólnych aktywności, rozmowy na każdy temat – po prostu przez okazywanie uczuć, również słowami. Komunikaty o bezwarunkowej miłości są szczególnie ważne, gdy dziecko łamie zasady lub podejmuje decyzje, których rodzice nie akceptują. Nie oznacza to akceptacji złych zachowań, ale oddzielenie zachowania od człowieka: „Kocham Cię, mimo że nie akceptuję tego, co zrobiłaś(-eś)”.

Wysoka samoocena i wiara w siebie jako czynnik chroniący dziecko

Nikt nie lubi myśleć o sobie źle. Jeśli tak jest i w głowie nieustannie pojawiają się destrukcyjne myśli, wtedy nastrój ulega znaczącemu obniżeniu, a to już tylko krok do poważnych problemów psychicznych. Wysoka samoocena to poczucie samoakceptacji bez presji, żeby być takim, jak inni. Wiara w siebie daje siłę do podejmowania prób zmiany tego, na co ma się wpływ, wspiera optymizm, pozwala na zaakceptowanie faktu, że nie zawsze jest lekko i łatwo, że czasem trzeba się napracować, żeby w końcu osiągnąć to, co się zaplanowało. Poza tym zwiększa zaufanie do siebie i pogłębia poczucie bezpieczeństwa, co stanowi fundament zdrowego rozwoju.

Przy dobrze ukształtowanej samoocenie i wysokim poczuciu wartości rośnie potrzeba bycia szanowanym i ważnym, przy równoczesnym spadku potrzeb udowadniania komukolwiek swojej wartości. Jeśli młody człowiek wie, co potrafi, jest z siebie zadowolony i myśli optymistycznie o przyszłości, wówczas skupia się na działaniach, które mogą zmienić jego świat na zgodny z jego własnymi marzeniami: zdobywa wykształcenie, bo tego chce, rozwija jakąś działalność, bo upatruje w tym korzyści dla siebie, trenuje, bo to dla niego przyjemne i służy zdrowiu itd. Jasne jest, że potrzebuje do tego współpracy dorosłych opiekunów – rodziców, dziadków, nauczycieli, wychowawców – ich uważności i otwartości na potrzeby, co pozwoli wychwycić ten moment, w którym młody człowiek potrzebuje wsparcia.

Wiedza na temat zagrożeń

Wiedza chroni, ponieważ daje rozeznanie w zagrożeniach, pokazuje uogólniony obraz konsekwencji podejmowanych decyzji o niebezpiecznych zachowaniach, zapewnia konkretne informacje o tym, jak siebie chronić i gdzie szukać wsparcia i pomocy. Wiedza może być silnym wsparciem, gdy trzeba sprzeciwić się presji grupy rówieśniczej lub podjąć decyzje, które dla rówieśników będą sygnałem inności i podążania własną drogą – co nie zawsze jest akceptowane wśród młodzieży. Argumenty z obszaru wiedzy mogą pomóc w rozmowach z rówieśnikami, gdy trzeba się sprzeciwić lub wesprzeć przyjaciół w podejmowaniu decyzji.

Ciekawość świata i rozwijanie zainteresowań

Rozwijanie zainteresowań i talentów to skuteczna strategia ochrony przed niebezpiecznymi zachowaniami. Wzmacnia poczucie wartości i samoocenę, daje możliwość przeżywania sukcesów, a to wzbudza optymizm w myśleniu o przyszłości, rozwija intelektualnie, zachęca do poszukiwania wiedzy o świecie, zachęca do stawiania pytań i otwartości na różnorodność poglądów i opinii. Poza tym rozwija kompetencje psychospołeczne i czyni człowieka mniej podatnym na wpływy zewnętrzne, podtrzymując wiarę w siebie i potrzebę wewnątrzsterowności.

Sukcesy szkolne i inne – wzmacnianie poczucia własnej wartości

Sukcesy szkolne wzmacniają przekonanie o własnej wartości, kształtują aspiracje i potrzebę rozwoju. Szerokie spektrum wiedzy oferowanej w podstawie programowej może być podstawą do szerokich horyzontów myślenia o świecie jako o niezmierzonych możliwościach doświadczania i działania. Sukces to uczucie radości, więc daleko mu do obniżonego nastroju i destrukcyjnych schematów myślenia popychających młodych do szkodliwych dla nich eksperymentów.

Jakie relacje wspierają dziecko

Grupa rówieśnicza to dla dzieci i młodzieży środowisko rozwojowe o silnym oddziaływaniu. Młodzi odnajdują w grupie wsparcie, ale także napotykają na wyzwania życiowe, które mobilizują do działania. Uspołeczniona grupa rówieśnicza, która ma aspiracje, jest pełna pomysłów na twórcze działania i z otwartością podchodzi do różnic, jest dla młodego człowieka najlepszą barierą ochronną. Podobnie działa podtrzymywanie więzi rodzinnych i koleżeńskich. Mocna więź z rodziną, również z tą dalszą, podbudowuje poczucie bezpieczeństwa. Dobry kontakt i więzi to także stałe uczenie się zasad współżycia społecznego w bezpiecznej atmosferze bycia „swoim”.

Więzi koleżeńskie mogą być wsparciem także wtedy, gdy dziecko dorasta i coraz mniej czasu spędza z rodziną. Wtedy ciepłe wspomnienia i spotkania przy różnych okazjach będą wsparciem dla dobrostanu psychicznego. Czynnik ten może okazać się najważniejszy, gdy młody człowiek doświadczy wydarzeń, które osłabią jego odporność psychiczną.





Maria Tuchowska
Nauczyciel dyplomowany, polonista i teolog. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą w placówkach integracyjnych różnego poziomu, edukator, coach, przeprowadziła ok. 600 szkoleń z zakresu kompetencji psychospołecznych nauczycieli, prawa oświatowego, pracy z dziećmi i młodzieżą z różnego typu zaburzeniami. Specjalizuje się również w tematyce dotyczącej zagadnień związanych z obecnością rodziców w szkole.