Dlaczego Internet jest taki ważny dla dzieci i młodzieży

Jest obecnie taka postawa, by traktować świat wirtualny, wirtualnych przyjaciół, gry, komputery, ekrany, tablety, smartfony jako zagrożenie. To błąd, gdyż mylimy przyczyny z objawami. Powinniśmy zanurzyć się w świat dziecka, by zobaczyć, że dzieli się ono na dwa bieguny, którymi są szkoła i dom. Jednak to niemożliwe, aby w szkole i w domu dziecko stało się tym, kim chciałoby być: bohaterem. W jakim świecie dziecko może szybko stać się bohaterem? W świecie wirtualnym. Musimy zdać sobie sprawę, że to nie świat wirtualny jest niebezpieczny, ale ten drugi, rzeczywisty – szkoła i dom. Naszym wspólnym zadaniem jest uczynić świat rzeczywisty równie atrakcyjnym, jak świat wirtualny. Jeśli w świecie realnym, dzięki naszej postawie dziecko będzie mogło poczuć się bohaterem, jak w świecie wirtualnym, nie będziemy mieli już problemów z tym drugim, gdyż nie będzie on już jedynym.

A. Stern

Inne pokolenie

Jeśli jesteś rodzicem, oznacza to, że najprawdopodobniej jesteś osobą urodzoną w latach siedemdziesiątych albo osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Oznacza to, że w Twoim dzieciństwie nie było czegoś takiego jak Internet, a zatem trzydzieści bądź czterdzieści lat temu nikt nie mówił, że jest offline, bo przecież nie było sfery online. Większość wolnego czasu spędzano na podwórku, na boisku, wśród znajomych, kolegów, koleżanek, a jeśli były jakieś cyfrowe urządzenia, to na pewno nie miały dostępu do Internetu. Lata osiemdziesiąte to czas pojawiania się pierwszych gier komputerowych, w połowie lat dziewięćdziesiątych pojawia się w komputerach stacjonarnych dostęp do Internetu. Czas wywrócił się do góry nogami: pojawiają się gry online, po roku dwutysięcznym Internet wpada ludziom do smartfonów, pojawiają się kolorowe aplikacje, jak również dostęp do portali społecznościowych. Przyspiesza informacja, zwiększa się jej objętość, zaczyna się tworzyć cały kolorowy wirtualny świat, dający wiele możliwości spędzania czasu wolnego, rozwoju osobistego, poznawania innych ludzi. Tworzy się również zupełnie inne pokolenie osób – pokolenie sieci, pokolenie osób always on*, osób zanurzonych w świat nowoczesnych technologii.

* Pokolenie „always on“ to ci, którzy są „zawsze podłączeni“.


grafika_artykul_internet_jest_wazny.jpg


Dlaczego ów świat jest taki ciekawy, wciągający, absorbujący? Oczywiście udzielając odpowiedzi na tak zadane pytanie, moglibyśmy napisać niejedną rozprawę naukową. Spójrzmy jednak na interesujące nas zagadnienie z punktu widzenia właściwości komunikacji sieciowej. To ona jest zgoła odmienna od komunikacji w czasach analogowych, to ona uruchamia nadawcę i odbiorcę treści, czyniąc ich nie tylko zwykłymi biorcami, ale również aktorami i twórcami treści.

Właściwości komunikacji tekstowej w Internecie

  1. DIALOGOWOŚĆ: Internet stanowi medium, które ma charakter narzędzia komunikacji. Oznacza to, że podział na nadawcę i odbiorcę niejednokrotnie ulega całkowitemu zatarciu, a wiele usług internetowych wręcz skonstruowanych jest tak, aby dialogowość była jak najbardziej ułatwiona. 
  2. SPONTANICZNOŚĆ: przejawia się w upodobnieniu komunikacji pisanej do komunikacji mówionej. Polega m.in. na zacieraniu zdań, występowaniu niepełnych konstrukcji składniowych, potokach składniowych. Komunikujemy się szybko, bez polskich znaków, za pomocą emotikonów, używając internetowego slangu. Stopień spontaniczności nie jest taki sam w przypadku różnych kanałów komunikacji. Jest on przykładowo niezbyt wysoki na niektórych specjalistycznych forach dyskusyjnych, a bardzo wysoki w ogólnodostępnych pokojach czatowych.
  3. KOLOKWIALNOŚĆ: osoby komunikujące się niejednokrotnie używają form językowych niwelujących status i „zrównujących” odbiorcę z nadawcą. Czujemy się na równi z tymi, do których piszemy, niezależnie od tego, ile mają lat i jakie role w życiu pełnią. W przypadku dzieci i młodzieży może to podnosić ich poczucie ważności i podmiotowości.
  4. SYTUACYJNOŚĆ: wynika z charakterystyki i specyfiki narzędzi i kanałów komunikacyjnych, którymi posługują się użytkownicy. Dodatkowo związana jest z pewną konwencją (wytworzonymi zasadami) dotyczącymi sposobu komunikacji za pomocą określonego kanału.
  5. MULTIMEDIALNOŚĆ: daje użytkownikowi znaczące możliwości w zakresie obrazowej edycji tekstu oraz wizualizacji tekstu podczas łączenia go z obrazem. Możliwe jest także łączenie tekstu z danymi dźwiękowymi.
  6. HIPERTEKSTOWOŚĆ: pozwala na łączenie tekstu z innymi danymi lub tekstami przez wprowadzanie do niego tzw. hiperłączy pozwalających na łatwe przenoszenie się do nich odbiorcy. 
  7. AUTOMATYZACJA: wynika ona z możliwości, jakie daje edytor tekstowy w zakresie powielania i wklejania fragmentów dokumentu oraz tworzenia nowych tekstów na bazie wcześniej przygotowanych.
  8. DYNAMICZNOŚĆ: wynika z tego, że teksty mogą być szybko i łatwo modyfikowane lub usuwane (w porównaniu np. z tekstem drukowanym). Taka sytuacja dotyczy przede wszystkim komunikatorów, która daje użytkownikowi nieograniczone możliwości zmiany wysyłanych komunikatów.
  9. ZASIĘG: wynika z szerokiego dostępu do Internetu oraz tego, że pojawiają się w określonych grupach liczne socjolekty charakteryzujące się określonymi, wytworzonymi w danej grupie komunikujących się uczestników, cechami. Zanurzamy się w świat mediów cyfrowych dlatego, że szukamy ludzi podobnych do siebie, podobnie myślących, o podobnych problemach i pasjach. A wszystko, co robimy, odbiera bardzo duża rzesza naszych znajomych. 
  10. TRWAŁOŚĆ: związana jest z cyfrowym zapisem oraz trwałością nośników, na których takiego zapisu dokonano. W zależności od charakteru archiwum uznaje się, że teksty Internetowe mogą być dostępne nawet kilkadziesiąt lat.

Korzyści dla najmłodszych

Kontrolowane przez rodziców używanie mediów cyfrowych przez dzieci przedszkolne i uczniów w pierwszych klasach szkoły podstawowej może stanowić szansę dla ich rozwoju poznawczego, fizycznego i motorycznego oraz społecznego i emocjonalnego.

Korzyści płynące z używania mediów technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK) wśród dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

Szanse dla rozwoju poznawczego:
  • aktywizacja dzieci przy użyciu TIK podczas zabawy,
  • dostarczanie dziecku informacji w ilości dotychczas niewyobrażalnej, co stanowi istotny kontekst stymulacji poznawczego rozwoju dziecka, 
  • możliwość skonstruowania wiedzy opartej na treściach niedostępnych w sytuacjach pozamedialnych, 
  • stymulacja procesu uczenia się dziecka, 
  • użytkowane przez dzieci TIK podczas zabawy skłaniają dzieci do rozmów, stawiania pytań, dyskusji, opowiadania o własnej aktywności, co niewątpliwie w sposób pozytywny stymuluje rozwój mowy i kompetencji językowych,
  • TIK stymulują dzieci do nauki pisania i logicznego myślenia, rozwijają tzw. alfabetyzację medialną, tj. zdolności dzieci do przetwarzania i wytwarzania komunikatów medialnych,
  • przeżywanie przez dzieci innowacyjnych doświadczeń wizualnych pozytywnie wpływających na wyobraźnię, stymulowanie inteligencji wizualnej dziecka, wizualizacji przestrzennej, uwagi wzrokowej,
  • możliwość pracy w indywidualnym tempie, możliwość samodokumentowania swoich postępów i osiągnięć,
  • możliwość kontaktu opiekuna z podopiecznym, gdy niemożliwy jest kontakt bezpośredni,
  • możliwość kontroli aktywności dziecka przez osobę dorosłą,
  • możliwość niwelowania nierówności (np. w przypadku zamieszkiwania na terenie małych miejscowości).
Szanse dla rozwoju fizycznego i motorycznego:
  • potencjał stymulacyjny w obszarze motoryki małej i dla koordynacji oko – ręka,
  • możliwość wykorzystania TIK do korygowania wad postawy (Human Body Tracking),
  • szerokie pozytywne wykorzystywanie TIK w przypadku dzieci z ograniczoną sprawnością, w tym sprawnością intelektualną.
Szanse dla rozwoju społecznego i emocjonalnego:
  • możliwość budowania u dziecka postaw empatycznych,
  • możliwość archiwizowania wytworów dzieci, dając im tym samym poczucie sukcesu,
  • możliwość nagradzania sukcesów dziecka poprzez przyznawanie punktów.


Wszystkie spisane w artykule korzyści mogą być udziałem dzieci i młodzieży pod jednym warunkiem – że Internet oraz innego rodzaju cyfrowe dobrodziejstwa będą używane racjonalnie, pod kontrolą, w oparciu o ustalone zasady w domu oraz w szkole. Pamiętajmy o tym, że pomimo tego, iż podział na życie online i offline dla młodych jest podziałem dość sztucznym, zachowania podejmowane w sieci zawsze mają określony skutek w świecie rzeczywistym. I pomimo tego, że przestrzeń realna często jest odmienna od tej wirtualnej, zawsze warto podkreślać, że kontakt w sieci różni się w sposób zasadniczy od relacji bezpośredniej. I póki co cały barwny świat Internetu i mediów cyfrowych nie powinien nam zastępować realnej obecności osób najbliższych.



dr Maciej Dębski
Pracownik naukowy Uniwersytetu Gdańskiego, założyciel i lider Fundacji Dbam o Mój Z@sięg, socjolog problemów społecznych, edukator społeczny, ekspert w realizacji badań naukowych, ekspert Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Fundator i Prezes Fundacji Dbam o Mój Z@sięg, autor/współautor publikacji naukowych z zakresu problemów społecznych (bezdomność, przemoc w rodzinie, uzależnienia od substancji psychoaktywnych, uzależnienia behawioralne), autor/współautor dokumentów strategicznych, programów lokalnych, pomysłodawca ogólnopolskich badań z zakresu fonoholizmu i problemu cyberprzemocy zrealizowanych wśród 22 000 uczniów oraz 4 000 nauczycieli. W roku 2016 wdrożył pierwszy w Europie eksperyment społeczny odcięcia 100 osób na 72 godziny od wszelkich urządzeń elektronicznych (telefonów komórkowych, tabletów, internetu, gier on-line playstation, telewizji), który zakończył się sukcesem badawczym.
x

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Informacje zawarte w cookies wykorzystujemy m.in. w celach statystycznych, funkcjonalnych oraz dostosowania strony do indywidualnych potrzeb użytkownika. Dalsze korzystanie z serwisu oznacza, że zgadzasz się na ich zapisanie w pamięci Twojego urządzenia. Możesz samodzielnie zarządzać cookies zmieniając odpowiednio ustawienia w Twojej przeglądarce.
Więcej informacji znajdziesz w Polityce prywatności.