Problemy z adaptacją w nowej szkole

Szkolny dzwonek zabrzmiał po raz pierwszy już prawie dwa miesiące temu. Dla części uczniów mijające tygodnie były czasem szczególnym – adaptacji do nowej szkoły. Wyzwanie, które polegało na odnalezieniu swojego miejsca w nieznanym otoczeniu, dotyczyło przede wszystkim uczniów rozpoczynających naukę w szkole średniej (po klasie ósmej lub po gimnazjum). Proces adaptacji obejmował także te dzieci, które ze wszystkich innych przyczyn (wynikających na przykład ze zmiany miejsca zamieszkania) znalazły się w nowej placówce.

O szczególnym procesie adaptacji mówiliśmy w przypadku uczniów, którzy rozpoczęli drugi etap edukacyjny (IV klasę) – pozostali w tej samej szkole, ale na ich edukacyjnych ścieżkach pojawiło się tak dużo nowości (poszerzenie grona nauczycieli, półroczne i końcoworoczne oceny punktowe, nauka w różnych salach), że pod pewnymi względami musieli uczyć się szkoły… od początku. 

Adaptacja do nowej szkoły

Proces adaptacji do nowego środowiska trwa od około czterech do sześciu tygodni. Dziecko sygnalizuje różne trudności, ale obserwujemy, że coraz sprawniej sobie z nimi radzi. Widzimy, że odnajduje się w nowych okolicznościach. Nawiązało relacje z kolegami z klasy. Ku naszemu zaskoczeniu zaczyna wręcz chwalić to, że znalazło się w nowym miejscu – mogło chociażby pozbyć się różnego rodzaju krzywdzących etykiet (klasowy milczek na przykład wreszcie pokazał, że wcale nie jest taki milczący). Widzimy, że sprawnie unosi ciężar wyzwań edukacyjnych – wie, jak rozplanować naukę, mężnie przyjmuje wyroki w postaci gorszych ocen, ma poczucie siły i wierzy, że dobre stopnie są tylko kwestią czasu. 

Nie zawsze jednak proces adaptacji kończy się szczęśliwie. Są uczniowie, którzy w nowym miejscu, nawet po upływie kolejnych tygodni, czują się obco. Jakie zachowania dziecka mają prawo nas zaniepokoić? Co powinno przykuć szczególną rodzicielską uwagę? Na czym mogłaby polegać nasza rodzicielska pomoc?

Niepokojące sygnały

Sygnały zaburzenia procesu adaptacji do nowej szkoły obejmują sferę uczuć, doznań fizycznych oraz zachowania dziecka. Do symptomów, które powinny zmusić nas do działania, należą:
  • utrzymujące się znaczne trudności w uczeniu się (dziecko ma problemy w koncentrowaniu uwagi na lekcjach, mówi, że nie rozumie oczekiwań nauczyciela, nie nadąża z prowadzeniem notatek, odczuwa nadmierne obciążenie i bezradność, nie potrafi zaplanować pracy w domu), 
  • bóle głowy, pobolewania brzucha, zaburzenia apetytu, kołatanie serca, inne dolegliwości, które pojawiają się u dziecka pomimo ogólnie dobrego stanu zdrowia, 
  • zmiana dotychczasowych przyzwyczajeń naszej latorośli: wyraźna zmiana rytmu aktywności dobowej (na przykład dziecko skarży się na trudności z zasypianiem lub odwrotnie – kładzie się spać wcześniej, ale szybko się budzi) lub odstąpienie od ulubionych sposobów spędzania wolnego czasu (odmowa spotykania się ze znajomymi),
  • poczucie obcości w nowym zespole – w rozmowach powracają wątki samotnie spędzanych przerw lub niechęć do wyjazdu na wycieczki; dziecko wprost mówi o swojej samotności lub sygnalizuje to pośrednio, na przykład skarży się, że nie ma kogo dopytać się o szczegóły zadań domowych. 

Zakres pomocy

Wsparcie dorosłego powinno być dostosowane do wieku dziecka i charakteru przeżywanej trudności. Innej pomocy oczekuje czwartoklasista, a innej świeżo upieczony licealista. Uczeń szkoły podstawowej nie neguje chociażby interwencji rodzica w swojej sprawie, natomiast nastolatek w przededniu dorosłości oczekuje raczej podpowiedzi i dyskretnego wsparcia niż dyrektywnych rodzicielskich działań.

a_adaptacja_LR_graf.jpg

Wskazówki i podpowiedzi dla rodzica

  • Zachęć dziecko do podzielenia się swoim zmartwieniem. Znajdź czas na spokojną rozmowę z nim (zadbaj o to, aby nikt w tym czasie Wam nie przeszkadzał, wycisz telefon, nie odpowiadaj na e-malie). 
  • Pozwól dziecku spokojnie opowiedzieć o tym, co się dzieje, daj mu czas na podzielenie się swoimi odczuciami, nie przyspieszaj jego zwierzeń. Czasami dzieci na początku rozmowy mówią nie o tym, co jest dla nich największą bolączką, ale odnoszą się do tego, co dorosłym zazwyczaj kojarzy się ze szkołą, tj. do ocen i do oczekiwań nauczycieli. Łatwiej jest powiedzieć im o tym, że nie rozumieją matematyki niż przyznać się do tego, że w nowej klasie nie odnalazły przyjaciół. Jeżeli dziecko będzie miało poczucie, że chcesz mu pomóc i masz czas, aby je wysłuchać – powie Ci prawdę. 
  • Unikaj sformułowań, które zamykają rozmowę: Ty zawsze…, Ty nigdy…, Zawsze miałeś z tym problem. Mówienie o samotności i o odrzuceniu jest niełatwe nawet w rozmowie z mamą lub z tatą. Nie potęguj tej trudności. 
  • Podziel się swoim doświadczeniem, ale z zamiarem dobrej podpowiedzi, a nie poprawienia sobie samopoczucia.
  • Bądź dla dziecka osobą, która przywoła poczucie mocy – pokaż, że już wcześniej w krytycznych sytuacjach potrafiło sobie poradzić, odnieś się do jego dobrych doświadczeń. 
  • Zapewnij dziecko o tym, że nie jest samo, podkreśl, że jesteś przy nim i że może na Ciebie liczyć. Nie składaj jednak fałszywych obietnic (Poradzimy sobie z tym szybko), zaznacz raczej, że wypracowanie zmiany wymaga czasu i że nie należy oczekiwać natychmiastowych efektów. Zachęć do wytrwałości i nie odbieraj nadziei na dobre zakończenie. 
  • Jeżeli wymaga tego sytuacja – porozmawiaj z wychowawcą klasy lub z nauczycielami przedmiotu. Dzięki temu dowiesz się, jak z perspektywy szkoły wygląda sytuacja dziecka w klasie lub na czym polegają jego trudności w uczeniu się. 
  • Uzupełnienie braków programowych jest możliwe tylko wtedy, gdy dziecko podejmie systematyczną i rzetelną pracę, a rodzic udzieli mu wymiernego wsparcia. Na wniosek między innymi rodzica uczeń może zostać objęty w szkole tzw. pomocą psychologiczno-pedagogiczną, w ramach której będzie mógł uczestniczyć w różnorodnych zajęciach, np. dydaktyczno-wyrównawczych lub korekcyjno-kompensacyjnych. Czasami ocena problemów w uczeniu się wymusza bardzo dokładną diagnozę – można przeprowadzić ją w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. O procedurach, związanych z badaniem dziecka i przedłożeniem w szkole uzyskanej w poradni pisemnej opinii, możesz porozmawiać zarówno ze szkolnymi specjalistami (najczęściej: pedagogiem, psychologiem lub logopedą), jak i wychowawcą klasy. Warto pamiętać, że spotkania w poradni służą nie tylko diagnozowaniu dziecka, ale także omówieniu końcowych zaleceń. Wskazówki i rekomendacje dotyczą oddziaływań i szkoły, i rodzica.
  • Trudności w relacjach z rówieśnikami wymagają działań systemowych. Rodzic powinien stwarzać w codziennym życiu jak najwięcej sytuacji, które pozwalają na rozwijanie samodzielności dziecka i wzmacniania w nim przekonania Potrafię. Wychowawca może zaplanować oddziaływania wychowawcze w klasie tak, aby służyły one pracy zespołowej, pokazaniu na forum umiejętności i talentów danej osoby. Z drugiej strony – warto porozmawiać z dzieckiem o tym, na co ono samo powinno być uważne w budowaniu relacji rówieśniczych. Zwróć uwagę potomka na to, jakie postawy służą nawiązywaniu przyjaźni, wspieraj nawet małe próby włączania się w życie nowej klasy. 
  • W rozmowach z dzieckiem unikaj uproszczeń i uogólnień (Przestrzegaliśmy Cię, że do tej szkoły idą tylko słabi uczniowie, ale chciałeś postawić na swoim albo Wygląda na to, że nauczyciel się na Ciebie uwziął). Nie buduj obrazu świata nieprzyjaznego i zagrażającego. 
  • Zachęcaj do aktywności szerszej niż tylko w zespole klasowym – pokaż, że fantastycznych kolegów można poznać także na różnego rodzaju zajęciach dodatkowych, zachęcaj dziecko do uzyskania konkretnych informacji na temat czasu, w jakim te zajęcia są organizowane. 
W radzeniu sobie z trudnościami adaptacji szerokie ich widzenie i mądre towarzyszenie nabiera wyjątkowego znaczenia. Z jednej strony powinniśmy sprzyjać samodzielności dziecka i interweniować wtedy, gdy jest to niezbędne. Z drugiej strony – warto pokazać, że proszenie o pomoc nie świadczy o słabości, a wręcz przeciwnie – jest wyrazem dojrzałości i taka prośba nie spotka się z naszej strony z odmową. 




Magdalena Bucior
Psycholog, oligofrenopedagog, nauczyciel dyplomowany z 20-letnim stażem pracy na łącznie trzech etapach edukacyjnych: nauczania przedszkolnego i wczesnoszkolnego, klas IV—VI oraz gimnazjum. Współtworzy i realizuje programy wychowawcze i programy profilaktyki. Realizuje warsztaty umiejętności wychowawczych dla rodziców i nauczycieli szkół i przedszkoli. Specjalizuje się w poradnictwie psychologicznym oraz we wspieraniu rozwoju intelektualnego i psychospołecznego dzieci z niepełnosprawnością.
x

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Za ich pomocą zbierane są informacje, które mogą stanowić dane osobowe. Wykorzystujemy je m.in. w celach statystycznych i funkcjonalnych. Korzystając z serwisu bez zmiany konfiguracji przeglądarki, wyrażasz zgodę na zapisanie plików cookies w pamięci Twojego urządzenia. Możesz samodzielnie zarządzać cookies zmieniając odpowiednio ustawienia w Twojej przeglądarce. Więcej informacji o zasadach przetwarzania Twoich danych osobowych oraz przysługujących Ci prawach znajdziesz w Polityce prywatności.