Szkoła to miejsce, w którym każde dziecko ma prawo rozwijać się zgodnie ze swoimi potrzebami oraz mieć poczucie bezpieczeństwa oparte na doświadczaniu wsparcia ze strony dorosłych opiekunów. A jak szkoła może owych opiekunów wspierać?

Prawo rodziców do informacji o dziecku

Zgodnie z prawem obowiązującym w naszym kraju to rodzic wychowuje swoje dziecko, natomiast szkoła, nauczyciele i specjaliści mają obowiązek go w tej materii wspierać.  Podstawowym obowiązkiem szkoły jest zorganizowanie bezpiecznej przestrzeni edukacyjnej dla każdego dziecka, aby mogło się uczyć i rozwijać we wszystkich obszarach. Udział rodziców w pracy szkoły, a tym samym wspieranie dziecka w edukacji, zaczyna się od informacji, które mają rodzicowi dać pełny obraz dziecka.

Jakich informacji może rodzic oczekiwać od szkoły

1. O postępach w nauce i zachowaniu. Nie jest to tylko kwestia dostępu do dziennika elektronicznego, ale udzielanie szczegółowych informacji o realizowaniu podstawy programowej w odniesieniu do wyznaczonych kryteriów. Rodzice powinni mieć kompletny obraz tego, na jakim poziomie pracuje ich dziecko i co można zrobić, aby ten poziom był zgodny z jego możliwościami. Zresztą dostęp do tych informacji powinno mieć również samo dziecko.
   
   
2. O osiągnięciach. Sukces to nie tylko „szóstka” ze sprawdzianu, to każda sytuacja, w której uczeń swoim wysiłkiem i pracą osiąga lepsze wyniki, angażuje się w działania zarówno edukacyjne, jak i sportowe, artystyczne czy związane z relacjami i rozwojem kompetencji osobistych.
   
   
3. O udziale w życiu szkoły. To ważny aspekt rozwoju dziecka. Im silniej jest zaangażowane w różne działania szkoły, tym lepiej integruje się z rówieśnikami i tym wyższe ma poczucie bezpieczeństwa.
   
   
4. O problemach wychowawczych i trudnościach w nauce oraz o możliwościach wsparcia. Każde dziecko w swoim rozwoju będzie doświadczać trudności czy to w nauce, czy to w relacjach z rówieśnikami, czy też w kontrolowaniu swoich emocji. Jest to naturalne i nie powinno być traktowane przez żadną ze stron jako coś dyskredytującego lub stygmatyzującego. Problem w nauce to sprawa do rozwiązania i wyzwanie do realizacji. Tak samo rzecz ma się z konfliktami rówieśniczymi czy trudnym zachowaniem. Informacja ze strony nauczyciela czy wychowawcy powinna nie tylko zawierać opis problemów, ale także dawać rodzicom i dziecku przestrzeń do zaproponowania rozwiązań lub też – jeśli rodzic o to poprosi – propozycje działań, które mogą dziecko wesprzeć w poradzeniu sobie z kłopotami. Najlepszą przestrzenią do wymiany tego typu informacji jest bezpośrednia rozmowa (nie za pośrednictwem dziennika elektronicznego, a już na pewno nie przez telefon), w której może wziąć udział również dziecko.
   
   
5. O programie wychowawczym i profilaktycznym szkoły, o działalności szkoły w środowisku lokalnym. To informacje, które pokazują obszary, w których rodzice mogą się szczególnie zaangażować, co pozwala na lepsze poznanie pracy szkoły, innych rodziców i nauczycieli.
   
   
6. O instytucjach i organizacjach wspomagających proces dydaktyczny i wychowawczy. Zwykle takie informacje są podawane na stronie szkoły czy podczas spotkań z rodzicami wychowawcy klasy. To rodzice decydują o tym, czy z tej pomocy skorzystają. Nauczyciele mogą wesprzeć rodziców np. w kwestiach formalnych – napisanie wniosku do poradni, rozmowa o obowiązkowych formalnościach itd.

Wsparcie dla dziecka w codziennej pracy dydaktyczno-wychowawczej

Każdy uczeń w szkole ma prawo do szacunku, do indywidualnego traktowania w procesie dydaktycznym, a także do wsparcia w rozwijaniu kompetencji osobistych. Rodzic ma prawo oczekiwać od nauczycieli specjalistycznej wiedzy z zakresu pedagogiki i psychologii rozwojowej, która będzie stosowana w pracy z dzieckiem zgodnie z jego zmieniającymi się potrzebami, a także dostosowywania sposobów organizacji procesów edukacyjnych do potrzeb i możliwości dziecka. Dotyczy to wszystkich uczniów, a w sposób szczególny tych, którzy mają orzeczenia lub opinie poradni psychologiczno-pedagogicznej. Każde dziecko ma prawo do wsparcia w sytuacjach kryzysowych (opieka wychowawcy, pedagoga szkolnego i psychologa), w zakresie ochrony przed przemocą rówieśniczą (działania wychowawców i specjalistów zgodne z programem profilaktyki w szkole), a także pomocy w budowaniu dobrych relacji i rozwoju osobistego.

Wspieranie dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Możliwości szczególnego wsparcia dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi określają dokumenty prawa oświatowego. Szkoła ma obowiązek zorganizować efektywnie prowadzone zajęcia specjalistyczne (rewalidacyjne, dydaktyczno-wyrównawcze, kompensacyjne, logopedyczne itd.), zgodnie z zaleceniami poradni. Każde działanie musi być zaplanowane i udokumentowane w Indywidualnym Programie Edukacyjno-Terapeutycznym (IPET dla uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego) albo w innej dokumentacji dla uczniów objętych pomocą psychologiczno-pedagogiczną na podstawie opinii poradni. Szkoła ma także możliwość organizowania indywidualnej ścieżki kształcenia lub zajęć w grupach do pięciu osób, w zależności od wskazań. Jednak podstawową formą wsparcia jest dostosowanie przestrzeni edukacyjnej, form i metod pracy, a także kryteriów spełniania wymagań edukacyjnym. O wszystkich tych działaniach rodzice są nie tylko informowani, ale – biorąc udział w spotkaniach z zespołami nauczycieli uczących ich dziecko – mogą uzgadniać sposoby wspierania dziecka w edukacji i zachowaniu.

Wsparcie dla rodziców

W szczególnych sytuacjach rodzice mogą zwracać się do szkoły za pośrednictwem wychowawcy klasy, do której uczęszcza ich dziecko, o udzielenie pomocy w zakresie radzenia sobie w trudnymi lub niebezpiecznymi zachowaniami, o wsparcie psychologiczne (np. udział w grupach dla rodziców dzieci niepełnosprawnych), o możliwość korzystania ze świadczeń oferowanych przez zakłady opieki zdrowotnej, o pomoc prawną (np. w zakresie informacji o świadczeniach przysługujących w zw. z niepełnosprawnością czy o sposobach rozwiązywania problemów prawnych, z którymi boryka się rodzina), a także pomoc socjalną (np. finansowanie obiadów w szkole).



Maria Tuchowska
Nauczyciel dyplomowany, polonista i teolog. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą w placówkach integracyjnych różnego poziomu, edukator, coach, przeprowadziła ok. 600 szkoleń z zakresu kompetencji psychospołecznych nauczycieli, prawa oświatowego, pracy z dziećmi i młodzieżą z różnego typu zaburzeniami. Specjalizuje się również w tematyce dotyczącej zagadnień związanych z obecnością rodziców w szkole.