Na informację o rozwodzie dzieci reagują w bardzo różny sposób. Zdarza się, że do tematu rozstania rodziców wracają w późniejszym czasie. Warto, aby rodzice zawsze byli do dyspozycji dziecka, gotowi z nim o tym porozmawiać. Dziecko potrzebuje zapewnienia, że pomimo rozstania nadal będzie kochane przez mamę i tatę. Po stronie rodziców leży odpowiedzialność za opiekowanie się rzeczywistością dziecka, aby jak najmniej straciło na rozwodzie.

Relację rodzic–dziecko buduje się codziennie poprzez bycie ze sobą, spędzaniu czasu, wykonywaniu różnych czynności. Rodzic, który nie mieszka na stałe z dzieckiem. powinien mieć możliwość uczestniczenia w jego codzienności, a nie tylko podczas weekendów. Jeżeli jego relacja z dzieckiem sprowadzi się jedynie do weekendów, które są zwykle traktowane jak wakacje i rodzic chce po prostu z niewidzianym przez tydzień dzieckiem miło spędzić czas, to raczej trudno mówić o prawdziwej relacji opartej na codzienności.

Stosunek do dziecka po rozwodzie – czego nie robić

Badania psychologiczne dość jasno wskazują, że najgorszy dla dziecka nie jest sam rozwód, a bycie świadkiem i uczestnikiem konfliktów przed i po rozwodowych między rodzicami a nierzadko i między dziadkami. Życie w ciągłym napięciu związanym z kłótnią czy wręcz awanturami wpływa negatywnie na jego rozwój. Aby mogło sobie poradzić z sytuacją, potrzebuje około 2–3 lat. To jest czas, po którym większość dzieci stopniowo układa się z nową sytuacją. Czego nie wolno robić w stosunku do dziecka po rozwodzie?

• Rozmawiać o jego mamie czy tacie w sposób krytykujący, obarczający winą, deprecjonujący wartość drugiego rodzica. Taka sytuacja jest niezwykle trudna dla dziecka, które pozostaje w konflikcie lojalnościowym i zaczyna stawać po stronie jego zdaniem „słabszego rodzice”. Wchodzi w rolę ratownika.

• Prosić, aby dziecko było tak zwanym posłańcem i przekazywało drugiemu rodzicowi jakiekolwiek informacje o nim czy jego sytuacji. W sprawach dotyczących dziecka rodzice rozmawiają ze sobą i wspólnie podejmują decyzję, która potem jest przez jednego z nich przekazywana dziecku, np. o tym, jak spędzi wakacje, jakiej pomocy potrzebuje w szkole. Nie rozmawiamy z drugim rodzicem poprzez dziecko np. „powiedz mamie, że w lipcu będziesz ze mną na super wakacjach”, „powiedz tacie, żeby w końcu o Ciebie zadbał i kupił ci buty”. Jeżeli zdarza się, że jeden z rodziców zachowuje się w stosunku do dziecka w taki sposób, zadaniem  drugiego jest powiedzieć o swojej niezgodzie na taką sytuację w bezpośredniej rozmowie i bez obecności dziecka.

• Kłócić się z drugim rodzicem w obecności dziecka, które nie powinno oglądać rodziców w sytuacji konfliktowej. Powodów do kłótni jest zawsze dużo, np. kontakty z dzieckiem, majątek, wychowywanie, wybór szkoły, zmiana szkoły, kieszonkowe, wakacje czy inne wyjazdy, a nawet niewłaściwe ubranie, fryzura czy parominutowe spóźnienie na odwiedziny.

• Robić z dziecka sojusznika w walce przeciwko drugiemu rodzicowi. Dziecko, niezależnie od tego, ile ma lat, chce kochać i być kochanym przez oboje rodziców. Niedopuszczalne jest więc czynienie z niego tzw. zakładnika spraw dorosłych, np. jeśli mama zgodzi się na przełożenie terminu naszego następnego spotkania, to OK, ale jeśli nie, to się nie zobaczymy”, „jeśli Twój tata nie będzie płacił większych alimentów, to niestety możesz pomarzyć o wakacjach za granicą”.
  
  Dziecko, czując manipulację, zniechęca się do rodzica. Choć zdarza się, że zaczyna grać w tę grę i świadomie „podpuszcza” rodziców, aby jak najwięcej ugrać dla siebie.

• Mówić dziecku, czego ma nie mówić drugiemu rodzicowi – rola powiernika czy sojusznika zawsze wywiera presję. Zmuszanie, aby miało jakieś tajemnice przed rodzicem, którego przecież kocha, jest po prostu szkodliwe dla relacji i jednej, i drugiej strony.

• Dawać dziecku złudne nadzieje, że sytuacja się odwróci i że możecie być dalej rodziną, gdyby tylko mama chciała, gdyby tylko tata się zgodził.

Stosunek do dziecka po rozwodzie – co robić?

• Wciągać drugiego rodzica w życie dziecka, dzielić się jego życiem, przeżyciami, pytać o zdanie w ważnych sprawach, dbać o regularne kontakty dziecka z drugim rodzicem.

• Starać się podtrzymywać kontakt dziecka z dalszą rodziną ze strony współmałżonka. Pozwalać, aby uczestniczyło w różnych uroczystościach rodzinnych drugiej strony. Pamiętajmy, że dziadkowie z obu stron są potrzebni w życiu dziecka, zwłaszcza jeżeli przed rozwodem ich relacje były ciepłe i bliskie.

• Uczyć się dobrze planować czas swój i dziecka, aby nie było niemiłych niespodzianek. Z wyprzedzeniem warto zaplanować harmonogram spotkań u drugiego rodzica, informować z wyprzedzeniem o zmianach i zawsze w rozmowie bezpośredniej. Warto zawczasu przygotować dziecko na spotkanie z drugim rodzicem – spakowanie odpowiednich rzeczy, informacja, ile czasu będzie tam przebywać itp. Choć to wydaje się prozaiczne, wiele niepotrzebnych konfliktów odbywa się między rodzicami z powodu braku piżamy, ulubionej zabawki, przytulanki, niespakowanych zeszytów i książek do szkoły.

• Jeżeli obiecujesz drugiemu rodzicowi coś, co dotyczy dziecka, zawsze wywiązuj się z tych obietnic, np. jak obiecujesz, że odrobisz synem lekcje na poniedziałek, zrób to. Kiedy nie możemy dotrzymać danego słowa, poinformujmy o tym drugiego rodzica na tyle wcześnie, aby mógł sensownie na tę zmianę zareagować.

• Jeżeli jesteś rodzicem płacącym alimenty, wywiązuj się z nich regularnie. Karanie drugiego rodzica za to, że już nie jesteście razem, odcinaniem go od dochodu dla dziecka jest niedopuszczalne i zawsze odbija się rykoszetem. Jeżeli sytuacja życiowa dziecka będzie wymagała większych wydatków, staraj się w nich uczestniczyć, np. zmiana szkoły publicznej na prywatną, dodatkowe zajęcia pozalekcyjne.

• Taktownie i rozważnie wprowadzaj do życia dziecka nowego partnera czy partnerkę. Zwykle po rozstaniu rodzice próbują na nowo ułożyć sobie życie i mają do tego prawo. Jednak zbyt wczesne wprowadzanie nowej osoby, kiedy jesteśmy na etapie jedynie bliskiej znajomości, powoduje zamieszanie w jego życiu. Nie pozwól też, aby z powodu nowej znajomości w jakikolwiek sposób pogorszyła się Twoja relacja z dzieckiem, np. zmniejszenie wspólnie spędzanego czasu. Przedstaw nowego partnera czy partnerkę dopiero wówczas, kiedy Wasz związek będzie stabilny i pewny. Nie każ też dziecku ukrywać tego faktu (np. tylko nie mów mamie), bo się niepotrzebnie zdenerwuje.

10 przykazań dla rodzica

Psycholog dziecięca Magdalena Śniegulska mówi o 10 przykazaniach dla rodziców w trakcie rozwodu:

1. Ogranicz do minimum zmiany, z jakimi musi mierzyć się dziecko w sytuacji okołorozwodowej.
2. Jeżeli jest konieczne rozdzielenie rodzeństwa, choć to ostateczność, zadbaj o to, żeby dziecko zostało przy rodzicu tej samej płci.
3. Zadbaj o regularne kontakty z drugim rodzicem, staraj się je inicjować, jeżeli nie widzisz takiej inicjatywy z drugiej strony.
4. Redukuj do minimum konflikty z drugim rodzicem, zwłaszcza nie eskaluj kłótni przy dzieciach.
5. Nie używaj dziecka jako posłańca, szpiega czy kontrolera.
6. Zadbaj o własną sieć wsparcia, czyli innych dorosłych gotowych Ci pomóc.
7. Dbaj o siebie i swoje potrzeby, bo tylko tak będziesz mógł sensownie zadbać o dziecko. Tutaj sprawdza się zasada maski tlenowej.
8. Rozmawiaj, rozmawiaj i jeszcze raz rozmawiaj z dzieckiem.
9. Bądź wyrozumiały i cierpliwy w relacji z dzieckiem. Jemu też jest trudno i często odreagowuje to na Tobie. Najtrudniejszy jest pierwszy rok po rozwodzie, potem czas leczy rany.
10. Podkreślaj, że sytuacja rozwodowa dotyczy współmałżonków, a nie rodziców.  Rodzicami jesteście do końca życia. Rodzicem się jest, współmałżonkiem się bywa.

Pomimo przysięgi małżeńskiej „ślubuję ci miłość wierność, wierność… i że Cię nie opuszczę aż do śmierci”, wielu z nas nie dogaduje się i decyduje na rozstanie. Ważne, aby była to świadoma decyzja, podjęta przez obie strony, bez ekstremalnie trudnych sytuacji, ponieważ sam rozwód jest doświadczeniem niezwykle stresującym nie tylko dla współmałżonków, ale i dla dzieci. Nie pozwól, aby potrzeby dziecka ginęły w konflikcie małżeńskim. Sprawdź pierwszą część artykułu.



Źródła

• A. Olszewska, A. Zawadzka, „Rozwodowe trzęsienie ziemi. Jak zadbać o dziecko”, Polskie Centrum Mediacji,
• „Dziecko w rozwodzie. Poradnik dla rodziców”, Stowarzyszenie Rodzin Pelikan.
• https://web.swps.pl/strefa-psyche/blog/relacje/5791-rozwod-10-przykazan-dla-rodzicow [dostęp 08.01.2024].

Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.