W okresie przedszkolnym akceptacja ze strony rówieśników nie należy do tych najważniejszych potrzeb. W dalszym ciągu zdanie mamy, taty i pani jest najważniejsze, i to z nim dziecko liczy się najbardziej. Sytuacja ulega zmianie, kiedy rozpoczyna edukację szkolną. Dla rodziców to nadal ich słodkie maleństwo, zaś dla dziecka to już nie rodzice, a grupa rówieśnicza staje się centrum przeżyć i doświadczeń.

Już w pierwszej klasie szkoły podstawowej dziecko zaczyna porównywać się z innymi dziećmi. Widzi, że robi coś lepiej lub gorzej i od tego uzależnia myślenia o sobie. Nawet w klasach młodszych zaczyna się liczyć ze zdaniem innych dzieci, chce zaistnieć w grupie, być lubiane i akceptowane. Stara się upodobnić do rówieśników. Zaczyna interesować się tym, co grupa zbiera (np. takie a nie inne naklejki). Niestety jest tak, że jeśli tego nie zrobi, może spotkać się z nieprzyjemną dla reakcją grupy, np. ośmieszeniem, a w najgorszym wypadku – z odrzuceniem.

Na akceptację grupy trzeba sobie zapracować

Jako rodzice możemy się oburzać, mówić, że tak nie powinno być, że wszystkie dzieci powinny się nawzajem bezwarunkowo akceptować. Niestety tak nie jest i tak nie będzie. W grupach rówieśniczych dzieci nie otrzymają bezwarunkowej akceptacji tylko dlatego, że są. Dlatego bardzo jej potrzebują od dorosłych, w tym od rodziców. W każdej grupie rówieśniczej będzie ocena, porównywanie, przechwalanie. Są też dzieci, które z racji swojej osobowości będą miały trudniej, aby zaistnieć w grupie, i będą potrzebowały naszej pomocy, np.:

• Przygotowania urodzin i zaproszenia na nie kolegów i koleżanki z klasy;

• Zorganizowania nocowanki dla wybranych koleżanek czy kolegów;

• Zabrania kilku koleżanek czy kolegów naszego dziecka do kina, na plac zabaw, na lody czy zakupy;

• Zorganizowania grupy rówieśniczej poza szkołą, np. jeśli Twoje dziecko jest bardzo dobre w programowaniu, zapisz je na dodatkowe zajęcia, na których pozna, poza tajnikami programowania, podobnych do siebie rówieśników.

Dlaczego dziecku potrzebna jest grupa rówieśnicza

Jako rodzic możesz zupełnie inaczej patrzeć na potrzebę Twojego dziecka związaną z przynależnością do grupy rówieśniczej. Znam rodziców, którzy bagatelizują sprawę, mówiąc: „Jak się nie chcą z Tobą bawić, to się nie proś, ich strata”. Pokazywanie dumy i swojej wyższości tylko pogorszy sytuację. Grupa rówieśnicza jest potrzebna, ponieważ:

• Daje poczucie wsparcia emocjonalnego, w trudnych chwilach daje wsparcie, ale też jest wsparciem, kiedy dziecko osiąga sukcesy, ponieważ rówieśnicy cieszą się razem z nim;

• Pozwala na uczenie się wielu umiejętności społecznych, jak dogadywanie się, negocjowanie, współpraca, rozwiązywania konfliktów i nieporozumień, wyrażanie emocji;

• Buduje pozytywną samoocenę.

Dlaczego dziecko może mieć kłopoty w byciu akceptowanym w grupie

Są dzieci, które z różnych powodów bywają wyłączane, pomijane w grupie rówieśniczej. Dotyczy to często tych, które z jakichś powodów są inne, np. mają inne poglądy, inny wygląd, inne zainteresowania, inne przekonania niż grupa. Niestety poszanowanie i akceptacja dla inności są nadal dużym problemem w grupach dziecięcych czy nastoletnich. Z pewnością trudniej będą miały dzieci w spektrum, o wysokiej wrażliwości, z ADHD oraz innymi trudnościami rozwojowymi. Może być również tak, że Twoje dziecko to typowy introwertyk i tak naprawdę nie potrzebuje dużej grupy znajomych. Dla niego 2–3 osoby to już tłum i nie będzie chciało otaczać się większą grupą. Jeżeli sam jesteś typem ekstrawertycznym, który do życia potrzebuje wielu ludzi wokół, a jako dziecko byłeś liderem, to raczej trudno będzie Ci zrozumieć, że Twoje dziecko nie potrzebuje aż tylu kontaktów z rówieśnikami. Jakie są jeszcze inne powody odrzucenia:

• Pomijanie w grupie rówieśniczej wynika z faktu, że dziecko w jakiś sposób chce się wyróżnić, np. mieć lepsze oceny, być częściej wybierane przez nauczyciela do różnych aktywności itp.

• Kolejna trudność, która jest po stronie dziecka, to kłopoty w odczytywaniu komunikatów społecznych, np. rówieśnicy niewerbalnie pokazują dziecku, że nie chcą się z nim bawić, a ono nie odczytuje tych komunikatów poprawnie i nadal nalega i prosi. Dziecko nadal chce być w grupie, zaczepia inne dzieci, a kiedy te nie odpowiadają, stosuje agresję.

Jak rodzic może pomóc dziecku odrzuconemu przez grupę

Dzieci, które są odrzucane przez grupę, często się tego wstydzą i nie chcą o tym z nikim rozmawiać. Rodzicom może być trudno odkryć, że coś jest nie tak, zwłaszcza kiedy dziecko świetnie społecznie radzi sobie poza szkołą. Dlatego interwencja rodzica wymaga dużej delikatności i taktu. W pierwszej kolejności:

• Porozmawiaj z dzieckiem – dowiedz się, czy brak bliskich relacji z rówieśnikami jest w ogóle dla Twojego dziecka problemem. Zapytaj, czy chciałby inaczej, czy potrzebuje Twojej pomocy. Wspólnie zastanówcie się, co mogłoby pomóc. Jeśli problem leży po stronie dziecka, bo jest agresywne, aroganckie, wywyższa się, to po stronie rodzica jest wyjaśnienie, że to nie pomaga w budowaniu relacji z rówieśnikami. Zastanów się, jakich kompetencji brakuje dziecku, aby mogło swobodnie i z sukcesem realizować się w grupie rówieśniczej.

• Porozmawiaj z wychowawcą, jeśli odrzucenie dotyczy grupy szkolnej – podziel się swoimi spostrzeżeniami i wątpliwościami, zapytaj, jak widzi tę sytuację nauczyciel, opowiedz, czego dowiedziałeś się od dziecka o jego relacjach z rówieśnikami. Zastanówcie się wspólnie, jak można temu zaradzić. Czasem pomocne są warsztaty dla klasy prowadzone przez specjalistę szkolnego.

TUS – Trening umiejętności społecznych

Jeśli uznasz, że Twoje dziecko ma trudności w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami, być może pomocne będzie zapisanie go na warsztaty z treningu umiejętności społecznych, podczas których dziecko uczy się, jak być z innymi w relacji. Główne cele TUS to:

• Nauka inicjowania i podtrzymywania zabawy z rówieśnikami;

• Nauka rozwiązywania konfliktów i sporów według zasady wygrana-wygrana;

• Rozpoznawanie, nazywanie oraz wyrażanie własnych emocji bez ranienia innych. Strategie radzenia sobie ze złością, smutkiem, frustracją czy innymi nieprzyjemnymi emocjami;

• Ćwiczenie umiejętności jasnego i skutecznego wyrażenia swoich myśli za pomocą słów – komunikacja werbalna;

• Ćwiczenie słuchania innych;

• Ćwiczenie komunikacji za pomocą mowy ciała – komunikacja niewerbalna;

• Rozwój empatii w stosunku do siebie i do innych.

Treningi TUS odbywają się zwykle w małych grupach do 10 osób, jednorodnych pod względem wieku. Każde spotkanie ma swoją strukturę i zwykle trwa około 2 godzin. Uczestnicy spotykają się raz w tygodniu przez okres kilku tygodni lub kilku miesięcy.

Treningi umiejętności społecznych są prowadzone między innymi przez specjalistów w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Coraz częściej zdarza się, że takich specjalistów zatrudnia się również w szkołach.

Akceptacja przez rówieśników jest ważna z punktu widzenia psychologii rozwojowej dziecka i służy rozwojowi społecznemu i emocjonalnemu. Jej brak może powodować poważne konsekwencje i prowadzić do obniżenia samooceny, lęków, a nawet depresji. Często zdarza mi się pracować w gabinecie z odrzuconymi przez grupę nastolatkami, które nie otrzymały odpowiedniej pomocy i wsparcia ze strony dorosłych. To, co dla nas jest być może mało ważne, dla nastolatka to będzie koniec świata.





Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.