Librus

Oficjalna aplikacja Librus

Jak wspierać dzieci z wadą wzroku lub słuchu?

Edukacja dziecka z wadą wzroku lub słuchu jest ważnym obszarem rozwoju, w którym rodzice mogą odegrać znacząca rolę. W zależności od nasilenia lub rodzaju wady dziecko może mieć różne trudności w nabywaniu wiedzy i umiejętności. Z tego powodu konieczny będzie większy wysiłek wkładany w proces edukacyjny, a ten nie zawsze przekłada się na sukces oczekiwany przez dziecko i jego rodziców.

Trudności szkolne dzieci z wadą wzroku

Określenie „wada wzroku” niewiele mówi o specyfice kłopotów konkretnego dziecka, a przecież od jej typu i nasilenia (uszkodzenia czy zaburzenia) będzie uzależniona sprawność wzrokowa. W powszechnym przekonaniu okulary i patrzenie z bliska na przedmiot są wystarczające, aby osoby z wadą wzroku były w stanie szczegółowo dostrzec i przeanalizować to, co widzą. Rodzice dzieci z kłopotami wzrokowymi uczą się organizacji przestrzeni domowej dla dziecka na podstawie zaleceń lekarzy, terapeutów, stałej obserwacji, doświadczania wspólnie z dzieckiem różnych sytuacji, które mniej lub więcej mówią o jego potrzebach. Nie jest to wiedza powszechnie dostępna, ponieważ dotyczy konkretnego dziecka.

Dziecko może mieć kłopoty:

  • z rozróżnianiem kształtów (nawet dużych obiektów), liter, cyfr, znaków graficznych, symboli;
  • z rozróżnianiem relacji obiektów w przestrzeni, a to wpływa na orientację przestrzenną;
  • z rozwojem poznawczym, ponieważ dominującym zmysłem w poznawaniu różnorodności świata jest wzrok;
  • z dłuższym wysiłkiem, ze względu na większą męczliwość;
  • z zaspokojeniem potrzeby dotykania, która wynika z podejmowanych prób lepszego poznania obiektu (dotykanie nie zawsze jest możliwe, a to pozbawia dziecko istotnego źródła informacji);
  • z negatywnymi emocjami, zniechęceniem i frustracją na skutek dysproporcji pomiędzy wysiłkiem a efektem;
  • z wyobcowaniem ze środowiska rówieśniczego, jeśli wada wzroku jest tak poważna, że utrudnia funkcjonowanie w grupie koleżanek i kolegów.

Co może zrobić rodzic?

Potrzeby dziecka z wadą wzroku są takie same, jak innych dzieci: zrozumienie, stałość (rytmu dnia), przewidywalność i konsekwencja w dotrzymywaniu umów. Zaspokojenie tych potrzeb stabilizuje świat dziecka, zmniejsza chaos powodowany brakiem rozumienia wszystkich aspektów poznawanej rzeczywistości. Podstawą oczywiście pozostaje pełna akceptacji miłość, która przyjmuje dziecko takim, jakie jest. W środowisku domowym jest to możliwe, a co ze szkołą?

Jakie informacje mogą być potrzebne nauczycielom:

  • dotyczące specyfiki wady (np. stopień słabowzroczności, ograniczenia i ubytki pola widzenia, nadmierne reakcje na odbicie światła, reakcje na zmianę natężenia światła itd.);
  • o konieczności zadbania o przestrzeń (np. stały układ sprzętów, miejsce w zależności od umieszczenia okien w sali itd.);
  • o potrzebie uzupełniania dotykiem procesu nabywania wiedzy;
  • o konkretnych kłopotach poznawczych (np. rozróżnianie kształtów czy relacji między przedmiotami);
  • o potrzebie zwolnienia tempa lub chwil na odpoczynek;
  • o trudnościach emocjonalnych związanych np. z relacjami w grupie, frustracją itd.

a_wada_wzroku_LR_graf.jpg

Trudności szkolne dzieci z wadą słuchu

Problemy dziecka z wadą słuchu mają różny poziom nasilenia w zależności od stopnia ubytku, czasu wystąpienia wady (od kiedy) oraz rodzaju wsparcia (aparatu słuchowego). Każdy z tych czynników wpływa na sprawność językową (zasób i rozumienie słów na poziomie dosłownym i przenośnym, rozumienie pojęć abstrakcyjnych itd.). Znaczące będzie to nie tylko w procesie edukacyjnym, ale także w budowaniu relacji z rówieśnikami i dorosłymi.

Co może zrobić rodzic?

Największym wsparciem dla dziecka będzie oczywiście dzielenie się wiedzą na temat specyfiki jego potrzeb z zespołem uczącym. Pedagodzy rozumiejąc kłopoty dziecka, wspólne z rodzicami będą mogli pomóc mu nawiązywać relacje rówieśnicze. Jakie informacje mogą być szczególnie ważne?

  1. O stopniu ubytku słuchu i wynikających z tego konsekwencjach dla sposobu nabywania wiedzy i umiejętności:

    • czy wystarczy mówić głośniej, czy dziecko potrzebuje kontaktu twarzą w twarz, bo posiłkuje się czytaniem z ust, a to pociąga za sobą konieczność stałej pozycji nauczyciela podczas lekcji (np. jedno miejsce z kontaktem wzrokowym, naturalna mowa bez hiperpoprawności artykulacyjnej itd.);

    • czy dziecko ma możliwość wyłapywania jednego wątku podczas rozmowy kilku osób (to będzie miało wpływ na dobór metod i form pracy w klasie);

    • jaki jest stopień męczliwości dziecka związany z koncentracją podczas słuchania;

    • jak reaguje na hałas i aktywność ruchową (to ważne w odniesieniu do organizacji zajęć WF, ale i udziału w różnych wydarzeniach szkolnych, np. dyskoteka, kiermasz itp.).

  2. O czasie, w którym zdiagnozowano u dziecka wadę słuchu i jej przyczynie. To informacja, która ułatwi nauczycielom dostosowanie języka, jakim będą komunikowali się z dzieckiem, wprowadzania np. dodatkowych technik sprzyjających rozumieniu pojęć.

  3. O rodzaju aparatu słuchowego (jeśli dziecko nosi):

    • czy jest to aparat rozróżniający mowę i selektywnie wzmacniający dźwięki, czy też taki, który zwiększa głośność wszystkich dźwięków. To będzie miało znaczenie przy wyciszaniu dźwięków zewnętrznych, organizacji metod aktywnych w klasie, a także wpłynie na okoliczności udziału dziecka w wydarzeniach i zajęciach, gdzie może być narażone na hałas i nadmiar bodźców utrudniających usłyszenie komunikatów.
Mam świadomość, że przynajmniej część informacji, które może przekazać rodzic szkole jest (albo powinna być) zapisana w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego lub innym dokumencie (np. medycznym). Jednak często widnieją tam bez żadnego komentarza, jak dany czynnik przekłada się na możliwości udziału dziecka w różnych zajęciach w szkole. I w tym aspekcie obecność rodzica na spotkaniach zespołów uczących lub na konsultacjach z nauczycielami jest bezcenna.






Maria Tuchowska
Nauczyciel dyplomowany, polonista i teolog. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą w placówkach integracyjnych różnego poziomu, edukator, coach, przeprowadziła ok. 600 szkoleń z zakresu kompetencji psychospołecznych nauczycieli, prawa oświatowego, pracy z dziećmi i młodzieżą z różnego typu zaburzeniami. Specjalizuje się również w tematyce dotyczącej zagadnień związanych z obecnością rodziców w szkole.


Interesuje Cię ta tematyka? Przeczytaj również:

Najbardziej aktualne artykuły:
x

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Za ich pomocą zbierane są informacje, które mogą stanowić dane osobowe. Wykorzystujemy je m.in. w celach statystycznych, funkcjonalnych oraz dostosowania strony do indywidualnych potrzeb użytkownika i wyświetlania dopasowanych treści o charakterze marketingowym. Korzystając z serwisu bez zmiany konfiguracji przeglądarki, wyrażasz zgodę na zapisanie plików cookies w pamięci Twojego urządzenia. Możesz samodzielnie zarządzać cookies zmieniając odpowiednio ustawienia w Twojej przeglądarce. Więcej informacji o zasadach przetwarzania Twoich danych osobowych oraz przysługujących Ci prawach znajdziesz w Polityce prywatności.