Efektywna nauka w domu może być sporym wyzwaniem, jeśli dziecko lub nastolatek nie będą mieli odpowiedniej przestrzeni sprzyjającej skupieniu. W zależności od wieku dziecka miejsce to będzie się zmieniać, jednak są pewne zasady, które nie tracą na aktualności. Czym się kierować, przygotowując przestrzeń do nauki w domu?

Biurko i krzesło dla ucznia

O tym, jakie biurko znajdzie się w pokoju dziecka, powinny decydować przede wszystkim wiek dziecka i jego upodobania. Ważne, aby było odpowiedniej wysokości, a blat pozwalał na umieszczenie w porządku wszystkich niezbędnych przyborów i pomocy. Aby ułatwić organizację nauki, szczególnie młodszym dzieciom, dobrze jest zaplanować miejsce na konkretne przedmioty: podkładka (biuwar) pomoże w planowaniu lub szybkim zanotowaniu, większy blat ułatwi korzystanie z komputera czy tabletu podczas nauki, bliskość półek (np. nad biurkiem), to możliwość łatwego sięgania po książki lub zeszyty czy też inne pomoce związane z uczeniem się, organizer z przegródkami pozwoli utrzymać porządek w przyborach szkolnych itd. Na blacie biurka nie powinno być zbyt wiele przedmiotów, ponieważ mogą wpływać dekoncentrująco, tworząc bałagan, który utrudni także utrzymanie porządku. Lepsza będzie szuflada lub małe półeczki pod biurkiem, aby wszystko, co ważne dla dziecka, znalazło tam miejsce. Ważnym „meblem” jest odpowiednie do wagi i wzrostu dziecka/nastolatka krzesło. To nie tylko komfort, ale przede wszystkim dbałość o prawidłową postawę.

Dla młodszych dzieci, które rozpoczynają naukę informatyki, można – w miarę możliwości – pomyśleć o mniejszym stoliku (lub drugim malutkim biureczku), na którym zostanie ustawiony komputer. W klasach I–III dzieci raczej nie korzystają z komputera do nauki, więc umieszczanie go na biurku nie jest konieczne. Poza tym pozwoli to na korzystanie ze sprzętu także rodzeństwu, z którym często dzieli się pokój.

Oświetlenie do nauki

Najkorzystniejsze światło do nauki to światło dzienne. Jednak jesienią i zimą korzystanie z niego nie zawsze jest możliwe. Nawet na biurkach umieszczonych w pobliżu okna powinna się znaleźć lampa dobrze oświetlająca miejsce pracy i umieszczona po lewej lub prawej stronie blatu, w zależności od tego czy dziecko jest lewo- czy praworęczne.

Miejsce do przechowywania dla ucznia

Podczas całej edukacji potrzebne jest miejsce do przechowywania podręczników, zeszytów, a także innych pomocy książkowych (lektury, słowniki, ćwiczenia, zbiory zadań, itd.). Regał czy biblioteczka to także możliwość gromadzenia ulubionych książek, co sprzyja sięganiu po nie także w czasie wolnym.

Dodatkowe miejsce przyda się jeszcze dla młodszych dzieci, dla których przybory szkolne nie zastąpią od razu ulubionych zabawek z lat wczesnego dzieciństwa: pluszaki, samochodziki, gry planszowe, budowle wykonane z klocków czy gromadzone przez lata „skarby”. Pokój dziecka to nie tylko miejsce do nauki, ale także strefa odpoczynku i relaksu. Te przedmioty powinny zatem znaleźć w nim swoje miejsce.

Tablica korkowa

Uczenie się to przede wszystkim działanie. Nie powinno się ograniczać uczenia się dziecka do pracy przy biurku. Im szybciej dziecko odkryje możliwości wzmacniania zapamiętywania, kojarzenia faktów i ćwiczenia umiejętności metodami aktywnymi, tym większa efektywność uczenia się i radość płynąca z tych działań.

Na początek może to być tablica korkowa lub (lepiej) biała do pisania pisakami. Można przy ich pomocy tworzyć szybkie notatki, plany sprzyjające efektywnej nauce. Później, wraz z rozwojem dziecka, dobrze jest wyposażyć je w przybory różnego rodzaju, które pozwolą rozwijać mu swój indywidualny warsztat uczenia się.

Zadbaj o miejsca na przybory i pomoce:

• do tworzenia notatek graficznych, map pamięci, plakatów, „przypominajek”: duże arkusze papieru, białe kartki A4 i A5, kolorowe mazaki, pisaki, papier kolorowy, żółte karteczki Post-It, klej, nożyczki itd.

• geometryczne – linijki, ekierki, kątomierz, cyrkiel itd.

Miejsce do relaksu

Miejsce do uczenia się dziecka czy nastolatka to najczęściej przestrzeń wydzielona w jego pokoju. Ważne więc będzie, aby strefa nauki była wyraźnie oddzielona od strefy wypoczynku. I nie chodzi o oddzielanie biurka od reszty pokoju, raczej myślę tu o pewnych elementach, które sprzyjają albo aktywności, albo wyciszeniu i odpoczywaniu. Może to być np. dywan, który określa miejsce wypoczywania: położony w pobliżu tapczanu (łóżka) i regału lub komody z zabawkami lub innymi „skarbami” dziecka. Mózg lubi porządek i łatwiej przyjdzie „przełączyć” się na odpoczynek, jeśli te przestrzenie będą wydzielone.

Nie naciskałabym w tej sprawie na nastolatka, który może mieć potrzebę mieszania przestrzeni i lubi się uczyć, np. leżąc na łóżku. W wieku dorastania, jeśli wcześniej poznał metody aktywnego uczenia się w domu, wybierze samodzielnie to, co lubi i co wzmacnia jego efektywność. 

Inne aspekty

1. Napisałam wyżej, że miejsce do nauki zwykle znajduje się w pokoju dziecka czy nastolatka, dlatego tym większe znaczenie ma codzienne wietrzenie pomieszczenia. Świeże powietrze nie tylko zwiększy komfort snu, ale również wpłynie korzystnie na proces uczenia się.
   
   
2. W dobrej organizacji miejsca do nauki w domu ważna rolę ma zgodność z oczekiwaniami i potrzebami dzieci, a szczególnie młodzieży. Nawet najpiękniej urządzony przez projektanta wnętrz pokój może nie zostać przyjęty przez dziecko za własny, jeśli nie mogło podejmować decyzji co do wystroju czy mebli bądź innych sprzętów. Oczywiście nie wszystkie życzenia i oczekiwania dzieci mogą rodzice spełnić. Jednak rozmowa i ustalenie, jakie są możliwości, aby pokój wyglądał tak, jak dziecko sobie to wyobraża, jest koniecznością. Tylko wtedy będzie się tam czuć jak u siebie, a to z kolei zwiększy komfort uczenia się i odpoczywania.
   
   
3. Dobrze zorganizowana przestrzeń do nauki nie pomoże, jeśli dziecko nie czuje radości z uczenia się. Pomagaj mu w odkrywaniu przyjemności z nauki, bądź blisko i chwal za wysiłek, zarażaj entuzjazmem do poznawania nowego. I zapewniaj o swojej bezwarunkowej miłości. Zawsze. 

Maria Tuchowska
Nauczyciel dyplomowany, polonista i teolog. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą w placówkach integracyjnych różnego poziomu, edukator, coach, przeprowadziła ok. 600 szkoleń z zakresu kompetencji psychospołecznych nauczycieli, prawa oświatowego, pracy z dziećmi i młodzieżą z różnego typu zaburzeniami. Specjalizuje się również w tematyce dotyczącej zagadnień związanych z obecnością rodziców w szkole.