Czytanie i pisanie należą do  najważniejszych umiejętności związanych z uczeniem się i opanowywaniem wiedzy szkolnej. Równie istotne funkcje pełni jednak percepcja wzrokowa oraz słuchowa, na których czytanie i pisanie bazują. Jako rodzice możemy ćwiczyć i doskonalić u dziecka percepcję, aby usprawniać jego funkcjonowanie szkolne. Od czego zacząć?

Percepcję wzrokową nazywamy inaczej spostrzeganiem wzrokowym. Jest zdolnością do rozpoznawania i różnicowania bodźców wzrokowych pojawiających się w polu widzenia. Bodźce podlegają interpretacji, która w znacznym stopniu zależy od posiadanych doświadczeń. Tym samym percepcja wzrokowa jest nie tylko zdolnością widzenia, ale także przetwarzaniem przez mózg tego, co widzą oczy. I tak, dzięki percepcji skupiamy wzrok, spostrzegamy kształty i barwy oraz wyodrębniamy z tła elementy. W procesie czytania rozróżniamy podobne do siebie litery, rozpoznajemy je i zapamiętujemy. Ponadto możemy wrócić do tej wiedzy za jakiś czas. Tak samo jest z pisaniem. Percepcja wzrokowa pozwala przypomnieć sobie kształt liter, sposób ich łączenia ze sobą, a także rozplanowania i umieszczenia tekstu na kartce.

Co wchodzi w skład percepcji wzrokowej? Zaburzenia percepcji wzrokowej

Zasadniczo wyróżnia się pięć aspektów percepcji wzrokowej:

• Umiejętność spostrzegania tła i figury;

• Koordynację wzrokowo-ruchową;

• Stałość spostrzegania;

• Spostrzeganie umiejscowienia oraz położenia przedmiotów;

• Dostrzeganie stosunków przestrzennych.

Zaburzenia mogą dotyczyć wybranego aspektu lub ogólnej percepcji. Podłoże zaburzeń wynika z nieprawidłowej pracy oczu lub funkcjonowania mózgu, lecz może też być konsekwencją uszkodzeń kory mózgowej. Aby mówić o zaburzeniach percepcji wzrokowej, konieczne jest wykluczenie ewentualnych problemów medycznych, na przykład wad wzroku.

Zaburzenia percepcji wzrokowej mogą objawiać się na wiele sposobów. Szczególną czujność powinny wzbudzić problemy w zakresie:

• Analizy i syntezy wzrokowej – dziecko ma trudność z układaniem rysunku z mniejszych części lub z wyodrębnianiem fragmentów w rysunku;

• Pamięci wzrokowej – w niedługich odstępach czasu dziecko ten sam wyraz pisze w różny sposób;

• Rozpoznawania, nazywania i opisywania ilustracji;

• Tworzenia kompozycji według podanego wzoru;

• Szczegółowości (rysunki nie mają wielu elementów);

• Zapisywania liter (litery niekształtne, niemieszczące się w liniaturze, wolne tempo pracy, mylenie liter podobnych);

• Odtwarzania szlaczków, liter i figur geometrycznych;

• Problemów z czytaniem.

Warto jednak podkreślić, że dobrze jest ćwiczyć percepcję wzrokową u każdego dziecka, nawet jeśli nie przejawia ono trudności. Takie poszerzanie doświadczeń niewątpliwie przyniesie pozytywne efekty w pracy szkolnej.

Jak ćwiczyć percepcję wzrokową

Dość dużym ułatwieniem jest korzystanie z książeczek dostosowanych do wieku dziecka, w których zadania zachęcają kolorami, ciekawymi obrazkami czy możliwością wyklejania naklejkami. Można też samodzielnie poszukać ćwiczeń percepcji wzrokowej, tym bardziej że ich zakres jest bardzo duży:

• Wyszukiwanie różnic pomiędzy dwoma pozornie identycznymi obrazkami, różniącymi się kilkoma szczegółami;

• Układanie pociętych na kawałki obrazków;

• Układanie klocków, patyczków, figur według podanego wzoru;

• Kopiowanie za pomocą kalki;

• Segregowanie przedmiotów lub klocków według określonego kształtu, wielkości, koloru;

• Układanie puzzli;

• Opisywanie obrazków;

• Układanie historyjek obrazkowych;

• Dopasowywanie postaci, zwierząt lub obrazków do ich cieni;

• Domina obrazkowe i literowe, bądź sylabowe;

• Scrabble;

• Dobieranie par takich samych obrazków;

• Zabawa w „Co się zmieniło?” – układamy przed dzieckiem wzór z klocków, prosimy o zasłonięcie oczu i w tym czasie chowamy/dokładamy/zamieniamy miejscami klocki;

• Łączenie kropek według numerów lub określonej kolejności;

• Rysowanie szlaczków;

• Ćwiczenia na materiale literowym – formowanie liter z plasteliny, wyklejanie szablonu liter kolorowym papierem, kulkami z bibuły itd., rysowanie liter w różnym materiale (mąka, piasek, kasza), łączenie w pary liter drukowanych i pisanych, a także małych i wielkich, budowanie słów z rozsypanek literowych i sylabowych oraz zdań z rozsypanek wyrazowych, wyszukiwanie takich samych sylab, uzupełnianie zdań brakującymi wyrazami;

• Rozwiązywanie krzyżówek, zagadek, rebusów, łamigłówek.

Najważniejszy w ćwiczeniu percepcji wzrokowej jest jednak element zabawy. Jeżeli widzimy, że w jakimś obszarze dziecko przejawia trudności, zastanówmy się, jak możemy daną sferę usprawniać w możliwie najmniej stresujący sposób. Świetnym pomysłem jest wspólne układanie puzzli czy gra typu memory lub dobble. Pamiętajmy też o stopniowaniu trudności, a nade wszystko o samodzielności dziecka i możliwości popełniania błędów. Ponadto, aby ćwiczenia były efektywne, powinny być wykonywane systematycznie i konsekwentnie. Bądźmy przy dziecku obecni, udzielajmy wskazówek i objaśnień oraz zapewniajmy spokojny czas do ćwiczeń.





Anna Chmielewska
Nauczyciel dyplomowany, pedagog, terapeuta pedagogiczny, surdopedagog, terapeuta ręki. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą, w tym z różnego typu zaburzeniami. Stosuje elementy Dialogu Motywującego i mediacji. Specjalizuje się w terapii pedagogicznej, technikach szybkiego zapamiętywania i uczenia się oraz w kinezjologii edukacyjnej.