Jedną z najważniejszych potrzeb każdego nastolatka jest nawiązywanie relacji. Nieraz usilnie dąży on do tego, by poczuć przynależność do jakiejś grupy, zbudować więzi z bliskimi i przyjaciółmi oraz mieć obok siebie kogoś, z kim czuje się po prostu dobrze. Młodzi ludzie coraz mniej czasu spędzają z rodzicami, bardziej otwierając na relacje z rówieśnikami, również te o charakterze romantycznym. Jest to naturalne i rozwojowe. Jednak u niektórych osób może rozwinąć się ROCD (Relationship Obsessive Compulsive Disorder) będący zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym dotyczącym obszaru relacji.

Co to jest ROCD

W relacyjnym OCD, podobnie jak w innych zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych, pojawiają się zarówno obsesje, jak i kompulsje, choć sam ROCD nie ma odrębnej definicji w klasyfikacji ICD-11. Obsesje są niechcianymi, powtarzającymi się myślami, niezgodnymi z własnymi wartościami i z samym sobą. W tym przypadku dotyczą one relacji interpersonalnych. Kompulsje są natomiast związanymi z tymi myślami powtarzającymi się zachowaniami. ROCD może rozwinąć się w różnych relacjach, przede wszystkim w romantycznych, ale również w rówieśniczych czy w rodzicielskich. Osoba przejawiająca relacyjne OCD koncentruje się zwykle na samej relacji i związku (co przejawia się nadmierną koncentracją na relacji czy wątpliwościami dotyczącymi własnych uczuć) bądź na wadach bliskiej osoby (na jej wyglądzie, inteligencji, moralności, kompetencjach). Obsesje są myślami irracjonalnymi, z czego osoba nimi dotknięta często zdaje sobie sprawę, jednak nie może się ich pozbyć. Przykładem obsesyjnych myśli o relacji są np.: „Nie myślę zbyt często o swoim przyjacielu, czy to znaczy, że się nie przyjaźnimy?” lub „Czy mój najbliższy przyjaciel jest rzeczywiście tym najlepszym, czy może inny byłby bardziej odpowiedni?”.

Kompulsje, czyli zachowania związane z obsesjami, skupiające się na przyjacielu czy partnerze w związku, dotyczą zwykle porównywania (cech tej osoby z cechami innych), sprawdzania (kompetencji lub zachowań) oraz potrzeby zapewniania przez najbliższych, że np. przyjaciel bądź partner jest najlepszy. Podobnie jak w przypadku innych podtypów zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych w ROCD kompulsje mają na celu przynieść ulgę od natrętnych myśli. Rzeczywiście, często pojawia się poczucie większego komfortu, jednak jest on chwilowy.

Objawy ROCD

Osoba dotknięta relacyjnymi zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi bardzo często odczuwa wątpliwości, niepokój, doświadcza problemów emocjonalnych i związanych z funkcjonowaniem i w efekcie wycofuje się społecznie. Nastolatek nie odczuwa radości z relacji i z bliskości, nieustannie ją kwestionując. Może nigdy nie mieć pewności, czy odczuwa miłość lub przyjaźń oraz czy rzeczywiście ich doświadcza. Taka osoba może przy tym koncentrować się na wadach bliskiej osoby, nie dostrzegając w niej cech pozytywnych. Stąd pojawia się myśl, że powinna się ona zmienić, inaczej wyglądać, zachowywać, wysławiać.

Z obawy przed niezrozumieniem i oceną otoczenia osoba z ROCD woli unikać rozmów i kontaktów. Pojawia się poczucie wstydu, winy, pogorszenie nastroju, co może sprzyjać rozwojowi depresji. ROCD sprawia, że nie chce się doświadczać niechcianych myśli, jednak mają one charakter obsesyjny, niemożliwy do uniknięcia.

Przykładem ROCD są np. wątpliwości nastolatka, który po wysłaniu do przyjaciela wiadomości zastanawia się, czy właściwie ją sformułował i czy nie była obraźliwa. Myśli nie pojawiają się jedynie w momencie wysłania wiadomości lub tuż po tym, ale rozciągają się nawet na całe popołudnia, nie pozostając bez wpływu na ogólne funkcjonowanie, relację i naukę.

Diagnoza ROCD

Trzeba dużej uważności oraz wiedzy i doświadczenia specjalistów, by móc zdiagnozować ROCD. Często bliscy, słysząc wypowiadane przez dziecko na głos myśli o przyjacielu, mogą uznać, że widocznie nie jest to odpowiednia osoba do bliższych relacji. Sprawy nie ułatwia brak sprecyzowanych kryteriów diagnostycznych. Obsesje w ROCD zwykle są skoncentrowane wokół własnych odczuć wobec bliskiej osoby, a nie wątpliwości, czy ta osoba darzy nas miłością czy sympatią. Objawami ROCD nie są więc zazdrość w stosunku do partnera czy przyjaciela ani przeglądanie jego telefonu i e-maili. Nie są nimi również stalking, śledzenie i wydzwanianie. Bardziej diagnostyczny może być natomiast lęk przed pozostawaniem w negatywnej relacji.

Terapia ROCD – co można zrobić

Terapia w relacyjnych zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych jest wskazana szczególnie wtedy, gdy objawy są mocno nasilone, zajmują dużą część dnia, wywołują znaczny dyskomfort i cierpienie oraz obejmują różne sfery życia. Na skuteczne poradzenie sobie z ROCD pozwala przede wszystkim terapia poznawczo-behawioralna (CBT), ze szczególnym uwzględnieniem techniki ekspozycji i powstrzymania reakcji. Celem jest między innymi przejęcie kontroli nad obsesyjnymi myślami, a także budowanie zadowalających relacji. Terapia poznawczo-behawioralna skupia się również na psychoedukacji oraz treningu umiejętności i uważności.





Anna Chmielewska
Nauczyciel dyplomowany, pedagog, terapeuta pedagogiczny, surdopedagog, terapeuta ręki. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą, w tym z różnego typu zaburzeniami. Stosuje elementy Dialogu Motywującego i mediacji. Specjalizuje się w terapii pedagogicznej, technikach szybkiego zapamiętywania i uczenia się oraz w kinezjologii edukacyjnej.