Doradztwo zawodowe, a właściwie preorientacja zawodowa, jest realizowane w przedszkolach praktycznie od zawsze. Wycieczki maluchów na pocztę czy do sklepu to nic innego, jak zapoznawanie ich z różnymi zawodami. Preorientację zawodową w przedszkolu realizuje nauczyciel wychowania przedszkolnego. Jakie jeszcze działania może podjąć nauczyciel przedszkola, aby zadania z tego zakresu realizować nie tylko zgodnie z zapisami prawa, ale również z korzyścią dla dzieci?

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. 2019 poz. 325) określa, jakie treści programowe powinny być realizowane w przedszkolu w ramach preorientacji zawodowej. Są one podzielone na 4 części:

1. Poznawanie siebie – tego, co dziecko lubi robić, co robi dobrze oraz czym się interesuje i jakie mogą być zainteresowania.
   
   
2. Poznawanie świata zawodów i rynku pracy – choć brzmi to bardzo poważnie, są to działania, które dotyczą zabawy i wchodzenia w różne role zawodowe, np. zabawy tematyczne w sklep, fryzjera, kucharza itp. Oczywiście dziecko poznaje również zawody, które są wykonywane przez dorosłych w jego najbliższym otoczeniu. Potrafi również opowiedzieć, co robi osoba wykonująca konkretny zawód, czyli opisać czynności związane z zawodem. Ponadto dzieci poznają świat zawodów, kiedy nauczyciel i rodzic angażują je w różne zdarzenia życia codziennego, jak robienie zakupów. W tym punkcie mamy też przestrzeń na autoprezentację, czyli opowiadanie o sobie rówieśnikom.
   
   
3. Poznawanie rynku edukacyjnego i procesu uczenia się przez całe życie – dotyczy to poznawania przez dziecko rodzaju szkół. Często dzieje się to w sposób naturalny, zwłaszcza gdy przedszkolak ma starsze rodzeństwo czy kuzynostwo. W tym punkcie dziecko również nazywa czynności, których lubi się uczyć, np. śpiewanie, pisanie, malowanie itp.
   
   
4. Planowanie własnego rozwoju i podejmowanie decyzji edukacyjno-zawodowych – jest to kolejny poważnie brzmiący punkt dotyczący tego, co dzieci i tak zawsze robiły, czyli opowiadania o tym, kim chcą być w przyszłości, np. piosenkarzami, strażakami, piłkarzami, nauczycielami itd. W tym miejscu naturalnie można rozwinąć temat, rozmawiając z dziećmi o tym, co trzeba zrobić, aby wykonywać określony, wskazany przez nich zawód.

To tyle w treściach programowych. Pozostaje nam pytanie, jak je praktycznie realizować?

Co może zrobić nauczyciel?

Wprowadzając dzieci w świat zawodów, nauczyciel może:

• Aranżować różne zabawy tematyczne, podczas których dzieci wchodzą w różne role zawodowe, np. pielęgniarz, lekarka, kosmetyczka;

• Dyskutować z dziećmi o czynnościach które są wykonywane w określonych rolach zawodowych, np. pytać co robi pielęgniarka, kto widział panią pielęgniarkę czy pana pielęgniarza, jak jest ubrany pielęgniarz, gdzie może pracować itp.  (ważne jest odejście od podziału zawodów na typowo męskie i typowo kobiece), a na koniec można rozdać dzieciom kolorowanki z panem pielęgniarzem lub wyświetlić uczniom krótki film na temat jego pracy;

• Wspierać i angażować dzieci do tworzenia różnych prac plastycznych, czy literackich, np. wierszyków na temat zawodów;

• Zapraszać dzieci do rozwiązywania zagadek, prostych krzyżówek o zawodach.

Wprowadzając dzieci w zagadnienia związane z rynkiem edukacyjno-zawodowym, nauczyciel może:

• Zorganizować wyjście przedszkolaków do szkoły i spotkać się tam z uczniami klas pierwszych, którzy będąc gospodarzami opowiadają młodszym koleżankom i kolegom o szkole i nauce;

• Zaprosić do przedszkola starsze rodzeństwo przedszkolaków, które opowie o szkole, w której się uczy;

• Zaaranżować spacer, wycieczkę po najbliższej okolicy, podczas której dzieci poznają istniejące szkoły;

• Nawiązać współpracę ze szkołą średnią, w ramach której licealiści przygotują i przeprowadzą aktywną lekcję dla przedszkolaków np. z biologii.

Poznawanie siebie

Poznawanie siebie to kolejne zagadnienie dotyczące treści programowych. Nie od dziś wiemy, że podejmowanie dobrych i służących człowiekowi decyzji edukacyjno- zawodowych jest w dużej mierze uzależnione od tego, na ile znamy swoje mocne i słabe strony. Stąd temat poznawania siebie jest istotny już w przedszkolu. Oczywiście, że obraz dziecka i tego, co o sobie myśli, będzie ewoluował w ciągu jego rozwoju. Tym niemniej już na etapie przedszkola można z dziećmi rozmawiać o tym, co lubią robić, co sprawia im radość, a za czym nie przepadają. Już w przedszkolu możemy zaobserwować pierwsze symptomy zainteresowań oraz mocnych stron, kiedy jedno dziecko lubi prace plastyczne, a drugie zabawy konstrukcyjne. W tym obszarze może również nastąpić tzw. autoprezentacja, podczas której dzieci opowiadają o sobie. Na przykład w dniu urodzin dziecko ma swój dzień w przedszkolu i oprócz świętowania opowiada rówieśnikom o sobie. Oczywiście będzie to wymagało pomocy ze strony nauczyciela i rodziców.

Inne propozycje do realizacji dla nauczycieli

• Tworzenie z dziećmi ich pierwszego portfolio, w którym zbierają różne prace, głównie plastyczne. Nauczyciel może omówić dziećmi, co oznacza słowo portfolio, pokazać różne przykłady tworzenia portfolio, wspólnie się zastanowić np. z 6-latkami, do czego przydaje się w życiu.

• Urządzenie tzw. kącika zainteresowań – zaproponowanie, aby każde dziecko miało swój tydzień na zorganizowanie takiego kącika, np. w tym tygodniu będzie kącik zainteresowań Olafa (przy okazji jest to również forma autoprezentacji.

• Zaproponowanie działania pt. „Mój pokój, moje królestwo”. Przy tym zadaniu konieczna jest współpraca z rodzicami, którzy wyrażą zgodę na pokazanie innym dzieciom pokoju swojego dziecka. Zrobią kilka zdjęć, które potem właściciel pokoju omawia na zajęciach przy pomocy nauczyciela.  Realizując to zadanie, należy się zastanowić, na ile może być ono wykonane w grupie przedszkolnej, z którą nauczyciel pracuje. Mam tu na myśli dzieci, które nie mają własnego pokoju. Potrzeba dużego taktu pedagogicznego i empatii, aby żadne z dzieci nie poczuło się wykluczone.

• Pokazywanie pracy przedszkola od środka – przedstawienie pracy pani kucharki, pomocy kucharki, pani sprzątającej, pana konserwatora, pani nauczycielki.

• Praca z wykorzystaniem kart zawodów, podczas której dzieci dobierają atrybut zawodu do zawodu. Dzieci otrzymują pomieszane karty, pracują w parach lub trzyosobowych grupach. Na jednym obrazku jest np. lekarka, a na drugim stetoskop (można przygotować dla dzieci zawodowe memory).

Doradztwo zawodowe na co dzień

W codziennych rozmowach z dziećmi zadajemy im wiele pytań, które tak naprawdę dotyczą ich przyszłości np.:

• Kim chciałbyś być?

• Kim będziesz, jak dorośniesz?

• Gdzie pracuje twoja mama/twój tata? Co robią w pracy?

Zwykle nie przywiązujemy wagi do dziecięcych odpowiedzi. Świat dziecka dotyczący tego, kim chce być w przyszłości, jest kwestią marzeń, zauroczenia czy fascynacji. Oczywiście, że odpowiedzi będą takie, jak u większości dzieci – strażak, policjant, fryzjerka, nauczycielka itp. Nie muszą być one (i często nie są) ostateczną decyzją dotyczącą tego, co dziecko będzie robiło w przyszłości. Pomimo tego potraktujmy te pytania i odpowiedzi bardzo poważnie, ponieważ są to pierwsze próby zainteresowania się pracą ludzi dorosłych.

Zgodnie z zapisami prawa przedszkole nie ma obowiązku tworzenia Wewnątrzszkolnego Systemu Doradztwa Zawodowego, które jest obowiązkiem dla szkół. Tym niemniej warto działania, które i tak są w przedszkolu realizowane, zapisać w programie preorientacji zawodowej. Choć ten dokument nie jest w przedszkolu obowiązkowy, to porządkuje podejmowane przez nauczycieli działania. Pamiętajmy przy tym, aby już na etapie przedszkola eliminować stereotypy dotyczące ról zawodowych i społecznych. Pokazujmy, że w różnych zawodach mogą pracować zarówno kobiety, jak i mężczyźni.





Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.