Nieprawidłowe nawyki żywieniowe są przekazywane pokoleniowo. Najpierw dzieci uczą się ich w domu, widząc, jak żywią się osoby dorosłe. Potem obserwują inne dzieci w szkole, a w wieku dorosłym dochodzą ich własne nawyki, wymuszone określonym stylem życia. Nieprawidłowe odżywianie się może mieć negatywny wpływ na rozwój i zdrowie dziecka, a następnie dorosłego. Poniżej wymieniłam kilka istotnych błędów, które mogą wywołać poważne konsekwencje zdrowotne.

Nadmierne spożycie cukrów prostych

Produkty, które wprowadzają niepotrzebny cukier do racji pokarmowej dziecka, to głównie słodycze w różnych formach oraz słodzone napoje gazowane i niegazowane. Słodkie przekąski są bardzo popularne wśród dorosłych, przez co automatycznie są one lubiane również przez dzieci. Kupowanie słodyczy to często pomysł na prezent z okazji i bez okazji. Warto to zmienić, żeby nie wyrabiać w dziecku przekonania, że słodycze są czymś wyjątkowym i żeby nie kojarzyły się z przyjemnymi i szczęśliwymi momentami lub lekarstwem na smutek.

Jeżeli mowa o produktach z dodatkiem cukru, wymieniłabym jeszcze produkty śniadaniowe i produkty nabiałowe dosładzane, ponieważ często są one podstawą jadłospisu dziecka młodszego, a potem starszego. Warto sprawdzać, jaką zawartość cukru mają jogurty owocowe, pitne, serki i inne produkty na bazie mleka. W okresie niemowlęcym, a potem w dzieciństwie dochodzi do różnych zmian, w tym w preferencjach smakowych i apetycie. Mogą też pojawić się neofobie żywieniowe, czyli odrzucanie nowych smaków. Wtedy bardzo łatwo pójść na kompromis i podawać produkty, które dziecko zawsze chętnie zje lub wypije, bo są słodkie – „byleby tylko zjadło”. Warto kontrolować ilość cukru, jaką zjada dziecko, i wybierać produkty z najmniejszą ilością cukrów na 100 gramów. Produkty naturalnie słodkie, czyli owoce i ich przetwory niedosładzane, nie stanowią takiego problemu. Jeżeli dziecko lubi owoce i zjada je często w większych ilościach, nie musimy ich ograniczać.

Nadmierne spożycie cukru przyczynia się do nadwagi i otyłości, co zwiększa ryzyko chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca typu 2 i choroby sercowo-naczyniowe. Oprócz tego cukry proste sprzyjają rozwojowi bakterii w jamie ustnej, co prowadzi do próchnicy zębów.

Nieregularne posiłki

Kolejny zły nawyk to nieregularne posiłki. Pomijanie posiłków może prowadzić do spadku energii i trudności w szkole. Wysoki poziom cukru we krwi może wpływać na zachowanie i zdolność koncentracji, co negatywnie wpływa na wyniki w nauce. Ponadto brak regularności prowadzi do podjadania lub przejadania się, a do diety wkradają się tzw. szybkie jedzenie i wysoko przetworzona żywność, bogata w tłuszcze nasycone, sól i sztuczne dodatki. Najczęściej kończy się na parówkach i kabanosach, które wnoszą tłuszcz, ale nie ten który byłby im najbardziej potrzebny. Tłuszcze nasycone mogą wpływać negatywnie na poziom cholesterolu już od najmłodszych lat. Korzystanie często z takich posiłków i monotonia jadłospisu to niedobór składników odżywczych. Częste problemy zdrowotne z niedoboru składników odżywczych to anemia (niedobór żelaza), osłabienie układu odpornościowego (niedobór witaminy C i cynku) oraz problemy z kośćmi (niedobór wapnia i witaminy D).

Unikanie warzyw i produktów pełnoziarnistych

Włączenie warzyw do codziennej rutyny nadal bywa wyzwaniem. Pomimo bogactwa przepisów w mediach i Internecie nadal wprowadzamy standardy warzywne, których nauczyliśmy się we własnym domu. „Niechęć” do warzyw również przekazywana jest z pokolenia na pokolenia, dziecko nie obserwuje u rodziców chęci do sałatek i surówek w domu, a częściej widzi wręcz awersję.

Inne produkty, które warto przedstawiać dziecku, to tzw. pełnoziarniste produkty zbożowe. Nie kończą się one jednak na pełnoziarnistym pieczywie i razowym makaronie. Kasze – od pszennych, przez jęczmienne czy owsiane po jaglane – są wspaniałym dodatkiem i podnoszą wartość posiłku. Oczywiście dzieci często wolą kluski, naleśniki i makarony, czyli produkty mączne. Nie ma przeszkód, żeby je spożywały, bo one również dostarczają składników odżywczych.

Niedostateczna ilość płynów

Należy często pytać dzieci, czy chciałyby się napić, i podsuwać im dobre napoje z niewielką ilością cukrów prostych lub bez cukru. Do płynów zalicza się też zupa będąca częścią obiadu lub śniadania. Odwodnienie może prowadzić do zmęczenia, bólu głowy, trudności z koncentracją i problemów z trawieniem oraz zaparć.

Planowanie diety dziecka

Podczas planowania wyżywienia swojego i dziecka warto się kierować zasadą 4U –

1. Może jeść wszystko, ale z umiarem. Problemy pojawiają się, gdy jakiś składnik występuje w diecie dziecka bardzo często i długotrwale.
   
   
2. Gdy próbuje wszystkiego, łatwiej o urozmaicenie diety i dostarczenie wszystkich potrzebnych związków do prawidłowego wzrostu i rozwoju.
   
   
3. Unikanie nadmiaru cukru, soli i tłuszczy nasyconych z produktów zwierzęcych oszczędzi dziecku wielu problemów zdrowotnych.
   
   
4. UŚMIECH przy wprowadzaniu nowych, zdrowych produktów do rodzinnego menu!

Dbanie o zdrową dietę dziecka w wieku szkolnym jest kluczowe dla jego prawidłowego rozwoju fizycznego i psychicznego, a także dla zapobiegania wielu problemom zdrowotnym w przyszłości.





Dr n.o zdr. Gabriela Wanat-Kańtoch - dietetyk
Autorka ukończyła doktorat na Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach. Jest asystentem dydaktycznym w Zakładzie Promocji Zdrowia. Dietetyk z wykształcenia i pasji. Popularyzator nauki w zakresie wiedzy o żywieniu i zdrowiu. Autorka wielu projektów dla dzieci o tematyce kuchni molekularnej i zdrowego odżywiania. Prywatnie świeżo upieczona mama mierząca się z wyzwaniami, które niesie rozszerzanie diety.