Librus Rodzina

Prokrastynacja – jak pomóc dziecku Cz. 1

17-11-2026

Prokrastynacja może dotyczyć każdego, bez względu na wiek. Zjawisko to oznacza  przekładanie codziennych obowiązków na później czy też na daleką, bliżej nieokreśloną przyszłość. Coraz częściej obserwujemy prokrastynację u dzieci i młodzieży. Sprawdź, na ile problem ten dotyczy Twojego dziecka, a może i Ciebie samego.

U dzieci i młodzieży prokrastynacja dotyczy zwykle odwlekania zadań szkolnych i obowiązków domowych, pomimo świadomości, że owo odkładanie będzie miało jednak negatywne konsekwencje. Oczywiście tak zwane odwlekanie obowiązków zdarza się każdemu. To jest normalne i ludzkie, że czasem nie mamy energii ani siły albo po prostu nam się nie chce czegoś zrobić. Zwykle skutki takiego przesuwania nie są zbyt przyjemne, ale też nie pociągają za sobą żadnych przykrych konsekwencji. Jednak u coraz większej liczby dzieci i młodzieży prokrastynacja bywa dość mocno nasilona, a jej negatywne skutki często mogą być odczuwane również w dorosłym życiu. Dlatego tak ważne jest wczucie się w położenia dziecka i lepsze zrozumienie, dlaczego tak się dzieje.

Dlaczego dzieci prokrastynują

Warto mieć świadomość, że niektóre dzieci, na przykład z ADHD, mają większą skłonność do prokrastynacji. Wielu ekspertów uważa, że jest to zachowanie wyuczone i na dodatek nasila się wraz z wiekiem. Dzieci odsuwają trudne i nieprzyjemne zadania, ponieważ choć na chwilę pozwala im to na uniknięcie wysiłku. Wewnętrznie dziecko czuje, że presja znika i że przez moment nie musi się o nic martwić. Ponadto unikanie nieprzyjemnego zadania zwykle jest zastępowane czymś przyjemnym, np. graniem w gry na konsoli, oglądaniem filmów w mediach społecznościowych czy plotkowaniem z rówieśnikami. Te czynności szybko dostarczają dziecku pozytywnych emocji, wydzielają się neurosubstancje, jak dopomina czy endorfiny, pobudzając układ nagrody. Dziecko, a właściwie jego mózg, czuje euforię, zadowolenie, co sprawia, że odsuwa od siebie niektóre czynności.  Za odwlekaniem zadań stoją też inne powody:

  • Lęk przed porażką, kiedy zadanie do wykonania jest zbyt trudne, a dziecko ma przekonanie, że sobie z nim nie poradzi. Lepiej więc w ogóle go nie zaczynać, niż ponieść porażkę, która godzi w samoocenę. Wiele dzieci woli zachować dobre mniemanie o sobie, nawet  kosztem dotkliwych konsekwencji.
  • Perfekcjonizm – dziecko, które ma skłonności do perfekcji, zwykle stara się wykonać daną pracę na 200%, czyli po prostu doskonale. Ponieważ nie ma pewności, czy podoła,  nawet nie zaczyna.
  • Trudności z koncentracją, organizacją i zaplanowaniem czasu, który jest potrzebny na wykonanie zadania. Szczególnie dzieci dotknięte ADHD mają z tym problem i potrzebują rodzicielskiego wsparcia.
  • Nierealistyczne oczekiwania wobec dziecka ze strony rodziców i/lub ich nadmierna kontrola tego, co robi. Wysokie wymagania i niezadowolenie z pracy dziecka może skutkować niechęcią do wykonywania zadań.
  • Stres i presja szkolna, które powodują, że prokrastynacja pozwala na ucieczkę od zadań szkolnych.
  • Zmęczenie w wyniku nadmiaru obowiązków szkolnych i pozaszkolnych. Szczególnie dotyczy to nastolatków, których rodzice mają nierealne oczekiwania i chcą, żeby ich dziecko tylko się uczyło i narzucają mu swoje zdanie. Może to prowadzić do buntu i odkładania zadań szkolnych na później.

Sprawdź, jaki typ prokrastynacji prezentuje Twoje dziecko

Caroline von St. Ange mówi o dwóch typach prokrastynacji:

1. Typ A – wiecznie odsuwa od siebie różne sprawy, ale kiedy zbliża się termin, w ostatniej chwili daje z siebie wszystko i w końcu wykonuje zadanie z dobrym skutkiem. Jeśli Twoje dziecko jest tego typu prokrastynatorem, to będzie:

  • Do późnych godzin nocnych robiło prezentację, pisało referat na następny dzień.
  • Uczyło się do kartkówki czy klasówki na ostatnią chwilę, dopiero dzień przed sprawdzianem.
  • Rano przed pójściem do szkoły przypomni sobie o konieczności zrobienia plakatu.
Dziecko wykonuje zadanie, ale na ostatnią chwilę i zwykle otrzymuje pozytywną ocenę, a przynajmniej taką, z której jest zadowolone. Autorka proponuje, aby rodzic nic z tym nie robił, ponieważ Typ A w końcu sam będzie miał dość tego, że wpędza się w stresujące sytuacje, których przecież mógłby uniknąć. Jeżeli chcemy jednak podjąć jakieś działania, to pomocna może być rozmowa z dzieckiem:

  • Czy wykonanie zadania na ostatnią chwilę mu służy?
  • Jak się czuje, kiedy do tego doprowadza?
  • Co chciałoby zmienić, co może robić inaczej?
  • Jakie uczucia będą mu towarzyszyły, kiedy wykona zadanie z pewnym wyprzedzeniem?
  • Jak rodzic może mu pomóc?

Podczas takiej rozmowy może zdarzyć się tak, że dziecko przemyśli swoje zachowanie i zacznie wcześniej zajmować się wykonaniem obowiązków, ale może być i tak że zarówno Ty, jak i dziecko będziecie musieli zaakceptować, że jest typem, który jest w stanie mieć dobre wyniki w pracy, ale tylko wtedy, kiedy czuje presję. Prokrastynatora Typu A zwykle nie udaje się zmotywować do pracy ciągłym upominaniem czy grożeniem konsekwencjami.

2. Typ B – odwleka wykonanie zadania, ponieważ ma poczucie, że nie jest w stanie wykonać go poprawnie. Wówczas rodzice powinni interweniować i pomóc dziecku. O tym, jak to robić, piszę w drugiej części artykułu.

Jakie są skutki dziecięcej prokrastynacji?

  • Niższe oceny w szkole, zaległości w nauce;
  • Zaniedbywanie obowiązków domowych;
  • Zaburzenia emocjonalne – poczucie niepokoju, lęku, napięcia;
  • Kłopoty poznawcze – stres spowodowany prokrastynacją utrudnia uczenie się i zapamiętywanie, a także zaburza koncentrację uwagi;
  • Niechęć do przebywania w szkole, wagarowanie;
  • Gorsze relacje z rówieśnikami.

Zdarza się, że problem jest na tyle poważny, że warto pomyśleć o wizycie u psychologa dziecięcego.

Co wzmacnia prokrastynację

Nauka, aby była efektywna, wymaga wysiłku i pracy. Aby wiedza przeszła do pamięci długotrwałej, wymaga systematyczności i licznych powtórzeń. Nasze dzieci żyją w dobie urządzeń elektronicznych, atrakcyjnych zabawek, które nie wymagają wysiłku poznawczego. Stąd też nie chcą go wkładać w naukę, która jest dla nich mało atrakcyjnym zadaniem. Przyczyny odwlekania nauki czy też innych czynności domowych mogą być bardzo różne i dotyczą nie tylko dzieci, ale i dorosłych. Są nimi:

  • Telewizja, zwłaszcza kanały streamingowe;
  • Media społecznościowe;
  • Smartfony;
  • Granie w gry na konsoli czy komputerze, granie w gry online z innymi.

Niektórzy specjaliści zwracają również uwagę, że prokrastynacja ma również związek z płcią. Okazuje się, że znacznie części to chłopcy odwlekają wykonanie zadania.

A jak to wygląda u Ciebie

Jeśli jesteś rodzicem, który sam odwleka wykonanie ważnych zadań, to Twoje dziecko prawdopodobnie przejmie od Ciebie ten nawyk. Wielu rodziców często nie zdaje sobie sprawy, że ich zachowanie może przyczyniać się do tego, że dziecko przekłada swoje obowiązki na później. Mam tu na myśli tzw. „wyluzowanych rodziców”, którzy nie przejmują się tym, czy ich dziecko wywiązuje się z zadań szkolnych czy obowiązków domowych. Z drugiej strony są rodzice zbyt wymagający i kontrolujący, z wysokimi oczekiwaniami i nieustannym niezadowoleniem z efektów pracy dziecka.

Jak wspierać dziecko

Zamiast straszyć dziecko, karać je za odwlekanie, zastanów się, co stoi za takim zachowaniem. Porozmawiaj z nim, kiedy oboje będziecie w dobrym nastroju. Staraj się zrozumieć, co się dzieje. Pytaj i słuchaj odpowiedzi:

  • Widzę, że jest ci trudno zabrać się do nauki do zrobienia tych zadań. Zastanawiam się, co jest tego przyczyną...
  • Powiedz mi, czy jest coś, co cię blokuje, chcę ci pomóc.
  • Co by ci pomogło, czego byś potrzebował?

Warto też w pierwszym kroku zadbać o otoczenie, w którym dziecko się uczy. Już samo uporządkowanie biurka i zminimalizowanie rozpraszaczy w postaci telewizji czy telefonu podczas nauki ułatwia skupienie nad zadaniem. Są też dzieci, które potrzebują naprowadzenia, podpowiedzi czy wskazówki, jak zacząć wykonywać zadanie, a potem radzą już sobie same. O tym, jak jeszcze rodzic może wspierać swoje prokrastynujące dziecko, piszę w kolejnej części artykułu.



Literatura
Caroline von ST. Ange, „Łatwiej. Co zrobić, by szkoła i nauka szły jak z płatka”, Wydawnictwo Otwarte, Kraków 2024.

Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.