REKLAMA
Prokrastynacja może dotyczyć każdego, bez względu na wiek. Zjawisko to oznacza przekładanie codziennych obowiązków na później czy też na daleką, bliżej nieokreśloną przyszłość. Coraz częściej obserwujemy prokrastynację u dzieci i młodzieży. Sprawdź, na ile problem ten dotyczy Twojego dziecka, a może i Ciebie samego.
U dzieci i młodzieży prokrastynacja dotyczy zwykle
odwlekania zadań szkolnych i obowiązków domowych, pomimo świadomości, że owo
odkładanie będzie miało jednak negatywne konsekwencje. Oczywiście tak zwane
odwlekanie obowiązków zdarza się każdemu. To jest normalne i ludzkie, że czasem
nie mamy energii ani siły albo po prostu nam się nie chce czegoś zrobić. Zwykle
skutki takiego przesuwania nie są zbyt przyjemne, ale też nie pociągają za sobą
żadnych przykrych konsekwencji. Jednak u coraz większej liczby dzieci i
młodzieży prokrastynacja bywa dość mocno nasilona, a jej negatywne skutki
często mogą być odczuwane również w dorosłym życiu. Dlatego tak ważne jest
wczucie się w położenia dziecka i lepsze zrozumienie, dlaczego tak się dzieje.
Warto mieć świadomość, że niektóre dzieci, na przykład z ADHD, mają większą skłonność do prokrastynacji. Wielu ekspertów uważa, że jest to zachowanie wyuczone i na dodatek nasila się wraz z wiekiem. Dzieci odsuwają trudne i nieprzyjemne zadania, ponieważ choć na chwilę pozwala im to na uniknięcie wysiłku. Wewnętrznie dziecko czuje, że presja znika i że przez moment nie musi się o nic martwić. Ponadto unikanie nieprzyjemnego zadania zwykle jest zastępowane czymś przyjemnym, np. graniem w gry na konsoli, oglądaniem filmów w mediach społecznościowych czy plotkowaniem z rówieśnikami. Te czynności szybko dostarczają dziecku pozytywnych emocji, wydzielają się neurosubstancje, jak dopomina czy endorfiny, pobudzając układ nagrody. Dziecko, a właściwie jego mózg, czuje euforię, zadowolenie, co sprawia, że odsuwa od siebie niektóre czynności. Za odwlekaniem zadań stoją też inne powody:
Caroline von St. Ange mówi o dwóch typach prokrastynacji:
1. Typ A – wiecznie odsuwa od siebie różne sprawy, ale kiedy zbliża się termin, w ostatniej chwili daje z siebie wszystko i w końcu wykonuje zadanie z dobrym skutkiem. Jeśli Twoje dziecko jest tego typu prokrastynatorem, to będzie:
Podczas takiej rozmowy może zdarzyć się tak, że dziecko przemyśli swoje zachowanie i zacznie wcześniej zajmować się wykonaniem obowiązków, ale może być i tak że zarówno Ty, jak i dziecko będziecie musieli zaakceptować, że jest typem, który jest w stanie mieć dobre wyniki w pracy, ale tylko wtedy, kiedy czuje presję. Prokrastynatora Typu A zwykle nie udaje się zmotywować do pracy ciągłym upominaniem czy grożeniem konsekwencjami.
2. Typ B – odwleka wykonanie
zadania, ponieważ ma poczucie, że nie jest w stanie wykonać go poprawnie.
Wówczas rodzice powinni interweniować i pomóc dziecku. O tym, jak to
robić, piszę w drugiej części artykułu.
Zdarza się, że problem jest na tyle poważny, że warto
pomyśleć o wizycie u psychologa dziecięcego.
Nauka, aby była efektywna, wymaga wysiłku i pracy. Aby wiedza przeszła do pamięci długotrwałej, wymaga systematyczności i licznych powtórzeń. Nasze dzieci żyją w dobie urządzeń elektronicznych, atrakcyjnych zabawek, które nie wymagają wysiłku poznawczego. Stąd też nie chcą go wkładać w naukę, która jest dla nich mało atrakcyjnym zadaniem. Przyczyny odwlekania nauki czy też innych czynności domowych mogą być bardzo różne i dotyczą nie tylko dzieci, ale i dorosłych. Są nimi:
Niektórzy specjaliści zwracają również uwagę, że
prokrastynacja ma również związek z płcią. Okazuje się, że znacznie części to
chłopcy odwlekają wykonanie zadania.
Jeśli jesteś rodzicem, który sam odwleka wykonanie
ważnych zadań, to Twoje dziecko prawdopodobnie przejmie od Ciebie ten nawyk.
Wielu rodziców często nie zdaje sobie sprawy, że ich zachowanie może
przyczyniać się do tego, że dziecko przekłada swoje obowiązki na później. Mam
tu na myśli tzw. „wyluzowanych rodziców”, którzy nie przejmują się tym, czy ich
dziecko wywiązuje się z zadań szkolnych czy obowiązków domowych. Z drugiej
strony są rodzice zbyt wymagający i kontrolujący, z wysokimi oczekiwaniami i
nieustannym niezadowoleniem z efektów pracy dziecka.
Zamiast straszyć dziecko, karać je za odwlekanie, zastanów się, co stoi za takim zachowaniem. Porozmawiaj z nim, kiedy oboje będziecie w dobrym nastroju. Staraj się zrozumieć, co się dzieje. Pytaj i słuchaj odpowiedzi:
Warto też w pierwszym kroku zadbać o otoczenie, w którym dziecko się uczy. Już samo uporządkowanie biurka i zminimalizowanie rozpraszaczy w postaci telewizji czy telefonu podczas nauki ułatwia skupienie nad zadaniem. Są też dzieci, które potrzebują naprowadzenia, podpowiedzi czy wskazówki, jak zacząć wykonywać zadanie, a potem radzą już sobie same. O tym, jak jeszcze rodzic może wspierać swoje prokrastynujące dziecko, piszę w kolejnej części artykułu.
Literatura
Caroline von ST. Ange, „Łatwiej. Co zrobić, by
szkoła i nauka szły jak z płatka”, Wydawnictwo Otwarte, Kraków 2024.
Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w
konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę
opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz
Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz
uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W
swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych,
zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch
dorosłych synów.