Metoda Self-Reg cieszy się coraz większym uznaniem rodziców i wychowawców, szczególnie w odniesieniu do dzieci. Jest to metoda samoregulacji, pomagająca zrozumieć dziecko na tyle, aby odpowiadając na jego potrzeby, udzielić mu wsparcia w radzeniu sobie z trudną sytuacją i napadami złości.

Czym jest samoregulacja

Samoregulacją nazywamy informację o sposobie, w jaki układ nerwowy odpowiada na stres. W reakcji na stres uruchamiają się procesy metaboliczne, a po sytuacji, w której dochodzi do zużycia energii (np. w wybuchu złości), następuje przywracanie stanu równowagi. Co dzieje się, gdy dziecko jest zbyt mocno obciążone stresem? Wpływa to bezpośrednio na powrót do równowagi, który staje się dużo trudniejszy. To z kolei powoduje, że wzrasta reaktywność dziecka na naprawdę drobne bodźce i przejawia się agresją, napadami złości, krzykiem czy brakiem współpracy. Dziecko nie radzi sobie z sytuacją, przy czym jednocześnie wzrasta w nim poziom stresu. Istotne w samoregulacji jest zmniejszenie impulsu, którego dziecko nie ma możliwości samodzielnie wyregulować, a zadaniem rodziców jest w taką umiejętność je wyposażyć.

Self-Regulation dla dzieci

Self-Reg (z ang. „self-regulation”, czyli samoregulacja) jest uznawane za podejście do wychowania czy nawet metodę wychowawczą. Metodę tę opracował Stuart Shanker, kanadyjski profesor psychologii i filozofii. Self-regulation w rozumieniu podejścia wychowawczego pomaga zrozumieć rodzicom, dlaczego dzieci krzyczą i płaczą. Podejście to uczy, jak rozpoznawać stresory, a następnie odpowiednio sobie z nimi radzić. A stresory są niczym innym jak wszystkim tym, co wywołuje napięcie i zużywa energię. Shanker zidentyfikował 5 obszarów występowania stresorów:

• biologiczny (np. ból, głód, hałas, ostre światło);
• emocji (każda nieprzyjemna i/lub silna emocja);
• poznawczy (np. negatywne myślenie o świecie, innych i o sobie);
• społeczny (np. wystąpienia publiczne, przebywanie w grupie);
• prospołeczny (np. konflikty, silne emocje innych).

Dziecko uczy się samoregulacji, aby dobrze zarządzać napięciem i energią, reagować w odpowiedni sposób na stresory, ale też potrafić odbudowywać energię.

Metoda 5 kroków Self-Reg

Self-Regulation jest podejściem, które w przeciwieństwie do innych metod wychowawczych nie daje gotowych metod czy narzędzi. Mówimy bardziej o procesie rozpoznawania stresorów, a w związku z ich pojawieniem się – poszukiwaniu własnego sposobu na obniżenie i łagodzenie napięcia. Aby to ułatwić, w metodzie Self-Reg wyróżnia się 5 kroków:

• przeformułowanie – co spowodowało taką reakcję i dlaczego teraz;
• rozpoznanie stresorów – w którym z obszarów odczuwasz napięcie;
• redukcja stresu – co możesz zrobić, żeby choć w niewielkim stopniu odzyskać równowagę;
• refleksja – szukanie rozwiązań, które w regulacji napięcia pomogą długofalowo;
• regeneracja zasobów – troszczenie się każdego dnia o równowagę.

Temat samoregulacji w niezwykle przystępny sposób poruszają książki autorstwa Agnieszki Stążki-Gawrysiak:

• „Self-Regulation. Nie ma niegrzecznych dzieci. Opowieści dla dzieci o tym, jak działać, gdy emocje biorą górę”.
• „Sef-Regulation. Szkolne wyzwania. Opowieści dla dzieci o tym, jak działać, gdy emocje biorą górę”.

Książki te zawierają krótkie historie, które pokazują, jak w duchu Self-Regulation można poprawiać relacje z innymi. W atrakcyjnych dla dzieci opowieściach ujęto treści dotyczące samoregulacji, pokazujące sposoby radzenia sobie w różnych, trudnych sytuacjach. Każdy rozdział autorka opatrzyła dodatkowym tekstem dla rodziców, ukazującym, na czym polega praca nad danym obszarem.

Zrozumienie w Self-Reg

W metodzie Self-Reg dobrze jest rozpocząć od zrozumienia, które stanowi punkt wyjścia mądrego działania. Samoregulacja uczy łagodniejszego podejścia do siebie i innych oraz pomaga zrozumieć różne trudne zachowania zarówno dzieci, jak i dorosłych. W Self-Reg nie tłumimy stresu, a skupiamy się na jego źródłach. W dobrze przebiegającej samoregulacji:

• nie obwiniamy dziecka i siebie za niewłaściwe zachowania, pamiętając, że oskarżanie czy wyrzuty sumienia dodatkowo zwiększają poziom napięcia;
• rozpoznajemy stresory i obserwujemy poziom napięcia oraz energii, by zauważyć moment, gdy skumulowane napięcie będzie zbyt duże, a zasoby energii za niskie;
• modyfikujemy otoczenie oraz własne reakcje, aby zminimalizować lub usunąć stresory, na które mamy wpływ, a także akceptujemy stresory, które występują niezależnie od podejmowanych działań;
• regenerujemy siły w obszarze fizycznym, emocjonalnym i społecznym;
• poszukujemy wsparcia.

Warto pamiętać, że dziecko uczy się samoregulacji w relacji ze spokojnym rodzicem, który jest obecny i reaguje na jego potrzeby i komunikaty. To pomaga dziecku w nauce odzyskiwania spokoju. Wspieranie dziecka w radzeniu sobie ze stresem kosztuje dużo energii również samego rodzica. Dlatego tak ważne jest, aby rodzice uzupełniali swoje zasoby, dbając o regenerację, redukując własny stres i poszerzając samoświadomość. Staje się to szczególnie istotne, gdy dziecko znajduje się w trudnym momencie (choruje, adaptuje się w przedszkolu lub w szkole), jest wysoce wrażliwe lub ma zaburzenia rozwoju.



Anna Chmielewska
Nauczyciel dyplomowany, pedagog, terapeuta pedagogiczny, surdopedagog, terapeuta ręki. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą, w tym z różnego typu zaburzeniami. Stosuje elementy Dialogu Motywującego i mediacji. Specjalizuje się w terapii pedagogicznej, technikach szybkiego zapamiętywania i uczenia się oraz w kinezjologii edukacyjnej.