Co mówi prawo o doradztwie zawodowym

Zaplanowane i systematyczne działania w zakresie doradztwa zawodowego, mające na celu wspieranie dzieci i uczniów w procesie rozpoznawania ich zainteresowań i predyspozycji zawodowych, podejmowania świadomych decyzji edukacyjnych i zawodowych, a także przygotowania do wyboru kolejnego etapu kształcenia i zawodu, zgodnie z art. 26a ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm.), prowadzą zarówno przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych, inne formy wychowania przedszkolnego, jak również szkoły. Szeroki wachlarz jednostek oświatowych odpowiedzialnych za realizację działań z zakresu doradztwa zawodowego pociąga za sobą szeroki wybór form i metod ich wykonania. Działanie te polegają w szczególności na prowadzeniu w rożnych jednostkach odpowiednio: preorientacji zawodowej, orientacji zawodowej oraz zajęć z zakresu doradztwa zawodowego.

Niniejszy artykuł jest poświęcony organizacji doradztwa zawodowego w myśl aktualnie obowiązujących przepisów prawa oświatowego. Jego celem jest zebranie w jednym miejscu aktów prawa dotyczących doradztwa zawodowego oraz zaproponowanie narzędzia, które będzie wspomagać doradców w organizacji i realizacji ich zadań. Zastosowana formuła „3U – uświadamiam, uczę, utrwalam” w prosty sposób prowadzi przez kolejne kroki przybliżające do celu, jakim jest organizacja doradztwa zawodowego, a załączony materiał do pobrania będzie Twoją listą sprawdzającą. Życzymy miłej lektury.

I. UŚWIADAMIAM

W polskim systemie oświaty doradztwo zawodowe jest obowiązkowym elementem edukacji, realizowanym na każdym etapie nauki, i ma na celu przygotowanie dzieci i młodzieży do świadomego wyboru kierunku kształcenia i swojego zawodu w przyszłości. Akty prawne, do których warto sięgnąć, pochylając się nad tematem doradztwa zawodowego, to przede wszystkim Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043 z późn. zm.) oraz akt wykonawczy do niej, czyli Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz. U. z 2019 r. poz. 325). Odpowiednio wybrane przepisy niniejszej ustawy i rozporządzenia prowadzą do uporządkowanego działania i opracowania niezbędnych dokumentów związanych z realizacją doradztwa zawodowego, o czym mowa w dalszej części artykułu. Niemniej istotne jest również Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. z 2024 r. poz. 781 z późn. zm.), z którego wynika wymiar godzin zajęć z doradztwa zawodowego i ich rozplanowanie w czasie. Ważne w obszarze doradztwa zawodowego jest także Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. z 2023 r. poz. 2102 z późn. zm.), w którym idąc w ślad za § 31, zweryfikujesz szczegółowe kwalifikacje wymagane na stanowisko nauczyciela – doradcy zawodowego oraz Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1798), w którym warto dotrzeć do § 6 ust. 2 pkt 6, by zauważyć, iż w przypadku uczniów szkół podstawowych oraz uczniów szkół ponadpodstawowych zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu prowadzone są w ramach udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej, które stanowią odrębną formę zajęć w stosunku do zajęć z doradztwa zawodowego.

II. UCZĘ

Od czego zacząć? Statut

Organizując doradztwo zawodowe w swojej jednostce, zacznij więc od wglądu w statut, by sprawdzić, czy zgodnie z art. 98 ust. 1 pkt 16 Ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe statut szkoły publicznej zawiera organizację wewnątrzszkolnego systemu doradztwa zawodowego. Na chwilę zatrzymaj się teraz przy art. 26a ust. 1 tej ustawy i zobacz, na czym polegają działania w zakresie doradztwa zawodowego na danym etapie edukacji, a następnie przy art. 26a ust. 2 pkt 1-5 identyfikującym wszelkie rodzaje zajęć, podczas których mogą być one realizowane.

Jakie treści programowe i dla kogo

Na podstawie delegacji ustawowej art. 26a ust. 3 ustawy Prawo oświatowe Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określił w drodze rozporządzenia treści programowe z zakresu doradztwa zawodowego, sposób realizacji doradztwa zawodowego, a także zadania doradcy zawodowego, uwzględniając rolę doradztwa zawodowego w przygotowaniu uczniów do wyboru zawodu i kierunku kształcenia. I tak, treści programowe z zakresu doradztwa zawodowego na każdym etapie edukacji zawierają odpowiednio ponumerowane załączniki (1–7), o których mowa w § 2 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz. U. z 2019 r. poz. 325). W myśl § 3 ww. rozporządzenia doradztwo zawodowe jest realizowane na zajęciach edukacyjnych wychowania przedszkolnego prowadzonych zgodnie z przyjętymi programami wychowania przedszkolnego, na obowiązkowych zajęciach edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego, a w przypadku szkół prowadzących kształcenie zawodowe również na obowiązkowych zajęciach edukacyjnych z zakresu kształcenia w zawodzie, na zajęciach związanych z wyborem kierunku kształcenia i zawodu prowadzonych w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej, na zajęciach z nauczycielem wychowawcą opiekującym się oddziałem, w ramach wizyt zawodoznawczych, a w określonych klasach szkół podstawowych i szkołach ponadpodstawowych także na zajęciach z zakresu doradztwa zawodowego, o których mowa w art. 109 ust. 1 pkt 7 ustawy. Sposób realizacji jest zależny od etapu edukacji.

Dokumentowanie doradztwa zawodowego

W związku z organizacją doradztwa zawodowego w szkole opracowuje się odpowiednie dokumenty. Takim ważnym dokumentem jest program realizacji doradztwa zawodowego, który uwzględnia wewnątrzszkolny system doradztwa zawodowego. Program ten opracowuje się na każdy rok szkolny (patrz § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego). Osobą odpowiedzialną za opracowanie programu jest doradca zawodowy albo inny nauczyciel lub nauczyciele odpowiedzialni za realizację doradztwa zawodowego w szkole, wyznaczeni przez dyrektora szkoły (patrz § 4 ust. 3 ww. rozporządzenia). Zgodnie z § 4 ust. 4 ww. rozporządzenia Dyrektor szkoły, w terminie do dnia 30 września każdego roku szkolnego, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, zatwierdza program realizacji doradztwa zawodowego.

Będąc przy dokumentowaniu realizacji doradztwa zawodowego, warto zwrócić uwagę, że zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego, o których mowa w art. 109 ust. 1 pkt 7 ustawy – Prawo oświatowe należą do podstawowych form działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły, są organizowane obowiązkowo dla uczniów klasy VII i VIII szkoły podstawowej, branżowej szkoły I stopnia, liceum ogólnokształcącego i technikum, z wyjątkiem szkół dla dorosłych, o czym mowa w art. 109 ust. 6 ustawy, i powinny być dokumentowane w dzienniku. Należy jednak pamiętać, że nie podlegają one ocenianiu w systemie ocen szkolnych, a informacja o udziale ucznia w tych zajęciach nie zostanie umieszczona na świadectwie szkolnym.

Jeżeli chodzi o sam program realizacji doradztwa zawodowego istotne jest, by uwzględniał wewnątrzszkolny system doradztwa zawodowego, potrzeby uczniów, słuchaczy i rodziców oraz lokalne lub regionalne działania związane z doradztwem zawodowym, jak również określał działania związane z realizacją doradztwa zawodowego, a w tym: tematykę działań, oddziały, których one dotyczą, metody i formy realizacji działań, z uwzględnieniem udziału rodziców w tych działaniach, w szczególności przez organizację spotkań z rodzicami, terminy realizacji działań, osoby odpowiedzialne za realizację poszczególnych działań, a także podmioty, z którymi szkoła współpracuje przy realizacji działań (patrz szerzej § 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego).

Kto prowadzi doradztwo zawodowe

W zależności od etapu edukacyjnego i rodzaju zajęć działania w zakresie doradztwa zawodowego mogą być prowadzone przez nauczycieli, wychowawców, pedagogów, psychologów i rzecz jasna samych doradców zawodowych (patrz szerzej w § 6 ust. 1 – 3 rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego). Ponadto jednostki oświatowe, o których mowa w art. 26a ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe, przy realizacji doradztwa zawodowego mogą również współpracować w szczególności z pracodawcami, organizacjami pracodawców, samorządami gospodarczymi lub innymi organizacjami gospodarczymi, stowarzyszeniami lub samorządami zawodowymi, placówkami i centrami, szkołami prowadzącymi kształcenie zawodowe, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, placówkami doskonalenia nauczycieli lub instytucjami rynku pracy (patrz szerzej w § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia).

Wymiar godzin obowiązkowych zajęć z zakresu doradztwa zawodowego, a pensum doradcy

Minimalny wymiar godzin zajęć z zakresu doradztwa zawodowego, o których mowa w art. 109 ust. 1 pkt 7 ustawy – Prawo oświatowe określa ramowy plan nauczania (patrz § 2 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. z 2024 r. poz. 781 z późn. zm.). Odpowiednio do etapu edukacyjnego, w § 1 rozporządzenia odnajdziesz właściwy dla swojego typu szkoły ramowy plan nauczania stanowiący załącznik do rozporządzenia, a w nim wymiar i rozkład godzin zajęć z zakresu doradztwa zawodowego. Jeśli zaś chodzi o tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin dla nauczyciela doradcy zawodowego, to określa go organ prowadzący szkołę lub placówkę, z tym że wymiar ten nie może przekraczać 22 godzin (szerzej patrz art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2025 r. poz. 620 z późn. zm.).

III. UTRWALAM

Doradztwo zawodowe w polskim systemie oświaty ma solidne podstawy prawne, które określają jego cele i zadania oraz zakres odpowiedzialności osób delegowanych ustawą i rozporządzeniem do ich realizacji. Znajomość obowiązujących przepisów prawa w zakresie doradztwa zawodowego stanowi nie tylko obowiązek, ale i fundament do budowania profesjonalnego, wewnętrznego systemu doradztwa zawodowego. Dynamicznie zmieniający się rynek pracy, postęp technologiczny i świat, który stał się już globalną wioską, zmusza zatem, by już od wejścia w system edukacji młody człowiek kształtował swoją elastyczną postawę i umiejętności poszukiwania w sobie takich zasobów, które będą najbardziej aktualne i potrzebne z punktu widzenia pracodawcy. Znajomość swoich kompetencji osobistych i zawodowych, potem wybór właściwego kierunku kształcenia i w konsekwencji modelowanie własnej ścieżki kariery zawodowej będzie sprzyjać osiąganiu sukcesów w przyszłości młodego pokolenia. Daje to zatem pole do pracy doradców zawodowych, nauczycieli, wychowawców, pedagogów i psychologów. Świadome stosowanie przepisów pozwoli działać etycznie, skutecznie i w zgodzie z misją swojego zawodu, by wspierać dzieci i młodzież w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych w przyszłości.

Karta oceny organizacji doradztwa zawodowego w szkole w zakresie zgodności z przepisami prawa – pobierz <<TUTAJ>>

Wierzymy, że zestawione w artykule przepisy prawa ułatwią pracę doradcom zawodowym i innym osobom realizującym zadania, których celem jest wspieranie dzieci i uczniów w procesie rozpoznawania ich predyspozycji zawodowych. Załączona karta oceny organizacji doradztwa zawodowego stanowi propozycję listy sprawdzającej ten stan w świetle obowiązującego w Polsce, w tym zakresie prawa.





Urszula Chaberska
Absolwentka Politechniki Łódzkiej na kierunku włókiennictwo. Starszy wizytator w Kuratorium Oświaty i nauczyciel dyplomowany przedmiotów zawodowych z ponad 25 letnim stażem pracy. Posiada doświadczenia zdobyte na stanowisku dyrektora w szkole prowadzącej kształcenie zawodowe. Czynny egzaminator Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej posiadający doświadczenie w zakresie tworzenia i recenzji zadań egzaminacyjnych egzaminu zawodowego. Autor programów nauczania na kwalifikacyjnych kursach zawodowych. Ukończyła liczne kursy i studia podyplomowe, m.in. w zakresie zarządzania projektami unijnymi i zarządzania oświatą. Koordynator projektów unijnych, zastępca koordynatora ds. kształcenia zawodowego w Kuratorium Oświaty. Posiada doświadczenie w prowadzeniu szkoleń dla dyrektorów szkół i placówek w szczególności w zakresie prawa oświatowego i kształcenia zawodowego. Wdrażała wprowadzane w wyniku reformy kształcenia zawodowego w 2019 roku, zmiany w kształceniu zawodowym, jako prelegent cyklu szkoleń, w tym Kujawsko-Pomorskiego Regionalnego Kongresu Zawodowego pod Patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej. Wyróżniona Medalem Komisji Edukacji Narodowej.

Anna Herbut-Giżyńska
Absolwentka Uniwersytetu Szczecińskiego na kierunku ekonomia. Trener oświaty, trener wspomagania, oligofrenopedagog i nauczyciel dyplomowany przedmiotów zawodowych z 25-letnim stażem pracy. Posiada doświadczenia zdobyte na stanowisku: wicedyrektora w szkole prowadzącej kształcenie zawodowe, starszego wizytatora w Kuratorium Oświaty. Czynny egzaminator Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej. Ukończyła liczne kursy kwalifikacyjne i studia podyplomowe, m.in. w zakresie administracji publicznej, zarządzania oświatą, doradztwa zawodowego z elementami coachingu, diagnozy, terapii i edukacji osób ze spektrum autyzmu, etyki dla nauczycieli. Posiada doświadczenie w prowadzeniu szkoleń dla dyrektorów szkół i placówek w szczególności w zakresie prawa oświatowego i kształcenia zawodowego. Wdrażała wprowadzane zmiany w wyniku reformy kształcenia zawodowego w 2019 roku, zmiany w kształceniu zawodowym, jako prelegent cyklu szkoleń, w tym Kujawsko-Pomorskiego Regionalnego Kongresu Zawodowego pod Patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej. Doświadczony mówca i lider w Międzynarodowym Klubie Mówców Toastmasters International. Wyróżniona Medalem Komisji Edukacji Narodowej, a w ostatnim czasie odebrała z rąk Marszałka Województwa wyróżnienie w kategorii Kujawsko-Pomorski Lider Edukacji 2025.


Dokładamy wszelkich starań, aby zamieszczane informacje były rzetelne i zgodne z aktualną wiedzą. Nie ponosimy jednak odpowiedzialności za ewentualne błędy czy braki w artykule ani za rezultaty działań podjętych na ich podstawie.


Interesuje Cię ta tematyka? Przeczytaj również:

Najbardziej aktualne artykuły: