Hejt, ośmieszanie czy cyberprzemoc zaczynają się czasem od opublikowania jednego zdjęcia lub filmu. Zorganizuj w klasach 4-6 lekcję o ochronie wizerunku w internecie. Skorzystaj z bezpłatnego scenariusza i pomóż młodzieży dbać o bezpieczeństwo własne i szanować granice innych.

Hejt, cyberprzemoc, kradzież cyfrowej tożsamości, krzywdzące memy, przeróbki i deepfake’i – to tylko niektóre z ryzyk publikowania wizerunku online. Młodzi nie czują się bezpiecznie w internecie, w którym każdy może wrzucić o nich coś, czym sami nie chcieliby się dzielić. A co gorsza, może to przerobić np. przy użyciu AI.

Młodzi między lajkami a hejtem

Jedni stawiają na anonimowość, inni selekcjonują, co na ich temat może się ukazać online. Bywa, że w grupie znajomych nastolatki umawiają się, że zanim coś o sobie wrzucą do sieci, pytają się wzajemnie o zgodę. Choć ważna jest dla nich liczba „lajków” – bycie popularnym i lubianym, to jednak łączy ich lęk przed hejtem i ostrymi komentarzami. Boją się, że zdjęcie lub film z ich udziałem mogą być wykorzystane lub nawet zmodyfikowane wbrew ich woli.

– W podstawówce mieliśmy kolegę, któremu strasznie dużo osób dokuczało. Robili mu jakieś zdjęcia i potem na wycieczce przy całej klasie pokazywali te zdjęcia i w ten sposób mu dokuczali. – mówi jeden z nastolatków, a ta historia nie jest jedyną. Zdjęcia i filmy mogą stać się elementem cyberprzemocy. Z Tą spotyka się w sieci ponad 1/3 nastolatków. Co gorsze, wielu z nich nikomu o tym nie mówi – zostają z problemem sami. A opublikowanie czyjegoś wizerunku – nawet w dobrych intencjach lub „dla żartu”- może narażać na niebezpieczeństwa i powodować ogromne szkody emocjonalne.

Dlaczego warto rozmawiać z młodzieżą o ochronie wizerunku?

– Nie możemy ulegać przekonaniu, że skoro młodzi ludzie spędzają dużo czasu online, to mają odpowiednią wiedzę, nawyki i kompetencje cyfrowe. Oni potrzebują mądrego wsparcia dorosłych i ich zainteresowania – także tym, co robią w sieci – mówi Antonina Bojanowska z Fundacji Orange, organizacji, która od ponad 20 lat działa na rzecz bezpieczeństwa dzieci i młodzieży w internecie.

Słowa potwierdza raport EU Kids Online 2026, z którego wynika, że choć znaczna część nastolatków uważa, że ma wysokie kompetencje cyfrowe, to blisko 63% z nich uzyskało niski wynik w teście wiedzy o mechanizmach działania internetu. Można zastanawiać się zatem, czy znają swoje prawa związane z publikowaniem wizerunku w sieci, czy wiedzą, że jest to dobro osobiste i dana osobowa chroniona prawnie.

Ta jedna lekcja może wiele zmienić

– Dzieci w wieku 10-14 lat coraz częściej korzystają z internetu samodzielnie – grają, komunikują się, przeglądają treści, czasem tworzą własne. To moment, w którym zaczynają budować pierwsze ślady swojej obecności online, nie zawsze zdając sobie sprawę z konsekwencji – mówi Aleksandra Rodzewicz, ekspertka ds. edukacji, pedagożka, trenerka, zaangażowana społecznie w kwestie ochrony wizerunku dzieci.

– Pouczanie zwykle nie przynosi pożądanych efektów. Jako osoby pracujące z dziećmi wiemy, że one przestają nas wtedy słuchać i nam ufać. – dodaje, zapraszając nauczycieli i nauczycielki do organizowania zajęć z młodzieżą w klasach 4-6 w taki sposób, aby dać im przestrzeń na dzielenie się swoimi doświadczeniami, refleksjami i potrzebami.

Pobierz bezpłatny scenariusz zajęć

Na to, by uczyć, uświadamiać, ale taż słuchać młodych ludzi, potrzebna jest odpowiednia formuła, a przyda się też gotowa inspiracja.

Wraz z Aleksandrą Rodzewicz Fundacja Orange opracowała scenariusz lekcji dla klas 4-6 szkoły podstawowej pt. „Wizerunek w internecie – dbam i chronię”.  Jest on do pobrania bezpłatnie na stronie Fundacji Orange w sekcji Strefa Wiedzy.

To materiał przede wszystkim dla nauczycieli i nauczycielek, w tym wychowawców i osób prowadzących edukację zdrowotną (której program obejmuje zagadnienia higieny cyfrowej). Ale takie zajęcia mogą odbywać się też w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, domach kultury, świetlicach czy bibliotekach.

Scenariusz został przygotowany na 45 min. zajęć o charakterze praktycznym. Opiera się na przykładach bliskich dzieciom w tym wieku i zaprojektowany jest tak, by zachęcać je do refleksji, dyskusji i pracy wspólnej. Na zajęciach dowiedzą się też, jakie informacje pozostawiają podczas cyfrowych aktywności (ślad cyfrowy, zdjęcia, filmy, komentarze itp.), a jakie informacje o nich mogą zostawiać inni. Ważnym elementem jest temat odpowiedzialnego publikowania wizerunków swoich i innych osób, m.in.  jako profilaktyka cyberprzemocy.

Więcej niż scenariusz

W pakiecie wraz ze scenariuszem jest też gotowa prezentacja, materiały warsztatowe oraz wzór plakatu informującego o zajęciach. Jest też nagranie webinaru z instrukcją o tym, jak prowadzić zajęcia na podstawie scenariusza i na co zwrócić szczególną uwagę. Materiały omawiane są krok po kroku, a ich cele i zagadnienia wpisują się w podstawę programową kształcenia ogólnego szkoły podstawowej oraz realizację edukacji zdrowotnej.

– Zachęcamy wszystkie osoby pracujące z dziećmi w tym wieku do zorganizowania takiego warsztatu. To ważne, by z wyzwaniami, które spotykają online, nie zostawiać ich samych. – mówi Antonina Bojanowska z Fundacji Orange.

20 lat doświadczenia

Fundacja Orange działa na rzecz bezpieczeństwa dzieci w internecie. Prowadzi projekty edukacyjne dla szkół, przedszkoli i lokalnych społeczności, w których uczy podstaw higieny cyfrowej. Wspiera też dzieci i młodzież w rozwoju umiejętności współpracy, uważności, empatii czy krytycznego myślenia. Prowadzi kampanię „Nie przescrolluj życia” , w której przypomina o tym, aby dbać o cyfrową równowagę i nie zatracić ważnych chwili w życiu z powodu nadużywania internetu.

Współpracuje ze środowiskiem nauczycieli i nauczycielek. Szkoli ich, np. na temat sztucznej inteligencji w projekcie Lekcja:AI (realizowanym przy wsparciu funduszy unijnych). Tych najbardziej zaangażowanych w edukację dzieci, która uwzględnia wyzwania świata cyfrowego, wyróżnia tytułem Nauczyciel Jutr@.

Fundacja publikuje raporty, poradniki i scenariusze zajęć z dziećmi. Ten, o ochronie wizerunku, wydała w ramach międzynarodowej inicjatywy Grupy Orange na rzecz ochrony dzieci w internecie pod hasłem: #ForGoodConnections.