Prowadzenie zajęć doradztwa zawodowego jest dziś nie tylko obowiązkiem dla szkół i przedszkoli, ale też powinno wynikać ze zdrowego rozsądku w obliczu zmian na rynku pracy. MEN od jakiegoś już czasu próbuje nadać wyższą rangę zajęciom z doradztwa zawodowego, publikując przepisy prawa mówiące o realizacji tego typu zajęć. Warto wiedzieć, jakie akty prawne regulują realizację doradztwa zawodowego w szkole i w przedszkolu oraz co z tego wynika dla nauczyciela.

W latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku planowanie kariery zawodowej można było porównać do podróży pociągiem. Kupujesz bilet na konkretny pociąg, konkretną trasę, wiesz, na jakiej stacji wsiadasz, a na jakiej wysiadasz. Właściwie cała podróż odbywa się bez większych niespodzianek. Pociąg jedzie prosto do celu, obraną trasą, po wyznaczonych torach. Można by powiedzieć – aż do emerytury. W latach dziewięćdziesiątych planowanie kariery to podróż autobusem, do którego można w każdej chwili wsiąść i z niego wysiąść. Podróż autobusem wymaga od podróżnego większej samodzielności i umiejętności podejmowania decyzji, np. o zmianie trasy czy zmianie autobusu, aby dotrzeć szybciej do celu. Z początkiem dwudziestego pierwszego wieku planowanie kariery to podróż samochodem, i to terenowym. Kierowca i pasażerowie muszą być przygotowani na wyboje, nieprzewidziane zakręty czy roboty drogowe. Muszą posługiwać się aktualną mapą, ponieważ podróż w każdej chwili może ulec radykalnej zmianie. Stąd konieczność wprowadzenia do szkół i przedszkoli regulacji prawnych w zakresie doradztwa zawodowego.

Najważniejszy akt prawny

Najważniejszym aktem prawnym regulującym prowadzenie doradztwa zawodowego w szkole jest Rozporządzenie MEN z dnia 12 lutego 2019 roku w sprawie doradztwa zawodowego. To ono określa warunki, sposób realizacji, organizację zajęć oraz zadania doradcy zawodowego. W tym obowiązującym akcie wykonawczym są również określone treści programowe z zakresu doradztwa zawodowego dla:

• przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych formach wychowania przedszkolnego,

• klas I–VI szkół podstawowych,

• klas VII i VIII szkół podstawowych,

• liceów ogólnokształcących,

• techników,

• szkół branżowych I i II stopnia.

Treści programowe są zawarte w załącznikach do rozporządzenia.

W przedszkolu doradztwo zawodowe jest realizowane w ramach preorientacji zawodowej, której celem jest przybliżenie zagadnień związanych z pracą, zawodami, podstawowymi czynnościami wykonywanymi w zawodzie, a także pobudzenie i rozwijanie zainteresowań i uzdolnień dzieci. W klasach I–VI szkół podstawowych doradztwo jest realizowane w ramach orientacji zawodowej. Celem jest prowadzenie działań informacyjnych, które mają ułatwić uczniom podjęcie decyzji związanej z wyborem szkoły i zawodu w oparciu o wiedzę o sobie, swoich zainteresowaniach, predyspozycjach i talentach. W klasach starszych szkoły podstawowej oraz szkołach ponadpodstawowych realizacja doradztwa zawodowego to działania pomagające w wyborze dalszej ścieżki edukacyjnej oraz wspierające uczniów i rodziców.

Warto pamiętać, że w przedszkolu i w młodszych klasach szkoły podstawowej doradztwo zawodowe jest realizowane w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej, natomiast w klasach starszych i szkołach ponadpodstawowych w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz obowiązkowych zajęć z zakresu doradztwa zawodowego. Doradztwo zawodowe w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej jest realizowane w bieżącej pracy z uczniem przez wszystkich uczących nauczycieli oraz wychowawcę. Zaś zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego są prowadzone przez doradcę zawodowego lub innego nauczyciela mającego kwalifikacje do prowadzenia tego typu zajęć. W każdym roku szkolnym w klasach VII i VIII doradca zawodowy realizuje 10 godzin z zakresu doradztwa zawodowego. Zaś w klasach szkół ponadpodstawowych – 10 godzin w ramach cyklu kształcenia.

Treści programowe

Opisane w rozporządzeniu treści programowe mają ten sam schemat ogólny, niezależnie od poziomu kształcenia. Brzmią one następująco:

• poznawanie siebie i poznawanie swoich zasobów,

• świat zawodów i rynek pracy,

• rynek edukacyjny i uczenie się przez całe życie,

• planowanie własnego rozwoju i podejmowanie decyzji edukacyjno-zawodowych.

Oczywiście treści muszą być dostosowane do danego etapu kształcenia. Jednak na każdym z nich uczeń pogłębia swoją wiedzę z każdego wyżej wymienionego obszaru.

Inne przepisy prawa

Regulacje prawne dotyczące doradztwa zawodowego są również umieszczone w innych aktach prawnych. Są nimi:

• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 roku. Prawo Oświatowe (Dz.U. 2024 poz. 737 ze zm.) – określa zasady funkcjonowania systemu oświaty w tym doradztwa zawodowego;

• Ustawa z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (tj. Dz.U. 2024 poz. 750 ze zm.) –- zawiera przepisy dotyczące organizacji i funkcjonowania systemu oświaty, w tym doradztwa zawodowego;

• Rozporządzenie MEN z dnia 9 sierpnia 2017 roku w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 roku

Wyżej wymieniona ustawa określa, co w szczególności zapewnia system oświaty w ramach doradztwa zawodowego. Są to:

• dostosowanie kierunków i treści kształcenia do wymogów rynku pracy;

• kształtowanie u uczniów postaw przedsiębiorczości i kreatywności sprzyjającej aktywnemu uczestnictwu w życiu gospodarczym;

• przygotowanie uczniów do wyboru zawodu i kierunku kształcenia;

• warunki do rozwoju zainteresowań i uzdolnień uczniów przez organizowanie zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych oraz kształtowanie aktywności społecznej i umiejętności spędzania wolnego czasu.

Realizacja doradztwa zawodowego

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 roku określa również, w jaki sposób ma być realizowane doradztwo zawodowe. Formy realizacji są następujące:

• zajęcia edukacyjne wychowania przedszkolnego;

• obowiązkowe zajęcia edukacyjne z zakresu kształcenia ogólnego lub kształcenia w zawodzie, czyli zajęcia z nauczycielami przedmiotu i nauczycielami zawodu;

• zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego;

• zajęcia związane z wyborem kształcenia i zawodów prowadzone w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej, czyli zapis ten dotyczy wszystkich uczących w szkole nauczycieli, ponieważ każdy nauczyciel ma obowiązek udzielać uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej;

• zajęcia z wychowawcą, czyli tak zwane godziny wychowawcze, stąd elementy doradztwa zawodowego warto uwzględniać w planie wychowawczo profilaktycznym klasy, za którego opracowanie  odpowiedzialny jest wychowawca.

Ponadto Rozporządzenie MEN z dnia 12 lutego 2016 roku w zakresie doradztwa zawodowego wskazuje, że działania z doradztwa mogą być realizowany w ramach wizyt zawodoznawczych. Ich celem jest poznanie przez dzieci i młodzież środowiska pracy w wybranych zawodach. Są one organizowane u pracodawcy, w firmach, w szkołach prowadzących kształcenie w zawodzie lub w placówkach i centrach kształcenia zawodowego.

Po co szkole doradztwo zawodowe

Warto się zastanowić, czy w Twojej szkole uczniowie mają możliwość opanowania uniwersalnych umiejętności potrzebnych do funkcjonowania w dzisiejszym świecie. Te najbardziej poszukiwane to:

• umiejętności komunikacyjne – słuchanie, mówienie, autoprezentacja,

• umiejętności analityczne – krytyczne analizowanie faktów, informacji, zdolność do oceny sytuacji,

• obsługa komputera – to nie to samo, co granie w gry,

• umiejętności interpersonalne – zdolność pracy w grupie, angażowanie się we wspólne projekty, umiejętność ustalenia priorytetów grupowych,

• wyznaczanie celów i ich realizacja pomimo przeszkód czy trudności,

• itp.

Ponadto ważna jest wiedza o sobie, swoich mocnych i słabych stronach, talentach predyspozycjach zawodowych. Dzieci oraz młodzież potrzebują w tym zakresie pomocy dorosłych, stąd konieczność prowadzenia w przedszkolach i szkołach doradztwa zawodowego niezależnie od obowiązujących aktów prawnych.

Doradztwo zawodowe to proces, który warto realizować nie tylko dlatego, że jest to obowiązek nałożony przez przepisy prawa. W tym procesie szczególna rola przypada nauczycielom, ponieważ bardzo często to właśnie do nich zwraca się uczeń o poradę czy sugestie związane z podjęciem decyzji dotyczącej planowania ich dalszej edukacji. Dlatego warto zadbać o to, aby ta decyzja była podjęta świadomie, w oparciu o znajomość siebie oraz wiedzę o swoich możliwościach, a także możliwościach na rynku edukacyjnymi i zawodowymi.





Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.

Dokładamy wszelkich starań, aby zamieszczane informacje były rzetelne i zgodne z aktualną wiedzą. Nie ponosimy jednak odpowiedzialności za ewentualne błędy czy braki w artykule ani za rezultaty działań podjętych na ich podstawie.