#prawo oświatowe
Skrócenie przygotowania do zawodu nauczyciela mianowanego #prawo oświatowe
Szkolne ocenianie pod lupą – między mitem a rzeczywistością
Mity i fakty dotyczące oceniania w szkole to temat wielokrotnie wywoływany do tablicy. To oczywiste, bowiem wrażliwość tej materii jest niezwykle wysoka. O ocenianiu rozprawiamy niemal każdego dnia w szkołach. Pytają uczniowie, pytają rodzice, pytają dyrektorzy szkół. Wszyscy czasem zapominamy, że na przestrzeni lat wiele się zmienia. Stosowane przed laty procedury i dokumenty mogły stracić ważność. Czy to możliwe?
Okazuje się, że jednak tak.
Artykuł „Szkolne ocenianie pod lupą”, zapisany w autorskiej formule „3U – uświadamiam, uczę, utrwalam” pozwoli Ci zweryfikować powszechne wciąż twierdzenia na temat oceniania.
Przekonanie o tym, że ocena jest w procesie edukacji szkolnej stałą zmienną, skłania do tego, by ją polubić, zaakceptować, szanować i stosować w taki sposób, by była nagrodą, a nie karą. Warto zatem zacząć od pogłębionej analizy obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa , którymi w aktualnym stanie prawnym są:
Mit – W szkole mówi się o ocenach cząstkowych i końcoworocznych.
Fakt – Stosowanie terminologii „ocena cząstkowa” i „ocena końcoworoczna” jest niewłaściwe, bowiem zgodnie z art. 44e ust. 1 ustawy uczeń w trakcie nauki w szkole otrzymuje oceny bieżące oraz klasyfikacyjne: śródroczne i roczne oraz końcowe.
Mit – Nauczyciel ocenia według własnego uznania.
Fakt – Wprawdzie zgodnie z art. 44h ust. 1 ustawy śródroczne i roczne oceny klasyfikacyjne z zajęć edukacyjnych ustalają nauczyciele prowadzący poszczególne zajęcia edukacyjne, jednak należy pamiętać, że w myśl art. 44b ust. 3 pkt 1 ustawy ocenianie osiągnięć edukacyjnych ucznia polega na rozpoznawaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do:
Fakt – Ocena bieżąca nie jest wyłącznie stopniem i bez względu na to, czy została ustalona stopniem według skali, czy też jest oceną opisową, należy pamiętać, że zgodnie z § 12 rozporządzenia ocenianie bieżące z zajęć ma na celu monitorowanie pracy ucznia oraz przekazywanie mu informacji o jego osiągnięciach edukacyjnych pomagających w uczeniu się, poprzez wskazanie, co uczeń robi dobrze, co i jak wymaga poprawy oraz jak powinien dalej się uczyć.
Mit – Uczeń może poprawić każdą ocenę bieżącą.
Fakt – Kwestie dotyczące sposobu poprawy ocen bieżących w danej szkole wynikają z regulacji określonej w statucie szkoły zgodnie z art. 44b ust. 10 ustawy, który stanowi, że szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły.
Mit – Rok szkolny dla uczniów dzieli się na semestry.
Fakt – Stosowanie w szkole dla uczniów podziału na semestry nie znajduje potwierdzenia w przepisach prawa, bowiem klasyfikacji semestralnej podlegają słuchacze w szkole dla dorosłych, branżowej szkole II stopnia i szkole policealnej, o czym stanowi przepis art. 44v ust. 1 pkt 1 ustawy. W odniesieniu do klasyfikacji uczniów obowiązuje przepis art. 44f ust. 1 pkt 1 ustawy, który stanowi, że uczeń podlega klasyfikacji śródrocznej i rocznej.
Mit – W szkole udostępnienie pracy pisemnej następuje wyłącznie przez wykonanie jej kopii.
Fakt – Sprawdzone i ocenione prace pisemne ucznia są udostępniane uczniowi i jego rodzicom, o czym mowa w art. 44e ust. 4 ustawy, zaś sam sposób udostępniania tej dokumentacji określa statut szkoły zgodnie z przepisem art. 44e ust. 7 ustawy. W świetle powyższego, w szkole udostępnianie pracy pisemnej wyłącznie w postaci kopii jest możliwe, jeżeli przepisy prawa wewnątrzszkolnego zawarte w statucie szkoły wskazują na ww. sposób udostępniania prac pisemnych.
Mit – Nauczyciel uzasadnia ocenę tylko ustnie.
Fakt – Nauczyciel może uzasadniać ocenę ustnie lub pisemnie, lub w każdy inny sposób pod warunkiem, że sposób ten został określony w statucie szkoły, co wynika z przepisu art. 44e ust. 3 ustawy.
Mit – W szkole uczniowie nie znają swoich ocen.
Fakt – Oceny są jawne dla ucznia i jego rodziców w związku z art. 44e ust. 2 ustawy.
Mit – W szkole roczne oceny klasyfikacyjne ustalane są na tydzień przed zakończeniem rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych.
Fakt – Termin ustalania rocznych ocen klasyfikacyjnych określa statut szkoły, co wynika z przepisu 44h ust. 6 ustawy, który stanowi, że roczne oceny klasyfikacyjne z zajęć edukacyjnych ustalają nauczyciele prowadzący poszczególne zajęcia edukacyjne w terminie określonym w statucie szkoły. Wobec powyższego, roczne oceny klasyfikacyjne w szkole mogą być ustalane na tydzień przed zakończeniem rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych, jeżeli znajduje to odzwierciedlenie w statucie szkoły.
Mit – Uczeń jest informowany na miesiąc przed zakończeniem rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych o przewidywanej rocznej ocenie klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych.
Fakt – Uczeń może być poinformowany na miesiąc przed zakończeniem rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych o przewidywanych rocznych ocenach klasyfikacyjnych pod warunkiem, że termin ten wskazany jest w statucie szkoły, bowiem zgodnie z art. 44g ust. 1 ustawy przed rocznym klasyfikacyjnym zebraniem rady pedagogicznej nauczyciele prowadzący poszczególne zajęcia edukacyjne oraz wychowawca oddziału informują ucznia i jego rodziców o przewidywanych dla niego rocznych ocenach klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych w terminie i formie określonych w statucie szkoły.
Jeśli wnikliwie przeczytałeś ten artykuł to będziesz pamiętać, że:
Urszula Chaberska
Absolwentka Politechniki Łódzkiej na kierunku włókiennictwo. Starszy wizytator w Kuratorium Oświaty i nauczyciel dyplomowany przedmiotów zawodowych z ponad 25 letnim stażem pracy. Posiada doświadczenia zdobyte na stanowisku dyrektora w szkole prowadzącej kształcenie zawodowe. Czynny egzaminator Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej posiadający doświadczenie w zakresie tworzenia i recenzji zadań egzaminacyjnych egzaminu zawodowego. Autor programów nauczania na kwalifikacyjnych kursach zawodowych. Ukończyła liczne kursy i studia podyplomowe, m.in. w zakresie zarządzania projektami unijnymi i zarządzania oświatą. Koordynator projektów unijnych, zastępca koordynatora ds. kształcenia zawodowego w Kuratorium Oświaty. Posiada doświadczenie w prowadzeniu szkoleń dla dyrektorów szkół i placówek w szczególności w zakresie prawa oświatowego i kształcenia zawodowego. Wdrażała wprowadzane w wyniku reformy kształcenia zawodowego w 2019 roku, zmiany w kształceniu zawodowym, jako prelegent cyklu szkoleń, w tym Kujawsko-Pomorskiego Regionalnego Kongresu Zawodowego pod Patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej. Wyróżniona Medalem Komisji Edukacji Narodowej.
Anna Herbut-Giżyńska
Absolwentka Uniwersytetu Szczecińskiego na kierunku ekonomia. Trener oświaty, trener wspomagania, oligofrenopedagog i nauczyciel dyplomowany przedmiotów zawodowych z 25-letnim stażem pracy. Posiada doświadczenia zdobyte na stanowisku: wicedyrektora w szkole prowadzącej kształcenie zawodowe, starszego wizytatora w Kuratorium Oświaty. Czynny egzaminator Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej. Ukończyła liczne kursy kwalifikacyjne i studia podyplomowe, m.in. w zakresie administracji publicznej, zarządzania oświatą, doradztwa zawodowego z elementami coachingu, diagnozy, terapii i edukacji osób ze spektrum autyzmu, etyki dla nauczycieli. Posiada doświadczenie w prowadzeniu szkoleń dla dyrektorów szkół i placówek w szczególności w zakresie prawa oświatowego i kształcenia zawodowego. Wdrażała wprowadzane zmiany w wyniku reformy kształcenia zawodowego w 2019 roku, zmiany w kształceniu zawodowym, jako prelegent cyklu szkoleń, w tym Kujawsko-Pomorskiego Regionalnego Kongresu Zawodowego pod Patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej. Doświadczony mówca i lider w Międzynarodowym Klubie Mówców Toastmasters International. Wyróżniona Medalem Komisji Edukacji Narodowej, a w ostatnim czasie odebrała z rąk Marszałka Województwa wyróżnienie w kategorii Kujawsko-Pomorski Lider Edukacji 2025.
Dokładamy wszelkich starań, aby zamieszczane informacje były rzetelne i zgodne z aktualną wiedzą. Nie ponosimy jednak odpowiedzialności za ewentualne błędy czy braki w artykule ani za rezultaty działań podjętych na ich podstawie.
Okazuje się, że jednak tak.
Artykuł „Szkolne ocenianie pod lupą”, zapisany w autorskiej formule „3U – uświadamiam, uczę, utrwalam” pozwoli Ci zweryfikować powszechne wciąż twierdzenia na temat oceniania.
I. UŚWIADAMIAM
Każdego dnia, w życiu prywatnym i zawodowym oceniamy i jesteśmy oceniani, czy nam się to podoba, czy nie. Kontekst „lubienia” nie ma tu większego znaczenia. Tym bardziej w oświacie, w której ocena funkcjonuje, odkąd sięgamy pamięcią. Śmiało można rzec, iż ocena jest niczym DNA zapisane w organizmie instytucji, a przekazywana dziejowo – daje informację dla jej uczestników.Przekonanie o tym, że ocena jest w procesie edukacji szkolnej stałą zmienną, skłania do tego, by ją polubić, zaakceptować, szanować i stosować w taki sposób, by była nagrodą, a nie karą. Warto zatem zacząć od pogłębionej analizy obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa , którymi w aktualnym stanie prawnym są:
- Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2025 r. poz. 881 z późn.zm.) – stan prawny na dzień 20.10.2025 r., zwana dalej ustawą;
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz. u. z 2023 r. poz. 2572 z późn.zm.) – stan prawny na dzień 20.10.2025 r., zwane dalej rozporządzeniem.
II. UCZĘ
Szkolne ocenianie wciąż pozostaje w polu napięcia między mitem a rzeczywistością. Kluczowe jest jednak, aby pamiętać, że nie obiegowa opinia, lecz przepis prawa stanowić powinien podstawę do formułowania oceniania osiągnięć edukacyjnych ucznia w ramach oceniania wewnątrzszkolnego.Mit – W szkole mówi się o ocenach cząstkowych i końcoworocznych.
Fakt – Stosowanie terminologii „ocena cząstkowa” i „ocena końcoworoczna” jest niewłaściwe, bowiem zgodnie z art. 44e ust. 1 ustawy uczeń w trakcie nauki w szkole otrzymuje oceny bieżące oraz klasyfikacyjne: śródroczne i roczne oraz końcowe.
Mit – Nauczyciel ocenia według własnego uznania.
Fakt – Wprawdzie zgodnie z art. 44h ust. 1 ustawy śródroczne i roczne oceny klasyfikacyjne z zajęć edukacyjnych ustalają nauczyciele prowadzący poszczególne zajęcia edukacyjne, jednak należy pamiętać, że w myśl art. 44b ust. 3 pkt 1 ustawy ocenianie osiągnięć edukacyjnych ucznia polega na rozpoznawaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do:
- wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego lub efektów kształcenia i kryteriów weryfikacji w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego;
- wymagań edukacyjnych wynikających z realizowanych w szkole programów nauczania.
Fakt – Ocena bieżąca nie jest wyłącznie stopniem i bez względu na to, czy została ustalona stopniem według skali, czy też jest oceną opisową, należy pamiętać, że zgodnie z § 12 rozporządzenia ocenianie bieżące z zajęć ma na celu monitorowanie pracy ucznia oraz przekazywanie mu informacji o jego osiągnięciach edukacyjnych pomagających w uczeniu się, poprzez wskazanie, co uczeń robi dobrze, co i jak wymaga poprawy oraz jak powinien dalej się uczyć.
Mit – Uczeń może poprawić każdą ocenę bieżącą.
Fakt – Kwestie dotyczące sposobu poprawy ocen bieżących w danej szkole wynikają z regulacji określonej w statucie szkoły zgodnie z art. 44b ust. 10 ustawy, który stanowi, że szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły.
Mit – Rok szkolny dla uczniów dzieli się na semestry.
Fakt – Stosowanie w szkole dla uczniów podziału na semestry nie znajduje potwierdzenia w przepisach prawa, bowiem klasyfikacji semestralnej podlegają słuchacze w szkole dla dorosłych, branżowej szkole II stopnia i szkole policealnej, o czym stanowi przepis art. 44v ust. 1 pkt 1 ustawy. W odniesieniu do klasyfikacji uczniów obowiązuje przepis art. 44f ust. 1 pkt 1 ustawy, który stanowi, że uczeń podlega klasyfikacji śródrocznej i rocznej.
Mit – W szkole udostępnienie pracy pisemnej następuje wyłącznie przez wykonanie jej kopii.
Fakt – Sprawdzone i ocenione prace pisemne ucznia są udostępniane uczniowi i jego rodzicom, o czym mowa w art. 44e ust. 4 ustawy, zaś sam sposób udostępniania tej dokumentacji określa statut szkoły zgodnie z przepisem art. 44e ust. 7 ustawy. W świetle powyższego, w szkole udostępnianie pracy pisemnej wyłącznie w postaci kopii jest możliwe, jeżeli przepisy prawa wewnątrzszkolnego zawarte w statucie szkoły wskazują na ww. sposób udostępniania prac pisemnych.
Mit – Nauczyciel uzasadnia ocenę tylko ustnie.
Fakt – Nauczyciel może uzasadniać ocenę ustnie lub pisemnie, lub w każdy inny sposób pod warunkiem, że sposób ten został określony w statucie szkoły, co wynika z przepisu art. 44e ust. 3 ustawy.
Mit – W szkole uczniowie nie znają swoich ocen.
Fakt – Oceny są jawne dla ucznia i jego rodziców w związku z art. 44e ust. 2 ustawy.
Mit – W szkole roczne oceny klasyfikacyjne ustalane są na tydzień przed zakończeniem rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych.
Fakt – Termin ustalania rocznych ocen klasyfikacyjnych określa statut szkoły, co wynika z przepisu 44h ust. 6 ustawy, który stanowi, że roczne oceny klasyfikacyjne z zajęć edukacyjnych ustalają nauczyciele prowadzący poszczególne zajęcia edukacyjne w terminie określonym w statucie szkoły. Wobec powyższego, roczne oceny klasyfikacyjne w szkole mogą być ustalane na tydzień przed zakończeniem rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych, jeżeli znajduje to odzwierciedlenie w statucie szkoły.
Mit – Uczeń jest informowany na miesiąc przed zakończeniem rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych o przewidywanej rocznej ocenie klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych.
Fakt – Uczeń może być poinformowany na miesiąc przed zakończeniem rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych o przewidywanych rocznych ocenach klasyfikacyjnych pod warunkiem, że termin ten wskazany jest w statucie szkoły, bowiem zgodnie z art. 44g ust. 1 ustawy przed rocznym klasyfikacyjnym zebraniem rady pedagogicznej nauczyciele prowadzący poszczególne zajęcia edukacyjne oraz wychowawca oddziału informują ucznia i jego rodziców o przewidywanych dla niego rocznych ocenach klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych w terminie i formie określonych w statucie szkoły.
III. UTRWALAM
Szkolne ocenianie od lat budzi emocje wśród uczniów, rodziców i nauczycieli. Z jednej strony traktowane jest jako obiektywny miernik wiedzy, z drugiej zaś krytykowane za presję, niesprawiedliwość i powierzchowność. Faktem jest, że ocena szkolna zajmuje istotne miejsce w całym procesie edukacji, a jej cele odnajdujemy nie tylko w ustawie czy rozporządzeniu, ale i w potrzebach oraz przekonaniach samych uczniów, rodziców i nauczycieli. Analizując funkcję oceny w polskim systemie edukacji zestawiamy jej rzeczywiste brzmienie w świetle zmieniającego się prawa z mitami, które funkcjonują do dzisiaj w praktyce szkolnej. Bezsprzecznie nieznajomość prawa szkodzi, a błędnie stosowane w praktyce przepisy, w oparciu o klasyczne „bo zawsze tak było”, może jeszcze mocniej odcisnąć negatywne piętno na tzw. „żywym organizmie”. Bez względu na prawne aspekty oceniania wewnątrzszkolnego mitem nie pozostaje refleksja, iż ocena służy prowadzeniu ciągłego dialogu z uczniem i rodzicem, motywowaniu i wspieraniu młodego człowieka w rozwoju.Jeśli wnikliwie przeczytałeś ten artykuł to będziesz pamiętać, że:
- kiedy mówisz o ocenianiu w szkole, masz na myśli szczegółowe warunki i sposób
- oceniania;
- ocenianie jest wewnątrzszkolne;
- nie ma oceny końcoworocznej;
- o semestrach nie mówisz w szkole dla uczniów;
- a statut Twojej szkoły może regulować szczegółowe kwestie dotyczące oceniania w pewnych obszarach w sposób odmienny od innych szkół i nie ma w tym nic złego.
Urszula Chaberska
Absolwentka Politechniki Łódzkiej na kierunku włókiennictwo. Starszy wizytator w Kuratorium Oświaty i nauczyciel dyplomowany przedmiotów zawodowych z ponad 25 letnim stażem pracy. Posiada doświadczenia zdobyte na stanowisku dyrektora w szkole prowadzącej kształcenie zawodowe. Czynny egzaminator Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej posiadający doświadczenie w zakresie tworzenia i recenzji zadań egzaminacyjnych egzaminu zawodowego. Autor programów nauczania na kwalifikacyjnych kursach zawodowych. Ukończyła liczne kursy i studia podyplomowe, m.in. w zakresie zarządzania projektami unijnymi i zarządzania oświatą. Koordynator projektów unijnych, zastępca koordynatora ds. kształcenia zawodowego w Kuratorium Oświaty. Posiada doświadczenie w prowadzeniu szkoleń dla dyrektorów szkół i placówek w szczególności w zakresie prawa oświatowego i kształcenia zawodowego. Wdrażała wprowadzane w wyniku reformy kształcenia zawodowego w 2019 roku, zmiany w kształceniu zawodowym, jako prelegent cyklu szkoleń, w tym Kujawsko-Pomorskiego Regionalnego Kongresu Zawodowego pod Patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej. Wyróżniona Medalem Komisji Edukacji Narodowej.
Anna Herbut-Giżyńska
Absolwentka Uniwersytetu Szczecińskiego na kierunku ekonomia. Trener oświaty, trener wspomagania, oligofrenopedagog i nauczyciel dyplomowany przedmiotów zawodowych z 25-letnim stażem pracy. Posiada doświadczenia zdobyte na stanowisku: wicedyrektora w szkole prowadzącej kształcenie zawodowe, starszego wizytatora w Kuratorium Oświaty. Czynny egzaminator Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej. Ukończyła liczne kursy kwalifikacyjne i studia podyplomowe, m.in. w zakresie administracji publicznej, zarządzania oświatą, doradztwa zawodowego z elementami coachingu, diagnozy, terapii i edukacji osób ze spektrum autyzmu, etyki dla nauczycieli. Posiada doświadczenie w prowadzeniu szkoleń dla dyrektorów szkół i placówek w szczególności w zakresie prawa oświatowego i kształcenia zawodowego. Wdrażała wprowadzane zmiany w wyniku reformy kształcenia zawodowego w 2019 roku, zmiany w kształceniu zawodowym, jako prelegent cyklu szkoleń, w tym Kujawsko-Pomorskiego Regionalnego Kongresu Zawodowego pod Patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej. Doświadczony mówca i lider w Międzynarodowym Klubie Mówców Toastmasters International. Wyróżniona Medalem Komisji Edukacji Narodowej, a w ostatnim czasie odebrała z rąk Marszałka Województwa wyróżnienie w kategorii Kujawsko-Pomorski Lider Edukacji 2025.
Dokładamy wszelkich starań, aby zamieszczane informacje były rzetelne i zgodne z aktualną wiedzą. Nie ponosimy jednak odpowiedzialności za ewentualne błędy czy braki w artykule ani za rezultaty działań podjętych na ich podstawie.
Interesuje Cię ta tematyka? Przeczytaj również:
Najbardziej aktualne artykuły:
