Czy moje dziecko ma talent? Jeśli tak, to jak mogę je wesprzeć, aby rozwinęło skrzydła? Co zrobić, żeby nie przegapić jego potencjału? Te pytania zwykle towarzyszą rodzicom, którzy uważnie obserwując dziecko w jego codziennych aktywnościach, zauważają, że ma ono pewne predyspozycje czy umiejętności, w których przewyższa rówieśników. Te zdolności warto rozwijać. Przeczytaj w artykule, jak robić to skutecznie.

Co łączy Salvadora Dali, Walta Disneya, Thomasa Edisona, Charlesa Chaplina? Pamiętamy, że te wyjątkowe osoby są znane między innymi ze swoich ponadczasowych dzieł. Wszyscy oni byli najpierw utalentowanymi dziećmi, którym pozwolono na rozwijanie pasji i zainteresowań. Co ciekawe, każdy z nich miał też większe lub mniejsze kłopoty edukacyjne w szkole. Co takiego wydarzyło się w ich życiu, że ten talent został nie tylko rozpoznany, ale i rozwinięty?

Czym jest talent

Na świecie tzw. łowcy talentów uważają, że już u małego dziecka można stwierdzić, czy posiada ono wyjątkowy potencjał. Najłatwiej rozpoznać zdolności sportowe. Obserwując dzieci, ocenia się ich możliwości na podstawie sposobu poruszania się, siły woli, jaką wykazują, ale też budowy ich ciała. Aby osiągnąć doskonałe wyniki, młody człowiek musi posiadać na starcie korzystne warunki fizyczne. Znacznie trudniej odkryć talenty muzyczne, artystyczne, przywódcze czy intelektualne. Okazuje się, że tutaj potrzeba głębszej obserwacji. Talent, czyli szczególne zdolności Twojego dziecka nie muszą ujawniać się automatycznie i być widoczne na pierwszy rzut oka. Jak mówią znawcy, najpierw młody człowiek posiada pewne predyspozycje, które mogą w wyniku działań otoczenia zostać wzmocnione. Jeśli szczególne zdolności dziecka nie zostaną odkryte, a otoczenie nie będzie go wspierać i pomagać w ich rozwijaniu, to najprawdopodobniej ten szczególny dar zostanie zmarnowany. Okazuje się, że to właśnie bodźce z zewnątrz rozwijają genetyczne predyspozycje dziecka.

Charakterystyka dziecka zdolnego

Albert Einstein całymi dniami budował domki z kart, potrafił bez końca rozmyślać nad postawionym pytaniem i niezbyt chętnie uczył się materiału na pamięć. Sam o sobie mówił, że jego geniusz „to nie jakiś wyjątkowy talent, to po prostu moja namiętna ciekawość świata.” Dzieci zdolne nie przestają się dziwić. Cechuje je nieustanne zadawanie pytań i dociekliwość w szukaniu odpowiedzi. Zadaniem rodzica jest podtrzymywanie i rozbudzanie tej naturalnej ciekawości. To oczywiście nie zawsze jest łatwe. Udzielanie po raz setny odpowiedzi na pytanie “dlaczego?” wymaga cierpliwości.

Dzieci zdolne zwykle zaskakują otoczenie:

• Kompetencjami i wytrwałością w ich rozwijaniu.
• Silnym charakterem - zdecydowanie bardziej niż rówieśnicy chcą decydować i mieć wpływ na to, co ich dotyczy. Zwykle też najpierw mówią rodzicom „NIE” i jeśli to zostanie przez nich przyjęte i uszanowane to dopiero powstaje przestrzeń na zgodę i na powiedzenie „TAK”. Cechuje je silna wola.
• Kreatywnością i wytrwałością w dążeniu do celu.
• Oryginalnymi pomysłami.
• Zdolnością do szybkiego zapamiętywania nowych treści, piosenek, wierszyków.
• Spostrzegawczością - szybko potrafią zareagować na to, co widzą w otoczeniu.
• Posiadaniem dużego zasobu słów, posługiwaniem się mową na poziomie znacznie wyższym niż rówieśnicy.
• Zdolnością koncentracji - potrafią wykonywać daną czynność przez dłuższy czas.
• Pracowitością - nie poddają się pomimo trudności czy porażek.

Dziecko zdolne to zwykle nonkonformista, który kwestionuje istniejący porządek rzeczy. Nie ulega naciskom z zewnątrz, w tym ze strony rodziców i nauczycieli. Nie lubi wykonywać rutynowych zadań, które go nudzą i dlatego w ich rozwiązywaniu brakuje mu wytrwałości.

Typy dzieci zdolnych

Możemy wyróżnić 6 typów dzieci zdolnych. Jednak pamiętaj, że ten podział jest bardzo płynny i przedstawione poniżej profile mogą się zmieniać, zachodzić na siebie.

1. Prymus - świetnie radzi sobie w szkole, ma bardzo dobre oceny, spełnia oczekiwania nauczycieli, ale też nie rozwija własnej autonomii.
2. Twórczy kontestator - to dziecko o dużej kreatywności, które podważa autorytety, z reguły jest uparte, ma własne zdanie i broni go ze wszystkich sił.
3. Kameleon - ten typ ukrywa swoje zdolności, ponieważ bardzo pragnie akceptacji grupy i aby się do niej dopasować, często rezygnuje ze swoich pasji i zainteresowań.
4. Wyrzutek - to ten, który jest zły na szkołę, bo ta nie zadbała właściwie o jego potrzeby poznawcze i nie rozpoznała jego uzdolnień. To jeden z argumentów, by angażować się jako rodzic we wspieranie talentów.
5. 2 x wyjątkowy - raczej rzadko diagnozowane jako dziecko zdolne, ponieważ obok swoich zdolności ma też specjalne potrzeby edukacyjne. Takim dzieckiem był na przykład Steve Jobs, który miał spektrum autyzmu. Takim dzieckiem jest Nick Vujicic- osoba z niepełnosprawnością ruchową (bez rąk i nóg).
6. Autonomiczny - czyli niezależny, samodzielny, który sam wyznacza sobie cel swojego rozwoju, wierzy w siebie i swoją sprawczość. Nierzadko program szkolny jest dla niego nudny i może mieć kłopoty w jego opanowanie opanowaniu.

Zdolne, czyli jakie

Co mamy na myśli mówiąc, że dziecko jest zdolne? Zwykle, że posiada ponadprzeciętną inteligencję, czyli wysokie zdolności akademickie jak:

• wysoki potencjał intelektualny mierzony testami na inteligencję
• umiejętność koncentracji uwagi
• dobrą pamięć bezpośrednią i długotrwałą
• rozwinięte na ponadprzeciętnym poziomie myślenie logiczne i abstrakcyjne
• sprawność narracyjną - łatwość wypowiadania się
• szeroki zasób słów

Są to tzw. zdolności ogólne, które mogą, ale nie muszą występują obok zdolności specjalnych np.

• muzycznych
• twórczych
• kulinarnych
• językowych
• pisarskich
• plastycznych
• przyrodniczych
• projektowania
• fotograficznych
• modelarskich
• graficznych

Zdolności ogólne zwykle pomagają w edukacji szkolnej. Jednak wysoka średnia ocen na świadectwie nie jest potwierdzeniem zdolności specjalnych. Warto też pamiętać, że świadectwo z wyróżnieniem nie wyklucza talentu. Prawdą jest, że większość uczniów zdolnych bez problemu zalicza egzaminy, otrzymuje rewelacyjne świadectwa, ale są wśród nich i tacy, którzy otrzymują kiepskie oceny niemal ze wszystkich przedmiotów, co wynika z tego, że poświęcają swój czas i zaangażowanie, by realizować swoje pasje, które nie muszą mieć nic wspólnego z nauką w szkole. Może to być np. optyka, genetyka, oceanografia, geologia itp. Dlatego niezwykle istotne jest, aby nauczyciele stwarzali tym dzieciom odpowiednie warunki rozwoju, tak aby codzienne obowiązki szkolnych nie zakłócały rozwijania pozaszkolnej pasji. Nie od dziś wiemy, że umiejętność skupienia się na jednym zagadnieniu, a nie na wszystkich, jest podstawą rozwijania talentu.

Weźmy sobie mocno do serca słowa brytyjskiego pisarza Teryego Pratchett’a, który pisał: „Wiesz, co jest największą tragedią tego świata? Ludzie, którzy nigdy nie odkryli, co naprawdę chcą robić i do czego mają zdolności. Synowie, którzy zostają kowalami, bo ich ojcowie byli kowalami. Ludzie, którzy mogliby fantastycznie grać na flecie, ale starzeją się, umierają, bo nigdy nie widzieli żadnego instrumentu.” Dzieci zdolne mają szczególne potrzeby, dlatego zadbajmy o nie!




Literatura:

• Wszystkie dzieci są zdolne. G. Huther i U. Hauser. Wydawnictwo Dobra Literatura . Słupsk 2004.
• Jak pracować ze zdolnymi. M. Braun i M. Mach. Wydawnictwo ORE. Warszawa 2012.
• https://zasobyip2.ore.edu.pl/uploads/publications/768834093e5621487f78f838eb7fcd6e dostęp 05.03.2023

Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.