Wypalenie uczniowskie jest czymś więcej niż zmęczeniem. Określa bardziej stan wyczerpania, zarówno w sferze fizycznej, jak i emocjonalnej. Uczeń doświadczający wypalenia może stać się obojętny wobec szkoły, stracić chęć i motywację do nauki oraz odczuwać obniżenie własnej skuteczności w obszarach dotyczących przede wszystkim szkoły. Wypalenie uczniowskie zwykle ma złożone przyczyny, a problem jest głębszy, niż nam się może wydawać.

Czym jest wypalenie uczniowskie

Wypalenie jest tak silnym zmęczeniem, że przyjmuje formę wyczerpania, wręcz całkowitego braku sił. W dużej mierze jest ono wywołane nadmiernym stresem generowanym przez przeciążenie nauką i wszystko to, co dotyczy środowiska szkolnego. Chroniczne zmęczenie prowadzi do trzech głównych symptomów:

• Emocjonalnego wyczerpania,

• Depersonalizacji (obojętności w stosunku do szkolnych obowiązków, niechęci do szkoły, zaniku zaangażowania),

• Obniżonego poczucia sprawstwa, braku zadowolenia z osiąganych wyników.

Sytuacji nie poprawia presja ze strony nauczycieli i rodziców. W rezultacie nauka kojarzona jest jako główne źródło stresu, a nie rozwoju. Trzeba przy tym podkreślić, że wypalenie u dzieci nie jest tym samym co przebodźcowanie czy nadmierne zmęczenie i nie powinno być z nimi mylone.

Wypalenie uczniowskie – objawy

Rozpoznanie wypalenia uczniowskiego (a przy tym odróżnienie go od wspomnianego bardzo dużego zmęczenia) nierzadko przysparza trudności. Symptomy mogą być nieznaczne lub mylone z innymi trudnościami wynikającymi z różnych zaburzeń, np. z ADHD. Najczęstszymi objawami wypalenia u dzieci są:

• Przewlekłe zmęczenie, utrata chęci do nauki – dziecko odczuwa ciągłe zmęczenie, nieustępujące po nocy czy po odpoczynku. Pojawia się zauważalny spadek energii, niewielkie trudności dnia codziennego urastają do dużych rozmiarów, a nauka staje się przytłaczającym wyzwaniem i obciążeniem.

• Obojętność wobec szkoły i obowiązków – nawet jeśli wcześniej dziecko przynajmniej w jakimś zakresie czerpało satysfakcję z nauki, teraz traci do niej chęć, a wszystko zaczyna odbierać jako źródło stresu i przymus. Uczeń odczuwa narastające poczucie przytłoczenia nadmiarem obowiązków, a kolejne oczekiwania i wymagania szkoły i rodziców potęgują napięcie i frustrację. W rezultacie staje się obojętny wobec nauki, rówieśników i szkoły. W widoczny sposób spada poziom jego zaangażowania i staranności, zaczyna się izolować, mogą również pojawić się epizody wagarowania.

• Obniżone poczucie własnej wartości – ogólnemu poczuciu przytłoczenia towarzyszy brak satysfakcji z własnych działań, niewiara we własne siły i w możliwość sprostania wymaganiom. Dziecko doświadcza spadku samooceny i radości z osiąganych sukcesów, które wydają się nieważne i niewystarczające.

• Zmiany w sferze fizycznej – uczeń odczuwa brak energii, niemożność jej odzyskania nawet po długim odpoczynku, nadmierną senność, dochodzi do  osłabienia odporności i organizmu, a także pojawiają się trudności ze snem.

• Zmiany w zachowaniu i w sferze społecznej – dziecko staje się wycofane, niezaangażowane, obojętne, negatywnie nastawione do wszystkiego, co związane jest ze szkołą i relacjami z innymi.

• Problemy w zakresie nauki – narastające napięcie i wycofanie, trudności w koncentracji na zadaniach prędzej lub później doprowadzają do kumulowania się zaległości i pogorszenia wyników w nauce.

• Wzmożone reakcje emocjonalne – nie sposób, by w doświadczaniu wypalenia nie odczuwać również silnych reakcji emocjonalnych, od zwiększonej drażliwości czy lęku przed porażką, po objawy typowo psychosomatyczne.

Ważne jest, aby w przypadku pojawiania się takich objawów nie bagatelizować problemów i odpowiednio wcześnie zareagować. Jest to bowiem proces, a nie okres gorszego samopoczucia i zmęczenia. Aby objawy nie pogłębiały się, a dziecko nie ponosiło większych konsekwencji, konieczne jest odpowiednie wsparcie ucznia z wypaleniem.

Wypalenie uczniowskie – jak wspierać dziecko

Najmniej pomocne będzie mówienie „to minie” lub „nie przesadzaj, mieliśmy podobnie”. Zdarza się, że rodzic, myśląc, że dziecko ma problemy z nauką wymagające wsparcia korepetytora, umawia dodatkowe lekcje, obciążając je jeszcze bardziej. Niewątpliwie, wypalenie uczniowskie wymaga bardzo indywidualnego podejścia. Sposoby działania mogą być różne:

• Zapewnienie w domu bezpiecznego miejsca do rozmowy, uzewnętrznienia emocji, odpoczynku, przyjmowanie wszelkich odczuć dziecka i prawa do obniżonego samopoczucia.

• Zadbanie o budowanie relacji, szczera i otwarta komunikacja, rozmowy o przeżyciach, zachęcanie do dzielenia się doświadczeniami związanymi ze szkołą.

• Niestawianie ocen i nauki na piedestale, nieskupianie się na osiąganych wynikach czy porównywaniu do kolegów i koleżanek. Chcemy przecież wyciągnąć dziecko z poczucia winy i wypalenia, a nie dodatkowo nasilać negatywne odczucia.

• Ograniczenie nadmiernych wymagań i oczekiwań, wyzbycie się presji świetnych wyników.

• Zdrowe motywowanie, na miarę możliwości dziecka, unikanie dążenia do perfekcji.

• Zadbanie o ogólną kondycję ucznia, o jego sen, wartościowe odżywianie i odpowiednią porcję ruchu.

• Wyposażenie dziecka w techniki radzenia sobie ze stresem i silnym napięciem.

Równie ważna jest czujność nauczycieli pracujących z uczniem doświadczającym wypalenia. Często wychowawcy pierwsi zauważają pogorszenie samopoczucia u dziecka i obniżenie dotychczas przejawianej motywacji. Współpraca domu i szkoły może wtedy przynieść dobre efekty. Warto skorzystać również z pomocy specjalistycznej, w tym terapeutycznej.





Anna Chmielewska
Nauczyciel dyplomowany, pedagog, terapeuta pedagogiczny, surdopedagog, terapeuta ręki. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą, w tym z różnego typu zaburzeniami. Stosuje elementy Dialogu Motywującego i mediacji. Specjalizuje się w terapii pedagogicznej, technikach szybkiego zapamiętywania i uczenia się oraz w kinezjologii edukacyjnej.