Autorski model oceniania zachowania w klasach 1-3 SP

Jesteśmy związane ze szkołą Spark Academy, w której podejście do ocen i oceniania jest już wyjściowo nietypowe. Ocenianie zastępujemy sprawdzaniem przez ucznia, co już umie, a co jeszcze przed nim. Ważniejsza niż ocena sumaryczna jest umiejętność refleksji nad tym, kim jestem. Rolą szkoły (nie tylko naszej) jest tworzenie warunków do nabywania kompetencji (rozumianych jako konglomerat wiedzy, umiejętności i postaw) ważnych w życiu. Te kompetencje mają pomagać dziecku poznawać świat, coraz lepiej go rozumieć i mieć na niego wpływ. Sprawdzanie, gdzie jestem i otrzymywanie informacji zwrotnej od innych znaczących dla mnie osób jest elementem procesu uczenia się. 

Artykuł jest czwartą częścią cyklu dot. oceniania zachowania #ocenianie zachowania. Autorki analizują proces oceniania zachowania w szkołach oraz przedstawią projekt związany z ocenianiem zachowania realizowany w jednej z poznańskich szkół.

W tekście dzielimy się pomysłem mającym zastąpić ocenianie zachowania w klasach I-III, który w tym roku szkolnym wdrożyłyśmy w naszej szkole. Jesteśmy na początku drogi, szukamy takiego modelu od pięciu lat. Po różnych próbach i ich analizie wypracowałyśmy nowy sposób, w jaki uczniowie klas I-III mogą przyjrzeć się swoim postawom.

Proces, nie efekt, czyli  jaki był nasz cel

Stawiamy nie na efekt, ale na proces. To, że w klasach I-III ocena jest opisowa, nie wystarcza, żeby nazwać ją przyjazną rozwojowi ucznia i uczennicy. Jest ona tak naprawdę informacją, co o uczniu i jego zachowaniu myśli nauczyciel/szkoła/system. I właściwie niewiele ją różni od stopnia wyrażonego cyfrą, jeśli proces formułowania tego opisu polega na wyłuszczeniu tego, co dziecko robi, czego nie robi, odnotowywaniu, ile czego ma i czego mu jeszcze brakuje.

Naszym zdaniem o wiele cenniejszym jest, jeśli uczeń sam się sobie przygląda i w bezpiecznych warunkach może stwierdzić, że coś już potrafi albo że coś sprawia mu trudność. Zależy nam na dawaniu możliwości ćwiczenia umiejętności poznawania i akceptowania siebie, postrzegania swoich zachowań w kontekście innych ludzi. Te umiejętności nie są ocenianiem siebie czy innych – wolimy nazywać je samopoznawaniem.

Zależy nam na tym, żeby dzieci zaczęły oddzielać własne zachowania od oceny moralnej siebie jako człowieka. Przecież jeśli komuś zdarza się na kogoś krzyknąć lub uderzyć, to wcale nie oznacza, że jest złą osobą. Znaczy to tylko tyle, że w tym momencie nie znalazł skutecznego sposobu poradzenia sobie z tą emocją.

Zaczęłyśmy więc szukać takiego sposobu oceniania, który będzie te cele realizował.

Wzorowe z oceniania – autorski model

Zaproponowany przez nas model składa się z trzech etapów:

  • refleksja nad sobą,
  • informacja od koleżanki/kolegi,
  • rozmowa z wychowawcą.
Do pracy wybrałyśmy metodę projekcyjną. Od razu wiedziałyśmy, że aby zaproszenie do refleksji nad sobą zadziałało, osoba dorosłego/nauczyciela musi się nieco usunąć w cień. Dlatego w pierwszym etapie procesu uczniowie poznają dwie historyjki. Ich bohaterowie – chłopiec i dziewczynka – opisują siebie, swoje zachowania i postawy w środowisku szkolnym.

Zadbałyśmy o to, aby postaci odniosły się do obszarów, które są w naszej szkole ważne i o których często z uczniami rozmawiamy. W historyjkach są sytuacje, które opisują zarówno zachowania społeczne, jak i te związane z regulacją emocji w obszarze szacunku do siebie i innych, współpracy, zaangażowania i odpowiedzialności. I właśnie te historie, opowiedziane z perspektywy ucznia i jego językiem, są inspiracją do przyjrzenia się i nazwania swoich postaw. Uczniowie robią to, tworząc historyjki o sobie, komiksy, rysunki. Forma jest dowolna, dostosowana do potrzeb i możliwości danej osoby. Dorosły w tym modelu nie jest sędzią przyznającym punkty, jest raczej towarzyszem pomagającym w refleksji i samoocenie, wspierającym, jeśli uczeń o to wsparcie poprosi.

Fragment historyjki:

Jestem Ania. W mojej szkole wspólnie ustaliliśmy zasady i staram się o nich pamiętać. Wiem, że są ważne i obowiązują mnie tak samo, jak innych.

Próbuję żyć w zgodzie z innymi, choć nie zawsze jest to dla mnie łatwe. Czasami tak się zezłoszczę, że nie mam ochoty nikogo słuchać – wiem, że jestem wtedy dla innych niemiła. A jak się z kimś pokłócę, to nie umiem znaleźć rozwiązania na tę kłótnię – jest to dla mnie bardzo trudne.

Lubię zajęcia w szkole. Raz pracuję w zespole, raz sama – próbuję i tak, i tak. W zespole jest mi trudniej, bo czasami każdy chce robić coś inaczej. Staram się wtedy wysłuchać innych i powiedzieć o tym, co ja chcę robić. To pomaga.

Powiem wam, że czasami jest tak, że nie podoba mi się to, co proponuje nauczycielka. Nie chce mi się wtedy brać udziału w zajęciach, chociaż nauczycielka mnie do tego zachęca.


Ważne jest, żeby nasi uczniowie nie tylko nabierali kompetencji w poznawaniu siebie jako kogoś niepowtarzalnego, ale także jako kogoś, kto swoim zachowaniem i swoimi wyborami wpływa na innych. Stąd pomysł na umożliwienie uczniom dawania i otrzymywania informacji zwrotnej od koleżanek i kolegów. Każdy z uczniów ma możliwość określenia mocnych stron i punktów do pracy konkretnej, wylosowanej osoby i jednocześnie otrzymuje taką informację od rówieśnika. Pamiętając cały czas o naszych celach, zadbałyśmy o to, aby przekazywana informacja była informacją właśnie, a nie oceną.

Cały proces kończy się rozmową indywidualną z każdym uczniem. Dopiero tutaj wkracza nauczyciel, choć nie po to, żeby sprawdzać i korygować, ale żeby porozmawiać o odczuciach ucznia. Jak pisało się mu/jej historię o sobie? Z czym miał/miała trudność? Czy odkrył/odkryła w sobie coś, co go/ją ucieszyło? Podobnie rozmawiamy o informacji koleżeńskiej. Czy coś go/ją zaskoczyło w tym, jak widzi go/ją druga osoba?

Na świadectwach uczniów i uczennic znajdzie się opis stworzony przez wychowawcę na podstawie całego procesu. Jako załącznik do świadectwa uczniowie otrzymują:

  • zapis własnej refleksji nad sobą,
  • informację od kolegi/koleżanki.
Jesteśmy w trakcie testowania naszego pomysłu. Dostrzegamy jego mocne strony i czułe punkty. Zapraszamy do lektury kolejnych tekstów i do odwiedzin na stronie projektu Wzorowe z oceniania.


Warto przeczytać

  • S. Jaskulska, Dobry z zachowania, “Przegląd Pedagogiczny”, 2020/2, https://przegladpedagogiczny.ukw.edu.pl/archive/article/483/dobry-z-zachowania/article.pdf
  • S. Jaskulska, Ocena zachowania w doświadczeniach gimnazjalistów, Wydawnictwo Naukowe, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2009.
  • B. Kubiczek, Sztuka oceniania. Motywowanie uczniów do rozwoju, Wydawnictwo Nowik, Opole, 2018.
  • J. MacBeath, M. Schratz, D. Meuret, L. Jakobsen, Czy nasza szkoła jest dobra?, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2003.
  • P. Ripp. Uczyć (się) z pasją. Jak sprawić, by uczenie (się) było fascynującą podróżą, Dobra Literatura, Słupsk 2017.
  • A. Szulc, Nowa szkoła, Wydawnictwo Natuli, Szczecin 2019.



Aleksandra Dopierała
Doktor psychologii, wykładowczyni i psychoterapeutka systemowa, nauczycielka mianowana. Pracuje w szkole i na Wydziale Psychologii i Prawa Uniwersytetu SWPS w Poznaniu. Członkini European Forum for Restorative Justice. Na co dzień, w jednej z poznańskich szkół koordynuje program rozwoju społeczno-emocjonalnego. Pomaga tworzyć środowisko uczenia budowane na zdrowych i bezpiecznych relacjach oraz wzajemnym uczeniu się i podmiotowości uczniów, nauczycieli i rodziców.  Realizuje szkolny system sprawiedliwości oparty o sprawiedliwość naprawczą, skoncentrowany na wzajemnym zrozumieniu i wspólnym wypracowywaniu rozwiązań.

Sylwia Jaskulska
Prof. UAM dr hab., pedagożka, pracuje w Laboratorium Pedagogiki Szkolnej na Wydziale Studiów Edukacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Autorka, współautorka  i współredaktorka kilku książek o szkole (np.  S. Jaskulska, Ocena zachowania w doświadczeniach gimnazjalistów, S. Jaskulska, Rytuał przejścia. Młodzież szkolna na progu edukacyjnym, M. Dudzikowa, S. Jaskulska (red.), Twierdza. Szkoła w metaforze militarnej. Co w zamian?) i kilkudziesięciu innych tekstów. Członkini Uniwersyteckiego Ośrodka Koordynacyjno-Programowego Kształcenia Nauczycieli. Honorowa Ambasadorka oddolnej ogólnopolskiej inicjatywy edukacyjnej Rok Relacji w Edukacji. Redaktorka naukowa serwisu oświatowego Ja, Nauczyciel’ka. Pasjonatka dramy edukacyjnej. Prowadzi stronę na FB i kanał na YT: Sylwia Jaskulska-Spotkania Edukacyjne.

Renata Racinowska
Nauczyciel mianowany. Z wykształcenia nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej, z pasji i na co dzień wychowawczyni grupy mieszanej wiekowo uczniów klas 1-3 w poznańskiej szkole. Od 4 lat jako autorka tekstów dotyczących edukacji wczesnoszkolnej dzieli się swoim wieloletnim doświadczeniem i spojrzeniem na podmiotowość ucznia. Współtworzy bloga szkolnego. W szkole propagatorka i inicjatorka działań i metod odpowiadających potrzebom uczniów, niekoniecznie wymaganiom systemu. Mistrzyni słowa. Tworzy opowieści, inspiruje nimi dzieci i dorosłych.

Alicja Staszczuk
Nauczycielka, trenerka komunikacji i wykładowca. Na co dzień pracuje jako nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej oraz wicedyrektorka tego etapu edukacyjnego. W weekendy przekazuje swoją praktykę studentkom i studentom pedagogiki. W międzyczasie prowadzi warsztaty dla nauczycieli i rodziców z modelu towarzyszenia w rozwiązywaniu konfliktów Minimediacji SNO. Jako edukatorka Pozytywnej Dyscypliny i miłośniczka Porozumienia bez Przemocy z zaangażowaniem towarzyszy dzieciom i dorosłym na drodze poznawania wiedzy i odkrywania własnych zasobów.


Interesuje Cię ta tematyka? Przeczytaj również:

Najbardziej aktualne artykuły:
x

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Za ich pomocą zbierane są informacje, które mogą stanowić dane osobowe. Wykorzystujemy je m.in. w celach statystycznych i funkcjonalnych. Korzystając z serwisu bez zmiany konfiguracji przeglądarki, wyrażasz zgodę na zapisanie plików cookies w pamięci Twojego urządzenia. Możesz samodzielnie zarządzać cookies zmieniając odpowiednio ustawienia w Twojej przeglądarce. Więcej informacji o zasadach przetwarzania Twoich danych osobowych oraz przysługujących Ci prawach znajdziesz w Polityce prywatności.