Prawa nauczyciela wynikające z ustawy Karta Nauczyciela

Jakie są prawa nauczycieli związane z: oceną pracy i awansem zawodowym, nawiązaniem i rozwiązaniem stosunku pracy, warunkami pracy i wynagrodzeniem, nagrodami i odznaczeniami, uprawnieniami socjalnymi i urlopami, finansowaniem dokształcania i doskonalenia zawodowego, ochroną zdrowia, z odpowiedzialnością dyscyplinarną, uprawnieniami emerytalnymi? Wiele pytań w tym zakresie zadają nauczyciele. W poniższym artykule odpowiadam na te najczęściej zadawane.

Zawód nauczyciela związany jest z realizacją bardzo licznych obowiązków, które są wyznaczone przez przepisy prawa oświatowego.

Trudne zadania, które nauczyciel wykonuje w zakresie swoich obowiązków, są równoważone przez określone, również w prawie oświatowym, prawa i przywileje. Pozostają one często w cieniu realizacji codziennych obowiązków, a refleksji nad nimi towarzyszy przeświadczenie o ich niewielkim wpływie na całokształt pracy.

Aktem prawnym, który wyznacza wiele przywilejów-praw nauczycieli, jest ustawa Karta Nauczyciela. Wybrane prawa nauczycieli zostały zestawione na podstawie kolejnych rozdziałów tej ustawy. Zestawienie pokazuje, że przywileje te są nieodłącznie związane z realizowanymi obowiązkami.

Ocena pracy i awans zawodowy

Na podstawie:

  • art. 6a ust. 1, art. 9d ust. 1, art. 9f ust. 2, art. 10 ust. 11 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2021 r. poz. 1762).
Wybrane prawa nauczycieli:

  1. Prawo do oceny pracy na wniosek samego nauczyciela skierowany do dyrektora szkoły (art. 6a ust. 1).

  2. Prawo do realizacji stażu na kolejny stopień awansu zawodowego na wniosek nauczyciela skierowany do dyrektora szkoły nie później niż 14 dni od rozpoczęcia zajęć. Nauczyciel stażysta rozpoczyna staż bez złożenia wniosku (art. 9d ust. 1).

  3. Prawo kontynuacji stażu w innej szkole, jeśli w okresie trwania stażu nauczyciel zmienił miejsce zatrudnienia, pod warunkiem otrzymania pozytywnej oceny dorobku zawodowego za okres dotychczas odbytego stażu i podjęcia zatrudnienia w innej szkole nie później niż 3 miesiące po ustaniu poprzedniego stosunku pracy (art. 9f ust. 2).

  4. Prawo napisania wniosku do dyrektora szkoły o odstąpienie od realizacji przepisów rozdziału 3a (rozdział 3a dotyczy procedur awansu zawodowego nauczyciela) – w przypadku zatrudnienia nauczyciela z potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela (art. 10 ust. 11).

Nawiązanie, zmiana i rozwiązanie stosunku pracy

Na podstawie:

  • art. 11a ust. 1, art. 12 ust. 2, art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1-2, ust. 5c, art. 22 ust. 2, art. 23 ust. 1 i ust. 4, art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2021 r. poz. 1762).
Wybrane prawa nauczycieli:

  1. Prawo do wystawienia legitymacji służbowej na wniosek nauczyciela skierowany do dyrektora szkoły (art. 11a ust. 1).

  2. Prawo do swobody stosowania metod nauczania i wychowania, jakie nauczyciel uważa za najwłaściwsze spośród uznanych przez współczesne nauki pedagogiczne oraz do wyboru spośród zatwierdzonych do użytku szkolnego podręczników i innych pomocy naukowych w realizacji programu nauczania (art. 12 ust. 2).

  3. Prawo przeniesienia na własną prośbę lub z urzędu za zgodą samego nauczyciel na inne stanowisko w tej samej lub innej szkole, w tej samej lub innej miejscowości, na takie samo lub inne stanowisko – dotyczy nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania (art. 18 ust. 1).

  4. Prawo do odprawy pieniężnej w przypadku rozwiązania z nauczycielem stosunku pracy z powodu całkowitej likwidacji szkoły lub częściowej likwidacji lub zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania (art. 20 ust. 1 i ust. 2).

  5. Prawo do przeniesienia w stan nieczynny na pisemny wniosek skierowany do dyrektora szkoły w ciągu 30 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia stosunku pracy z przyczyn określonych w ustawie (art. 20 ust. 5c).

  6. Prawo do wyrażenia zgody na ograniczenie zatrudnienia do wymiaru nie niższego niż ½ obowiązkowego wymiaru zajęć i proporcjonalnego wymiaru zatrudnienia – dotyczy nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania (art. 22 ust. 2).

  7. Prawo do rozwiązania stosunku pracy na wniosek nauczyciela, w tym na mocy porozumienia stron – dotyczy nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania (art. 23 ust. 1 i ust. 4).

  8. Prawo do czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą przez okres 182 dni. Jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży – 270 dni, okres nieobecności w pracy może być przedłużony o kolejne 12 miesięcy, o ile nauczyciel uzyska prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, o którym mowa w przepisach dotyczących świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub zostanie mu udzielony urlop dla poratowania zdrowia (art. 23 ust. 1 pkt 2).

Warunki pracy i wynagrodzenie

Na podstawie:

  • art. 39 ust. 3, art. 42a ust. 1a, art. 42c ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2021 r. poz. 1762).
Wybrane prawa nauczycieli:

  1. Prawo do wynagrodzenia wypłacanego nauczycielowi miesięcznie z góry w pierwszym dniu miesiąca (art. 39 ust. 3), zgodnie ze składnikami wynagrodzenia wskazanymi w ustawie.

  2. Prawo nauczyciela niepełnosprawnego, który jest zaliczany do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności, do obniżenia tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć proporcjonalnie do obniżenia maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy (art. 42a ust. 1a).

  3. Prawo do czterodniowego tygodnia pracy, jeśli nauczyciel doskonali się, wykonuje inne społecznie ważne zadania lub jeśli to wynika z organizacji pracy w szkole (art. 42c ust. 1).

  4. Prawdo do dnia wolnego od pracy, jeśli zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze nauczyciel wykonuje w dniu wolnym od pracy (art. 42c ust. 3).

Nagrody i odznaczenia

Na podstawie:

  • art. 41 ust. 1, art. 48, art. 49 ust. 1-2, art. 51 ust. 1-2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2021 r. poz. 1762).
Wybrane prawa nauczycieli:

  1. Prawo do nagrody jubileuszowej w wysokości:

    • za 20 lat pracy – 75% wynagrodzenia miesięcznego,
    • za 25 lat pracy – 100% wynagrodzenia miesięcznego,
    • za 30 lat pracy – 150 % wynagrodzenia miesięcznego,
    • za 35 lat pracy – 200% wynagrodzenia miesięcznego,
    • za 40 lat pracy – 250% wynagrodzenia miesięcznego (art. 41 ust. 1).

  2. Prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, tzw. „13” (art. 48).

  3. Prawo do nagrody dyrektora szkoły, organu prowadzącego, kuratora oświaty, ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania za osiągnięcia w pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej, w tym realizacji zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę oraz realizacji innych zadań statutowych szkoły (art. 49 ust. 1-2).

  4. Prawo do nadania „Medalu Komisji Edukacji Narodowej” – nadawanego przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania za szczególne zasługi dla oświaty i wychowania (art. 51 ust. 1-2).

Uprawnienia socjalne i urlopy

Na podstawie:

  • art. 53 ust. 1-3a, art. 63 ust. 1 i ust. 2, art. 64 ust. 1, art. 66 ust. 1, art. 67e ust. 1, art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2021 r. poz. 1762);
Wybrane prawa nauczycieli:

  1. Prawo do korzystania ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, również przez nauczycieli będących emerytami, rencistami i pobierających nauczycielskie świadczenie kompensacyjne (art. 53 ust. 1-3a).

  2. Prawo do korzystania z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych (art. 63 ust. 1 i ust. 2);

  3. Prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze, który odpowiada okresowi ferii i w czasie ich trwania (art. 64 ust. 1).

  4. Prawo do urlopu w wymiarze uzupełniającym do 8 tygodni w ciągu roku szkolnego w razie niewykorzystania urlopu wypoczynkowego (art. 66 ust. 1).

  5. Prawo do urlopu wychowawczego na warunkach określonych w ustawie i 2 dni zwolnienia od pracy w ciągu roku kalendarzowego, jeśli nauczyciel wychowuje przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia (art. 67e ust. 1).

  6. Prawo do urlopu płatnego dla dalszego kształcenia się oraz innych ulg i świadczeń związanych z tym kształceniem (art. 68 ust. 1).

Finansowanie dokształcania, doskonalenia zawodowego, ochrona zdrowia i DEN

Na podstawie:

  • art. 70a ust. 1 i ust. 3a ,art. 72 ust. 1 i ust. 4, art. 73 ust. 1, art. 74 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2021 r. poz. 1762).
Wybrane prawa nauczycieli:

  1. Prawo do dofinansowania doskonalenia zawodowego w postaci:

    • kosztów udziału nauczycieli w seminariach, konferencjach, wykładach, warsztatach, szkoleniach, studiach podyplomowych prowadzonych przez placówki doskonalenia nauczycieli i szkoły wyższe oraz inne podmioty, których zadania statutowe obejmują doskonalenie zawodowe nauczycieli;
    • kosztów udziału nauczycieli w formach kształcenia nauczycieli prowadzonych przez szkoły wyższe i placówki doskonalenia nauczycieli;
    • wspomagania szkół oraz sieci współpracy i samokształcenia dla nauczycieli prowadzonych przez placówki doskonalenia nauczycieli, poradnie psychologiczno-pedagogiczne i biblioteki pedagogiczne;
    •  kosztów udziału nauczycieli w szkoleniach branżowych zgodnie z warunkami wskazanymi w ustawie (art. 70a ust. 1 i ust. 3a).

  2. Prawo do pomocy zdrowotnej dla nauczycieli ze środków finansowanych z budżetu organów prowadzących (art. 72 ust. 1 i ust. 4).

  3. Prawo do urlopu dla poratowania zdrowia na warunkach wskazanych w ustawie (art. 73 ust. 1).

  4. Prawo do obchodów DEN w dniu 14 października każdego roku (art. 74).

Odpowiedzialność dyscyplinarna

Na podstawie:

  • art. 78 ust. 1, art. 85d ust. 1, art. 85g ust. 4, art. 85s ust. 1-2, art. 85s ust. 4, art. 85t ust. 5, art. 85x ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2021 r. poz. 1762).
Wybrane prawa nauczycieli:

  1. Prawo do bycia członkiem komisji dyscyplinarnej – dotyczy nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych, po spełnieniu warunków określonych w ustawie (art. 78 ust. 1).

  2. Prawo obwinionego (w postępowaniu wyjaśniającym i w postępowaniu dyscyplinarnym) do pomocy wybranego przez siebie obrońcy (art. 85d ust. 1).

  3. Prawo odmowy złożenia wyjaśnień przez nauczyciela, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające (art. 85g ust. 4).

  4. Prawo zatarcia kary dyscyplinarnej oraz zniszczenia odpisu orzeczenia o ukaraniu dołączonego do akt osobowych nauczyciela, zgodnie z warunkami wskazanymi w ustawie (art. 85s ust. 1-2).

  5. Prawo nauczyciela do zawiadomienia przez dyrektora szkoły o zatarciu kary i zniszczeniu orzeczenia o ukaraniu (art. 85s ust. 4).

  6. Prawo odwołania do komisji dyscyplinarnej od decyzji o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków przez nauczyciela za pośrednictwem dyrektora szkoły (art. 85t ust. 5).

  7. Prawo nauczyciela do uzyskania informacji z centralnego rejestru orzeczeń dyscyplinarnych o jego danych osobowych zgromadzonych w tym rejestrze (art. 85x ust. 2).

Uprawnienie emerytalne

Na podstawie:

  • art.86, art. 87 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2021 r. poz. 1762);
  • ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 301).
Wybrane prawa nauczycieli:

  1. Prawo do zaopatrzenia emerytalnego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z prawem zaliczenia nauczyciela do pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze (art. 86).

  2. Prawo do odprawy w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia ostatnio pobieranego w szkole będącej podstawowym miejscem pracy nauczyciela, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, a który przepracował w szkole co najmniej 20 lat (art. 87 ust. 2).

  3. Prawo przejścia na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne na podstawie ww. ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.





Danuta Skrzypek
Edukator, menadżer oświaty, wieloletni dyrektor szkoły, specjalista organizacji procesu kształcenia i zarządzania jakością pracy szkoły, zdobywczyni licencji na prowadzenie grantów kuratoryjnych w zakresie: dokumentacji pracy szkoły, bezpieczeństwa uczniów, planowania procesu dydaktyczno-wychowawczego w świetle podstawy programowej kształcenia ogólnego, nauczyciel biologii i chemii w szkołach różnych typów. Laureatka licznych nagród kuratoryjnych i samorządowych; za szczególne zasługi dla oświaty odznaczona medalem KEN.

Dokładamy wszelkich starań w celu umieszczania prawdziwych i pełnych informacji. Nie ponosimy jednak odpowiedzialności za rezultaty działań podjętych w oparciu o zamieszczone w artykule informacje lub ewentualne błędy czy braki w artykule.


Interesuje Cię ta tematyka? Przeczytaj również:

Najbardziej aktualne artykuły:
x

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Za ich pomocą zbierane są informacje, które mogą stanowić dane osobowe. Wykorzystujemy je m.in. w celach statystycznych i funkcjonalnych. Korzystając z serwisu bez zmiany konfiguracji przeglądarki, wyrażasz zgodę na zapisanie plików cookies w pamięci Twojego urządzenia. Możesz samodzielnie zarządzać cookies zmieniając odpowiednio ustawienia w Twojej przeglądarce. Więcej informacji o zasadach przetwarzania Twoich danych osobowych oraz przysługujących Ci prawach znajdziesz w Polityce prywatności.