Przemoc rówieśnicza to bardzo poważne wyzwanie, z jakim mierzymy się w dzisiejszych czasach. Wyzwanie dla wszystkich – uczniów i uczennic jej doświadczających, szkół, rodziców i opiekunów, klubów sportowych i innych środowisk. Choć nie jest nowym zjawiskiem, mamy do czynienia z jej nowymi formami, tendencją wzrostową oraz alarmującymi sygnałami, że trudno jej zaradzić.

Przemoc rówieśnicza negatywnie wpływa na dobrostan młodych ludzi, ich zdrowie psychiczne oraz na klimat w szkole. W raporcie Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę z 2023 roku ta forma przemocy jest wskazywana jako najczęściej doświadczana przez młodych ludzi. Badanie zostało przeprowadzone na reprezentatywnej próbie 2026 nastolatków, przez co możemy uznać, że oddaje niepokojący stan szkolnej rzeczywistości.

Co mówią liczby?

Z przywołanego wyżej raportu wynika, że aż 66% polskich nastolatek i nastolatków doświadczyło przemocy ze strony swoich rówieśników. To wynik aż o 9 punktów procentowych wyższy niż w poprzedniej edycji badania FDDS z 2018 roku. Jednocześnie to właśnie przemoc rówieśnicza wzrosła w tym czasie najbardziej. Ogółem wzrósł nie tylko odsetek osób doświadczających przemocy rówieśniczej. Wyższe wyniki wystąpiły również w przypadku aż trzech z jej form (przemoc fizyczna, psychiczna, znęcanie się).

W 87% przypadków przemocy psychicznej i 54% przypadków przemocy fizycznej sprawcami byli rówieśnicy – koledzy i koleżanki ze szkoły – co pokazuje, jak duże jest pole do działania dla gron pedagogicznych.

Skala zjawiska

Przemoc rówieśnicza pozostaje najczęstszą formą wiktymizacji wśród polskich nastolatków i nastolatek. Dane z raportu „Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023” Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę pokazują, że aż 66% uczniów i uczennic w wieku 11-17 lat doświadczyło przynajmniej jednej z form przemocy rówieśniczej w ciągu życia, a 46% – w roku poprzedzającym badanie.

To oznacza, że w każdej klasie są młodzi ludzie, którzy mierzą się z agresją ze strony  rówieśników i rówieśniczek. Przykładowo w klasie 24-osobowej jest aż szesnaścioro takich dzieci.

Jakie formy przemocy występują najczęściej?

Przywołane badanie mierzyło poziom 5 różnych form przemocy występujących w relacjach rówieśniczych:

• przemocy fizycznej – tej formy doświadczyło 48% osób badanych kiedykolwiek i 29% w ostatnim roku;

• przemoc psychicznej – 44% kiedykolwiek, 27% w ostatnim roku;

• znęcania się (bullyingu) – 18% kiedykolwiek, 10% w ostatnim roku;

• napaści zbiorowej – 17% kiedykolwiek, 8% w ostatnim roku;
• przemocy podczas randki – 6% kiedykolwiek, 4% w ostatnim roku.

Pytania badające ostatnią kategorię zadawane były osobom od 13. roku życia.

Kto jest najbardziej narażony?

Młodzi respondenci i respondentki badania byli wybrani losowo zgodnie z metodologią badań. Były to dzieci w różnym wieku, obu płci, zamieszkujący zarówno miasta, jak i wsie. W związku z tym możemy wskazać, że uczniowie z miast częściej doświadczają przemocy niż ci ze wsi (70% vs 63%).

Dziewczęta częściej doświadczają przemocy psychicznej i znęcania się, a starsi nastolatkowie częściej doświadczają przemocy fizycznej i napaści zbiorowych w ciągu życia, ale młodsi częściej w ostatnim roku.

Skutki przemocy

Ponad 1/4 nastolatków po doświadczeniu napaści zbiorowej lub przemocy fizycznej doznała obrażeń w postaci siniaków, skaleczeń czy złamań. W przypadku przemocy podczas randki aż 68% dziewcząt i 23% chłopców odczuwało ból.

Kim są młodzi ludzie, którzy krzywdzą swoich rówieśników i rówieśniczki?

Większość to osoby znane doświadczającym przemocy – koledzy, koleżanki, przyjaciele, a w przypadku przemocy fizycznej często rodzeństwo. Co ważne, niejednokrotnie są to jednocześnie osoby, które zarówno stosują, przemoc jak i jej doświadczają.

Trendy

Diagnoza Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę jest badaniem cyklicznym, dzięki czemu wiemy, że w porównaniu z latami 2013 i 2018 skala przemocy wzrosła, szczególnie w przypadku przemocy psychicznej (z 28% w 2013 r. do 44% w 2023 r.) i fizycznej (z 41% do 48%). Kolejna, już czwarta edycja tego badania planowana jest na 2028 rok.

Podsumowanie

Choć wyniki badań na temat przemocy rówieśniczej są bardzo niepokojące, nie jesteśmy wobec tego bezradni. Jako osoby, które budują środowisko szkolne i mogą być przykładem dla młodych ludzi, możemy bardzo dużo. Otwartość, empatia i chęć zrozumienia tego, co się dzieje u młodych osób, pozwalają na budowanie dialogu, który jest pierwszym krokiem do bezpieczeństwa. W listopadzie 2025 wystartował nowy program profilaktyczny RÓWIEŚNICY opracowany przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę wraz z gronem ekspertów i ekspertek w dziedzinie psychologii, pedagogiki i bezpieczeństwa online. Mamy nadzieję, że wspomniany program okaże się dużym wsparciem dla szkół i środowisk szkolnych.





Źródła:
Katarzyna Makaruk, Katarzyna Drabarek, dr Anzhela Popyk, dr Szymon Wójcik, „Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023”, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, 2023
https://rowiesnicy.fdds.pl/





Katarzyna Smolińska
Z wykształcenia socjolożka. W Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę odpowiada za dział edukacji. Trenerka i autorka modułów szkoleniowych.