Zgodnie z nowymi regulacjami prawnymi od 25 marca szkoły rozpoczęły nauczanie zdalne. W związku z wejściem w życie nowych przepisów pojawiło się wiele pytań, jak najefektywniej realizować nauczanie zdalne.

Poniżej prezentujemy wybrane pytania oraz odpowiedzi przygotowane przez ekspertów Centrum Kształcenia Nauczycieli LIBRUS. 

1. Podczas bezpośredniego kontaktu z uczniem mogłam poleceniami słownymi, gestami zachęcić go do pracy, regulować jej tempo, ukierunkowywać jego myślenie. Nauczanie na odległość, szczególnie asynchroniczne, pozbawia mnie tych możliwości. Jakie metody pracy z materiałem źródłowym (tekst, obraz) mogę wykorzystać, aby wspierać ucznia w jego samodzielnej pracy?

Praca z materiałem źródłowym wymaga przede wszystkim bardzo precyzyjnego przygotowania. Uczeń nie powinien otrzymać ogólnego polecenia: „zapoznaj się z tekstem”. Jest ono bowiem opatrzone dużym ryzykiem wynikającym z faktu, że dla każdego ucznia co innego może niesie termin „zapoznaj się”.

Nadawanie kierunku uczniowskiej pracy wymaga działania etapowego. Krok pierwszy to podzielenie materiału źródłowego na części (jeżeli to np. film) czy akapity, jeżeli nauczyciel wybrał tekst do pracy. Oczywiście długość tekstu jest związana z możliwościami ucznia i poziomem edukacyjnym. Na tym etapie nieodzowna jest autorska, nauczycielska korekta przygotowywanych materiałów. Nauczyciel wybiera takie informacje, które są konieczne do osiągnięcia przez uczniów postawionego celu. Dla ucznia szkoły podstawowej sprawdza się praca nad akapitami. Etap drugi wymaga przygotowania konkretnych poleceń.

Przykłady poleceń:

• Napisz jednym zdaniem, o czym jest ten fragment. Nie przepisuj zdań z tekstu. Napisz używając własnych słów.

• Nadaj tytuł temu akapitowi/fragmentowi.

• Zaznacz w tekście słowa kluczowe / wyszukaj w treści słowo, które według Ciebie zawiera w sobie najwięcej informacji.

• Wyjaśnij, dlaczego…

• Podaj sposoby…

Polecenie „zaznacz w tekście słowa kluczowe” jest bardzo wymagające. Uczeń nieprzygotowany wcześniej do takiej pracy może mieć trudności z wykonaniem tego polecenia.

Inne propozycje pracy:

• Nauczyciel stawia np. 5 pytań do materiału. Odpowiedź w materiale jest tylko na 4 pytania. Polecenie: „Znajdź odpowiedź na postawione pytania”. Ponieważ na jedno z pytań nie ma w materiale odpowiedzi, to zmusza ucznia do wnikliwego czytania. Jest to sposób na wzmożenie uwagi.

• Polecenie: „Podkreśl różnymi kolorami informacje najważniejsze, ważne i mniej istotne”. 

• Uwagę ucznia wzmagają też polecenia napisania pytań i odpowiedzi do materiału, które później nauczyciel wykorzysta do sprawdzania wiedzy całej klasy. Najlepszy zestaw pytań będzie przez nauczyciela wykorzystany. Uczniowie mogą również napisać zestaw informacji tekstowych (SMS-ów), które będą wysyłać do kolegów. 

• Kolejne polecenie może brzmieć: „Przeczytaj każdy fragment i zastanów się, jak pokazałbyś to, co przeczytałeś, w zabawie w kalambury. Zapisz na kartce, co byś pokazywał, albo nagraj filmik telefonem”. 

• Można również polecić zilustrowanie każdego akapitu. Nie chodzi w tym wypadku o precyzyjne artystyczne rysunki, lecz o proste schematyczne obrazy.

Oczywiście dla wzmocnienia nauczyciel może wśród uczniów rozpisać konkurs na najlepsze prezentacje kalamburów, zestaw pytań do klasówki, obrazów itp.

Zaproponowane metody są do wykorzystania podczas nauczania różnych przedmiotów szkolnych. Odejście od pracy polegającej na wypełnianiu kart pracy i ćwiczeń na rzecz samodzielnej pracy ucznia z tekstem wpisuje się w dowiedzione przekonanie, iż najwięcej zapamiętujemy, gdy aktywnie demonstrujemy wiedzę, pokazujemy ją za pomocą własnego ciała czy uczymy innych (przygotowanie, sprawdzianów, konkursów, napisanie wiadomości do kolegów, przygotowanie tekstów z lukami). Zachodzi w tych sytuacjach stymulacja mózgu, która pozwoli  trwalej zapamiętywać informacje, a potem szybciej i łatwiej je odtwarzać.

2. W kierunkach realizacji polityki oświatowej państwa na rok szkolnym 2019/2020 ważne miejsce zajmuje kształcenie kompetencji kluczowych. Czy obecna sytuacja (nauczanie zdalne) pozwoli realizować ten kierunek? Czy też warunki wykluczają to zadanie? Jeżeli tak, to jakie metody pracy będą najefektywniejsze?

Z całą pewnością można powiedzieć, że zamknięcie szkoły, trudniejszy kontakt z nauczycielem i kolegami czy ograniczona liczba godzin z poszczególnych przedmiotów nie stanowią przeszkody do kształcenia kompetencji kluczowych. Paradoksalnie można stwierdzić, że ta niecodzienna sytuacja może wyzwolić u uczniów (przy odpowiednim przygotowaniu) bardziej samodzielną, zaangażowaną i twórczą postawę wobec własnej nauki.

Metodą najbardziej sprzyjająca kształceniu kompetencji kluczowych jest metoda projektu edukacyjnego. Wprowadzenie projektu edukacyjnego wymaga odpowiedniego przygotowania. Pierwsze działania przeprowadza nauczyciel przedmiotu (jeżeli projekt jest przedmiotowy) lub nauczyciele, jeżeli projekt ma charakter interdyscyplinarny. To wymagająca faza, bo należy z zagadnień z podstawy programowej wyprowadzić interesujące zagadnienie badawcze. Temat powinien nieść z sobą jakąś tajemnicę do rozwiązania. Niech zilustruje ten aspekt przykład. Klasa VIII, historia.

Dekada 1981–1989

Uczeń:

a) wyjaśnia przyczyny wprowadzenia stanu wojennego, opisuje jego przebieg i konsekwencje;

b) przedstawia postawy Polaków wobec stanu wojennego, fenomen oporu społecznego;

c) wyjaśnia przyczyny zawarcia porozumienia „okrągłego stołu”, przedstawia jego głównych uczestników i opisuje postanowienia.

Temat projektu

„Kto rozpowszechnia fałszywe wiadomości, jeżeli może to wywołać niepokój publiczny lub rozruchy, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5”
Dekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym

Prawda i fałsz. Polska w latach 1981 – 1989

Wybór tematu ma wpływ na zadania, którymi będą zajmować się uczniowie. Nauczyciel decyduje, jacy uczniowie (indywidualnie czy w grupie) będą rozwijać konkretne zagadnienia. Formy pracy w ramach projektu mogą być różne. Uczniowie mogą równolegle pracować nad zadaniami lub wykonywać tylko wskazane zadania i potem ułożyć z nich całościowy obraz. Ten drugi sposób jest ryzykowny, ponieważ uczeń może skupić się tylko na swoim zadaniu i nie pogłębić całego zakresu wiedzy. Bardzo ważne jest również ustalenie nie tylko form pracy, ale także formy prezentacji opracowanego zagadnienia:

• przygotowanie prezentacji,

• pisanie wspólnie książki, biuletynu, 

• redagowanie gazety, 

• pisanie wierszyków mnemotechnicznych, 

• opracowanie gry planszowe itd. 

Form jest bardzo dużo. Uczniowie przed przystąpieniem do projektu powinni otrzymać również informację, co i jak będzie oceniane. Taki projekt może być także przedsięwzięciem interdyscyplinarnym. Nauczyciel historii może współpracować z nauczycielem języka polskiego. Ten ostatni ze swojej podstawy programowej wyprowadza zagadnienia, które mogą być pogłębiane w trakcie realizacji projektu. Taka metoda pracy sprzyja nie tylko zdobywaniu wiedzy i ćwiczeniu umiejętności, ale również kształtuje postawy. Można więc powiedzieć, że kształtuje kompetencje.

Potrzebujesz więcej informacji?

SZKOLENIA (także ON-LINE!)

Skorzystaj z doświadczenia edukatorów Centrum Kształcenia Nauczycieli Librus oraz naszych certyfikowanych trenerów Synergii.

• wykorzystanie modułów systemu Synergia w pracy szkoły
• zastosowanie TIK w szkole
• najnowsze zmiany w prawie oświatowym
• doskonalenie umiejętności nauczycieli

Forma szkolenia: szkolenie w placówce oświatowej lub szkolenie on-line (profesjonalna platforma wideokonferencyjna)

Kontakt: szkolenia@librus.pl, tel.: 32 350 85 85, wew. 4




Danuta Skrzypek
Edukator, menadżer oświaty, wieloletni Dyrektor szkoły, specjalista organizacji procesu kształcenia i zarządzania jakością pracy szkoły. Nauczyciel biologii i chemii w szkołach różnych typów. Laureatka licznych nagród kuratoryjnych i samorządowych. Za szczególne zasługi dla oświaty odznaczona medalem KEN. Od kilkunastu lat szkoli nauczycieli, dyrektorów i kadrę kierowniczą różnych typów szkół w zakresie prawa oświatowego. Wspiera Dyrektorów w tematach związanych z organizacją pracy szkoły w oparciu o zapisy prawa oświatowego.

Ewa Sitko
Nauczyciel dyplomowany z 30-letnim stażem zawodowym. Nagrodzona w 2008 roku Medalem Komisji Edukacji Narodowej za zasługi dla oświaty. Edukator, autor i realizator programów wychowawczych. Koordynator szkolnych działań wychowawczych. Autorka publikacji dotyczących komunikacji interpersonalnej oraz aktywizacji odbiorcy procesu edukacyjnego. Od kilkunastu lat szkoli nauczycieli, dyrektorów i kadrę kierowniczą różnych typów szkół w zakresie działań profilaktycznych i wychowawczych. Wspiera nauczycieli w tematach związanych z organizacją procesu lekcyjnego.