Uśmiech to ważna i skuteczna pomoc w pracy nauczyciela. Wspiera budowanie relacji, buduje autorytet, pomaga skutecznie komunikować się i wzmacnia zaufanie uczniów i rodziców do nauczyciela.

Korzyści dla nauczyciela

Im lepsze samopoczucie nauczyciela, tym efektywniejsza jego praca, i to zarówno wychowawcza, jak i dydaktyczna. Uśmiech – a w jeszcze większym stopniu śmiech – sprawia, że organizm jest lepiej dotleniony, wyzwalane endorfiny poprawiają nastrój i działają znieczulająco na ból, a serce bije spokojniej i jest mniej narażone na skutki podejmowanych zadań. Stały trening mięśni twarzy też poskutkuje pozytywnie lepszą kondycją skóry (może to dlatego tak często spotykam się z opinią, że nauczyciele są dłużej młodzi?). Osoby, które często się śmieją, bywają zdrowsze, mniej narażone na skutki stresu, a więc rzadziej chorują. Osoby radosne i uśmiechnięte mają lepsze relacje z ludźmi, ponieważ w społecznym odbiorze są postrzegane jako wspierające nastrój  innych ludzi. Lubimy otaczać się pogodnymi osobami, ponieważ w ich towarzystwie czujemy się lepiej niż wśród smutnych, ponurych twarzy.

Częsty uśmiech idzie w parze z optymizmem, więc motywuje do podejmowania nowych wyzwań, poprawia samoocenę (uśmiechnięte twarze są postrzegane jako ładniejsze), wzmacnia poczucie wartości i powoduje, że inni ludzie ten uśmiech odwzajemniają. To wszystko sprawia, że uśmiechnięta osoba jest postrzegana pozytywnie, jako ta, która „zaraża dobrą energią”, poprawia nastrój i inni chcą przebywać w jej towarzystwie.

Uśmiechanie się do ludzi to jeden z najprostszych sposobów komunikowania się. Nie potrzeba tu słów, by kogoś przywitać, wyrazić uznanie czy radość z czyjejś obecności. Jest też wyrazem wsparcia, gdy obserwujemy np. ucznia zmagającego się z nabywaniem trudnej umiejętności.

Korzyści dla uczniów

• Uśmiechnięty i pogodny nauczyciel to sprzymierzeniec każdego ucznia. Jeśli widzi, że jego  nauczyciel stale się uśmiecha, wzrasta w nim poczucie zaufania, czuje się bezpieczny i spokojny. Uśmiech sygnalizuje opanowanie, więc uczniowi nie towarzyszy niepewność, czy zachowanie lub jakaś inna sytuacja na lekcji nie spowoduje emocjonalnej reakcji nauczyciela, która może zburzyć spokój w klasie.

• Uśmiech nauczyciela to sygnał dla ucznia, że jest akceptowany, lubiany, szanowany.

• Pogodny nauczyciel jest też gwarantem ciekawych lekcji, niesie pozytywną energię, jest kreatywny, zachęca do przeżywania radości ze wspólnego działania. To przyniesie efekty w postaci lepszych wyników w nauce, większej motywacji do działania i ambitniejszych celów.

• Uczniowi łatwiej poprosić o pomoc kogoś, kto często się do niego uśmiecha, ponieważ ten uśmiech ośmiela do zawierania bliższych relacji i pozwala na zaufanie, że pomoc zostanie udzielona.

Korzyści dla szkoły/przedszkola

• Najważniejsza jest korzyść wizerunkowa, ponieważ uśmiechnięci i pogodni nauczyciele kojarzą się z dobrą atmosferą w placówce.

• Praca w dobrej atmosferze jest efektywniejsza, więc i wyniki uczniów są lepsze, a nauczyciele mniej odczuwają stres związany z zadaniami zawodowymi.

• Pełni radości nauczyciele zarażają radością swoich wychowanków, a to także podoba się rodzicom i społeczności lokalnej.

• Spokój towarzyszący uśmiechowi sprzyja rozwiązywaniu trudnych sytuacji, krytycznej weryfikacji problemów, bez emocjonalnych reakcji, które często zaciemniają obraz lub wręcz wywołują eskalację konfliktów.

Jak ćwiczyć pogodę ducha i uśmiechanie się na co dzień?

1. Ćwiczenie optymizmu

• Walcz z pesymistycznymi myślami, wzmacniając samoświadomość i analizując przyczyny, dla których dana myśl się pojawiła. Najczęściej są to tzw. myśli automatyczne, które bywają fałszywe i wzmacniają w nas zaburzony obraz własnej osoby lub innych ludzi. Zatrzymaj się na takim pesymistycznym sądzie i zadaj pytanie: „Co wywołało tę myśl? Co potwierdza, że tak jest naprawdę? Jak mogę zareagować optymistycznie?”.

• Doceniaj swoje sukcesy i osiągnięcia, przyjemne rzeczy, które się wydarzyły w ostatnim czasie – możesz raz w tygodniu wypisywać je w zeszycie czy na tablicy, możesz także nagradzać samego siebie za własne sukcesy. Zdziwisz się, ile dobrego dzieje się codziennie w Twoim życiu.

• Jeśli czymś się martwisz, zastanów się, czy masz wpływ na to, co się dzieje, i co możesz zrobić, aby było to mniej przytłaczające. A może zmartwienie tak naprawdę nie jest oparte na faktach? Sprawdź różne punkty widzenia.

• Wybaczaj sobie. Każdy człowiek popełnia błędy, nie ma ludzi doskonałych. Popełnienie błędu lub pomyłka to fakt, z którym możesz się zmierzyć: przeproś osobę, którą Twój błąd dotknął, napraw, jeśli się da, lub zrekompensuj, na ile się da. Skup się na możliwościach uniknięcia błędu w przyszłości.

• Myśl o swoich przeszłych decyzjach jako o najlepszych możliwych dla Ciebie w czasie, gdy je podejmowałeś(-aś). Rozpamiętywanie i skupianie na możliwościach, które dopiero dzisiaj masz lub rozumiesz, to mocne obciążenie i może pozbawiać Cię radości z tego, co już osiągnąłeś(-ęłaś).

2. Zadbanie o kondycją fizyczną

• Każda forma dostępna dla Ciebie ruchu (ze względu na wiek, stan zdrowia, ograniczenia czasowe) będzie korzystna. Ruch (w szczególności ten na świeżym powietrzu) zmniejsza skutki stresu, obniża poziom kortyzolu, powoduje produkcję endorfin i oksytocyny, czyli hormonu szczęścia. Zmniejsza także ryzyko wielu chorób.

• Odżywianie. Nie chodzi tu o jakąś konkretną dietę, ale o myślenie o tym, co i kiedy jem. To ważny czynnik zdrowia i lepszego samopoczucia. Głodny albo przejedzony człowiek rzadko się uśmiecha.

• Odpoczywanie. To umiejętność często zaniedbywana przez nauczycieli, którzy są tak mocno skupieni na zadaniach zawodowych, że odpoczynek traktują jako marnowanie czasu i przeznaczają każdą wolną chwilę na aktywności około zawodowe: czytanie fachowych książek, kursy i szkolenia online, a spotkania towarzyskie w gronie współpracowników przybierają formę rady pedagogicznej. A przecież odpoczywanie jest integralną częścią wszelkiej aktywności, także tej zawodowej. Przemęczony, niewyspany i zestresowany nauczyciel to kiepski specjalista, ponieważ nie wykorzystuje w pełni ani swojej wiedzy merytorycznej (dostęp do wiedzy jest utrudniony przez zmęczenie), ani umiejętności (ponieważ emocje domagają się skupienia najpierw na własnych potrzebach, a nie na wspieraniu innych), ani doświadczenia (ponieważ trudno o optymistyczne scenariusze rozwiązań, które kiedyś przećwiczyliśmy).

• Planowanie. Skuteczność planowania uzależniona jest od kilku czynników: ustalania celów, priorytetów i kryteriów, a następnie takiej modyfikacji planów, aby nadążały za rzeczywistością. Nadmiar zadań i celów może zniechęcić nie tylko do planowania, ale także do realizacji tychże i zdecydowanie pogarszać nastrój. Mierz siły na zamiary i planując, uwzględniaj swoje możliwości i potrzeby.

Uśmiechnij się!

Na koniec chciałam przywołać pewną anegdotę, którą już kiedyś Państwu opisywałam, ale myślę, że idealnie pasuje do tematyki dzisiejszego tekstu. Syn moich znajomych (wtedy dziesięcioletni) po powrocie ze szkoły zadał swojej mamie (nomen omen nauczycielce) pytanie: „Mamo, a dlaczego jak Oskar pyta, to nasza pani ma taką czerwoną szyję?”. Nie będą skupiała się na opisywaniu reakcji mojej znajomej, bo chyba dość łatwo ją sobie wyobrazić. Chcę zwrócić uwagę Państwa, jak czujnie jesteśmy przez uczniów obserwowani, jakie szczegóły dostrzegają, wyczuwają… Nauczycielka Oskara miała kłopot nie z nim, ale ze swoimi emocjami. Życzę Państwu optymizmu i radosnego patrzenia na realia swojej pracy. Dzieci i nastolatki są, jakie są. I to jest piękne. A my mamy niepowtarzalną okazję towarzyszyć im w rozwoju. Cudne, prawda?





Maria Tuchowska
Nauczyciel dyplomowany, polonista i teolog. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą w placówkach integracyjnych różnego poziomu, edukator, coach, przeprowadziła ok. 600 szkoleń z zakresu kompetencji psychospołecznych nauczycieli, prawa oświatowego, pracy z dziećmi i młodzieżą z różnego typu zaburzeniami. Specjalizuje się również w tematyce dotyczącej zagadnień związanych z obecnością rodziców w szkole.