Od 1 września 2024 r. dzieci i młodzież z Ukrainy przebywające w Polsce muszą realizować obowiązek szkolny w polskim systemie oświaty. To nowy przepis, który wpływa nie tylko na życie rodzin uchodźczych, ale i na funkcjonowanie szkół. Wzrost liczby uczniów i uczennic z Ukrainy w polskich klasach to wyzwanie. Jak sobie z nim poradzić? Odpowiedzią jest rządowy program „Szkoła dla wszystkich”, który zapewni wsparcie uczniom, rodzicom i nauczycielom.

Nowe przepisy, nowe wyzwania

Według danych z Systemu Informacji Oświatowej, pod koniec 2024 roku w polskich szkołach uczyło się ponad 200 tysięcy uczniów z Ukrainy. Jednocześnie niemal 70 tysięcy dzieci i młodzieży pozostawało poza polskim systemem oświaty, korzystając z nauki zdalnej w szkołach ukraińskich. Teraz, zgodnie z nowymi przepisami, dzieci z Ukrainy muszą uczęszczać do polskich szkół, co wiąże się z ogromną zmianą organizacyjną i społeczną. Aby wesprzeć ten proces, powstał program „Szkoła dla wszystkich”. Jego celem jest zapewnienie jak najlepszych warunków do nauki i integracji, m.in. dla uczniów z Ukrainy. To także realna pomoc dla nauczycieli, dyrekcji i całego środowiska szkolnego. Budżet programu wynosi niemal 500 mln zł, które pochodzą ze środków programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego oraz budżetu państwa. Program będzie realizowany do końca sierpnia 2027 roku i obejmie co najmniej 30 tysięcy uczniów z Ukrainy.

Trzy filary wsparcia

„Szkoła dla wszystkich” opiera się na trzech uzupełniających się modułach, a każdy z nich zaspokaja potrzeby różnych grup odbiorców.

1. Asystenci międzykulturowi
   
   To osoby, które pełnią rolę pomostu między uczniami a szkołą. Wspierają dzieci w nauce, tłumaczą treści lekcji, pośredniczą w kontaktach między nauczycielami i rodzicami, wyjaśniają różnice kulturowe, a gdy trzeba pomagają również w sytuacjach konfliktowych. W ramach programu planowane jest dofinansowanie zatrudnienia prawie półtora tysiąca asystentów w ponad tysiącu szkół w całej Polsce. W jednej szkole może pracować kilku asystentów – wszystko zależy od liczby uczniów z Ukrainy.
   
   
2. Dobrostan społeczności szkolnej
   
   Drugi moduł to szereg działań wspierających zdrowie psychiczne i dobre samopoczucie uczniów. Uczniowie mogą liczyć na specjalistyczną pomoc psychologiczną i doradztwo zawodowe. Zaplanowano także działania skierowane do rodziców. Ważnym elementem jest też budowanie integracji między dziećmi z Ukrainy i ich polskimi rówieśnikami. Program zakłada również wsparcie dla nauczycieli, oferując im superwizje i konsultacje dotyczące pracy z uczniami z doświadczeniem migracyjnym lub uchodźczym. 
   
   

   

   Fot. Rido – Adobe Stock

3. Szkolenia dla nauczycieli i dyrektorów
   
   W ramach trzeciego modułu organizowane są szkolenia dostosowane do wyzwań pracy w klasach wielokulturowych. Nauczyciele mogą rozwijać kompetencje w zakresie wspierania uczniów po migracjach, rozumienia skutków traumy, dostosowywania metod nauczania i oceniania. Szkolenia prowadzone są przez Ośrodek Rozwoju Edukacji, a ich zakres został przygotowany na podstawie konsultacji z ekspertami i praktykami.

Co zyskują uczniowie i szkoły?

Program „Szkoła dla wszystkich” umożliwia skuteczną integrację dzieci uchodźczych ze społecznością szkolną, pomaga wyrównywać szanse edukacyjne i budować otwarte, przyjazne środowisko w polskich szkołach. Dzięki asystentom bariera językowa i kulturowa może zmniejszyć się już w pierwszych tygodniach nauki. Uczniom łatwiej będzie opanować język polski i dzięki temu z większą chęcią będą uczęszczali na zajęcia. Pomoc zyskają także  szkoły – otrzymają konkretne środki na zatrudnienie dodatkowych osób i materiały, co odciąży nauczycieli i pozwoli bez zakłóceń realizować program. Warto w tym miejscu podkreślić, że kompetencje zdobyte w programie pozostaną w placówkach na stałe, wzmacniając odporność systemu na przyszłe kryzysy migracyjne.

Gdzie szukać informacji?

Szczegółowe informacje o programie „Szkoła dla wszystkich” dostępne są na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej. Szkoły mogą też kontaktować się z wojewodami, którzy będą koordynować nabory oraz przekazywać informacje o możliwościach wsparcia. Warto śledzić również materiały, które będą udostępniane przez Instytut Badań Edukacyjnych i Ośrodek Rozwoju Edukacji. To tam znajdą się narzędzia, poradniki, bazy dobrych praktyk i informacje o szkoleniach.