Strach przed pójściem do szkoły jest powszechnym uczuciem, którego doświadczają dzieci w różnym wieku. Lęk przed szkołą, stres, fobia szkolna – ich przezwyciężenie wymaga wspólnego wysiłku ze strony rodziny i wychowawców. Zobacz, jak wspierać dziecko i pomóc mu, gdy boi się chodzenia do szkoły.

Lęk przed szkołą: jak może się objawiać?

Odmowa chodzenia do placówki edukacyjnej to problem, który dotyka wielu dzieci w wieku szkolnym. Czasami towarzyszy jej odczucie bezsilności i niepewności, obawy powstające tylko w wyobraźni, czyli lęk przed szkołą¹. U młodzieży i młodszych dzieci pojawia się on, gdy sytuacje szkolne, zwłaszcza te dotyczące osiągnięć, traktowane są jako osobiste zagrożenie^2..

Uczeń odczuwa niepokój, strach, a czasem nawet panikę, gdy musi pójść do szkoły. Te intensywne uczucia kumulują się i powodują lęk przed szkołą, który nasila się przed pójściem do niej i ustępuje, gdy pozwala się dziecku na pozostanie w domu³.

Objawy lęku przed szkołą mogą dotyczyć aspektów psychosomatycznych, emocjonalnych i społecznych. Mogą pojawić się gwałtowne wybuchy gniewu lub płaczu, trudności z zasypianiem i koszmary senne, a także objawy fizyczne, dla których nie ma medycznego uzasadnienia (np. bóle brzucha lub głowy, utrata apetytu, wymioty lub gorączka)².

Zwykły lęk czy fobia szkolna?

Jak nazywa się lęk przed szkołą, któremu towarzyszy trwałe odczuwanie śmiertelnego zagrożenia i irracjonalnego strachu? To fobia szkolna, czyli zaburzenie lękowe, emocjonalne, w którym dziecko odmawia chodzenia do szkoły⁴.

Przyczyny takich zachowań często skupiają się wokół samej rozłąki z rodzicami lub innymi bliskimi ucznia. Oprócz relacji rodzinnych dziecka mogą dotyczyć jego nierozwiązanych problemów⁴ – zaczynając od tych dotyczących samej nauki, a kończąc na tych, które obejmują kontakty z rówieśnikami i nauczycielami.

Jak rozmawiać z dzieckiem o tym, że boi się szkoły?

Stres u dzieci w wieku szkolnym, który prowadzi m.in. do nieobecności w szkole, wymaga interwencji rodzica. Pierwszym krokiem jest podjęcie rozmowy z dzieckiem, okazanie mu empatii i przyjęcie przyjaznej postawy. Nie atakuj, nie zmuszaj i nie krytykuj jego zachowania.

Jak zacząć i przeprowadzić rozmowę, żeby ustalić, co powoduje stres szkolny? Oto kilka przydatnych sformułowań⁵:

• Co cię niepokoi? Chcę ci pomóc.

• Widzę, że jest ci ciężko, bo…

• Kiedy czujesz największy stres?

• Mam za sobą podobną sytuację, ale udało mi się ją pokonać. Pomogę ci.

• Pamiętasz, jak udało ci się pokonać strach przed… Teraz też dasz radę.

• Zawsze możesz na mnie liczyć.

Przyczyny stresu szkolnego

Rozmawiając z dzieckiem o lęku przed szkołą, zwróć szczególną uwagę na różnorodne przyczyny odmowy chodzenia do szkoły. Czasami są to problemy lub zmiany w dynamice rodziny (np. przeprowadzka, narodziny rodzeństwa, rozwód rodziców, śmierć członka rodziny). W niektórych przypadkach objawy stresu szkolnego dotyczą zmiany szkoły, trudności w nauce lub sytuacji, w których dziecko czuje się odrzucone i zagrożone przez grupę rówieśniczą².

Choć problem stresu szkolnego wydaje się dotyczyć głównie szkoły, często największą trudnością, z jaką zmaga się dziecko, jest rozłąka z rodzicami i poczucie bezpieczeństwa, jakie daje środowisko rodzinne4. Dlatego podejdź do tematu wieloaspektowo i zwracaj uwagę na różne czynniki lęku przed szkołą.

Jak obniżyć poziom napięcia u dziecka, które boi się szkoły?

Jeżeli dziecko doświadcza takich trudności, trzeba działać natychmiastowo. Zobacz, co pomoże mu w obniżaniu poziomu napięcia emocjonalnego.

• Zachęcaj do aktywności fizycznej na świeżym powietrzu i rozrywek umysłowych np. rozwiązywania łamigłówek lub układania puzzli.

• Wzmacniaj więzi rodzinne i przyjacielskie, dzięki którym dziecko poczuje, że ma na kogo liczyć.

• Pokaż, że trzeba stawić czoła lękowi, żeby nauczyć się go przezwyciężać.

• Stwórz bezpieczną przestrzeń, w której dziecko będzie mogło swobodnie rozmawiać o problemie.

• Pomóż uczniowi w rozpoznaniu własnych ograniczeń.

Wspieranie relaksu i odprężenia u dzieci

Przesadne obawy, lęki i stres u dziecka w wieku szkolnym sprawiają, że nie potrafi się ono zrelaksować. Jego wciąż rozwijający się układ nerwowy utrudnia prawidłową regulację emocji i kontrolowanie swoich uczuć5. Warto więc pokazać dziecku ćwiczenia oddechowe i techniki relaksacyjne, które przynoszą odprężenie. Przykładowo głębokie oddychanie uspokaja i łagodzi lęk, a joga lub technika mindfulness i skupienie się na tu i teraz, pomagają obniżyć poziom napięcia.

W trudnych sytuacjach, takich jak przeżywanie stresu szkolnego, wsparcie mogą przynieść również suplementy diety z naturalnymi wyciągami z ziela melisy oraz z szyszek chmielu. Te znane od lat składniki znajdziesz np. w produktach w postaci żelek6, które dzieci uwielbiają. Ich właściwości wspierające zachowanie spokoju i odprężenia pomogą w radzeniu sobie z trudnymi emocjami.

Pokonanie strachu przed szkołą wymaga wspólnego wysiłku szkoły i rodziny. Jeśli objawy stresu nie mijają lub przechodzą w formę fobii, należy jak najszybciej skorzystać z pomocy psychologa dla dzieci i młodzieży.





Źródła
1. Ziółkowski P., Fobia u dzieci w wieku szkolnym, Nauka i Społeczeństwo, 1/2020, tom 1, s. 65–80.
2. Talik E., Lęk szkolny a strategie radzenia sobie ze stresem u dzieci. Moderująca rola uogólnionego poczucia własnej skuteczności, Psychologia rozwojowa, 2014, tom 19, nr 3, s. 85–99.
3. Białecka-Pikul M., Zaburzenia lękowe [w:] W. Pilecka (red.), Psychologia zdrowia dzieci i młodzieży, 2011.
4. Mądry-Kupiec M., Wieloaspektowość fobii szkolnej na przykładzie studium przypadku Mateusza, Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 9, 2020, s. 31–40.
5. Przetacznik-Gierowska M., Podstawy rozwoju psychicznego dzieci i młodzieży, 1978.
6.  Dobros N., Zioła o działaniu uspokajającym i przeciwdepresyjnym, Post Fitoter 2017; 18(3): 215-222


Autorka: mgr Monika Gwarek, psycholog

Dyplom mgr psychologii (specjalność psychologia kliniczno-sądowa) uzyskała po pięcioletnich studiach na Krakowskiej Akademii imienia A. Frycza Modrzewskiego w Krakowie. Autorka ukończyła również studia podyplomowe „Pedagogika ogólna” oraz liczne kursy i szkolenia (m.in. z bajkoterapii, psychodietetyki). Ma doświadczenie w pracy w poradni psychologiczno-pedagogicznej, szkole oraz w świadczeniu usług pomocy psychologicznej.