Nie ma przepisu na idealną rozmowę z dzieckiem na temat choroby. Wiemy jednak, że od tego, w jaki sposób z nim o tym porozmawiamy, zależy, czy przejdzie przez tak trudny temat w możliwie najlepszy dla siebie sposób. Na co zwrócić uwagę, gdy podejmujemy z dzieckiem temat jego własnej choroby, a o czym pamiętać, gdy choruje rodzic lub bliska osoba?

Wspieranie dziecka w trudnym czasie

Każda diagnoza poważnej choroby jest dla rodziny wstrząsem i narusza jej poczucie bezpieczeństwa. Jest to trudna sytuacja, ponieważ dorośli nie tylko są sami silnie poruszeni, ale muszą również zadbać o emocje dzieci. Naturalnie, że w czasie choroby chce się dzieci maksymalnie ochronić, niejednokrotnie nie dopuszczając do nich silnych uczuć i przeżyć. Trzeba jednak pamiętać, że nawet te najmłodsze doskonale odczuwają zachodzące zmiany i panujące napięcie. Zadaniem dorosłych jest wtedy  zapewnienie im takiego wsparcia, by nie zostały odizolowane od tematu, i podjęcie z nimi rozmowy o chorobie, jej skutkach, o niepokojach i dylematach. Ważne jest, aby dziecko poczuło się bezpiecznie i na miarę swoich możliwości zrozumiało pojawiające się silne emocje czy umiało podzielić się odczuciami i myślami. Najistotniejsze jest jednak, żeby z dzieckiem w ogóle rozmawiać. Koncentrowanie się na nieokazywaniu emocji i na niepodejmowaniu tematu choroby może dodatkowo obciążać i wyczerpywać. Poważna choroba niejednokrotnie zmienia dotychczasowe funkcjonowanie rodziny, w czym trzeba się stopniowo odnaleźć, a nie temu zaprzeczać. Ukrywanie przed dzieckiem stanu własnego lub bliskiej osoby, czy też pozostawianie dziecka w domysłach i odmówienie mu tym samym prawa do wyrażania własnych emocji, może wywołać u niego poczucie zagrożenia.

Jak rozmawiać z dzieckiem o chorobie

Do rozmowy warto się przygotować i przemyśleć, co chcemy powiedzieć. Nie musimy znać na wszystko odpowiedzi, ale dobrze jest nie pozostawiać dziecka z pytaniami i wątpliwościami.

• Używaj słów prostych, zrozumiałych dla dziecka, dostosowanych do jego wieku.

• W kilku zdaniach, możliwie jak najprościej, powiedz, co się stało.

• Opisz, jak będzie wyglądał najbliższy czas, co się będzie działo, co może ulec zmianie.

• Dopytując o emocje dziecka, nie bój się mówić o własnych odczuciach i obawach.

• Zostaw dziecku przestrzeń do zadawania pytań i nie obawiaj się przy tym, że nie będziesz znać odpowiedzi. Jeżeli nie wiesz, co odpowiedzieć, powiedz zgodnie z prawdą „nie wiem”.

W temat choroby własnej czy bliskiej osoby dobrze jest wprowadzać dziecko stopniowo, dbając o jego poczucie bezpieczeństwa i będąc z nim blisko. Pamiętajmy, że dziecko jest świetnym obserwatorem. Zatroskane twarze bliskich, szepty czy podenerwowanie mogą wywoływać strach, dlatego warto sprawę wyjaśnić i nie zostawić dziecka bez odpowiedzi. Trzeba też być czujnym, aby w dziecku nie rozwinęło się głębokie poczucie lęku i winy.

Od czego zacząć rozmowę z dzieckiem

Rozpoczynając taką rozmowę z dzieckiem, można zacząć od określenia, na ile choroba jest poważna, jak się nazywa, z czym się wiąże i co się będzie działo w najbliższym czasie. Poczekaj, aż dziecko zada pytania. Jest to ważny moment, ponieważ pokazuje, co dziecko chce wiedzieć. Często zdarza się, że pierwsza rozmowa nie zaowocuje pytaniami, a dziecko będzie starało się zmienić temat. Trzeba to uszanować, a pytania mogę pojawić się w późniejszym czasie.

O co pytają dzieci? Młodsze zwykle o to, dlaczego ono lub ktoś bliski zachorował, czy umrze, czy choroba boli, czy można się zarazić i kto teraz będzie je woził do przedszkola czy do szkoły. Zwykle w pytaniach starszego dziecko również pojawia się wątek śmierci, a także kwestia przyszłości i szans na powrót do zdrowia. Niezmiernie ważne jest, aby nie pozostawiać dziecka bez odpowiedzi. Zbywanie nie sprawi, że  będzie mu łatwiej, a samodzielnie konstruowane odpowiedzi mogą mieć niewiele wspólnego z rzeczywistością. W sytuacji, gdy nie wiemy, co odpowiedzieć, warto spróbować trochę odwrócić pytanie, a jednocześnie poznać wyobrażenie dziecka. Jeśli więc  zapyta, kiedy mama, tata lub ono samo wyzdrowieje, odpowiedzmy: „Słyszę, że myślisz o mamie/tacie/swojej chorobie. A ty jak sądzisz, kiedy wyzdrowieje/wyzdrowiejesz?”. Odpowiedź dziecka będzie wtedy dobrym punktem wyjścia i da nam możliwość, by złagodzić lęk lub zwyczajnie posmucić się z dzieckiem, dodając sobie nadziei.

Jak powiedzieć o chorobie?

W możliwie najprostszy sposób:

• „Jasiu, ostatnio często źle się czułam i poszłam do lekarza. Doktor zbadał mnie i powiedział, że jestem bardzo chora. Ta choroba nazywa się rak i jest w moim brzuszku/plecach/głowie. Muszę iść do szpitala, żeby go stamtąd wyciągnęli”.

• „Od jakiegoś czasu gorzej się czułam i miałam mało sił. Byłam u lekarza i doktor powiedział, że jestem chora na taką chorobę, która nazywa się rak. Choruje się na nią długo, ale lekarz zaproponował odpowiednie leczenie. Będę się po nim często słabo czuć, będę więcej spać i brać dużo leków”.

W rozmowach z dzieckiem ważne miejsce zajmuje właśnie tego rodzaju mówienie o przyszłości, o najbliższych dniach, tygodniach – o tym, że może pojawić się gorsze samopoczucie, mniej sił na zabawę, że chory rodzic nie będzie już mógł odbierać dziecka ze szkoły czy z treningów, ale poszuka się na to rozwiązania, w końcu, że pojawią się zmiany w wyglądzie, że mogą wypaść włosy. W rozmowach przyjdzie się też zmierzyć z pytaniami o śmierć. Nie można obiecywać, że się nie umrze. Lepiej powiedzieć: „Mam nadzieję, że leki pomogą i wyzdrowieję”, „Czy wyzdrowieję? Nie wiem. Chciałabym szybko, ale doktor powiedział, że może to długo potrwać”. Dobrze jest też dopytać dziecko, co sądzi o tym, co usłyszało, o co chce zapytać, co myśli o tej chorobie.





Anna Chmielewska
Nauczyciel dyplomowany, pedagog, terapeuta pedagogiczny, surdopedagog, terapeuta ręki. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą, w tym z różnego typu zaburzeniami. Stosuje elementy Dialogu Motywującego i mediacji. Specjalizuje się w terapii pedagogicznej, technikach szybkiego zapamiętywania i uczenia się oraz w kinezjologii edukacyjnej.