Najstarsze, średnie, najmłodsze, jedyne dziecko. Fakty i mity Cz.2

#psychologia 04-06-2025

Najstarsze dziecko ma zwykle opinię tego odpowiedzialnego, rozsądnego, opiekuńczego. Jak się okazuje, nie są to tylko stereotypy. Moment, w którym przyszliśmy na świat, jak również płeć wpływają na nasze zachowanie i pozycję w rodzinie. Kim więc z perspektywy psychologicznej teorii kolejności urodzeń jest najmłodsze, średnie i jedyne dziecko?

Kim jest najmłodsze dziecko

Najmłodsze dziecko zwykle pozostaje nim aż do późnej dorosłości i jest też w ten sposób traktowane przez pozostałych członków rodziny. Oczywiście w słowach „nasze maleństwo”, „nasza mała”, „nasz mały” kryje się wiele miłości i czułości.

Dzieci, które przychodzą na świat jako ostatnie z rodzeństwa, często otrzymują dużo uwagi od pozostałych członków rodziny, którzy czują się za nie odpowiedzialni. Zdarza się, że to najmłodsze jest traktowane trochę jak maskotka, zwłaszcza jeśli między nim a ostatnim dzieckiem w rodzinie jest duża różnica wieku. Często są wspierane i otaczane opieką znacznie dłużej, niż tego potrzebują. Nierzadko są też wyręczane z wielu obowiązków domowych, co może skutkować większą nieporadnością w późniejszym życiu.

Cechy najmłodszego dziecka

Lubi się bawić i dość łatwo nawiązuje nowe znajomości. Bywa „duszą towarzystwa”, która potrafi rozkręcić każdą imprezę;

Jest niezależne, ponieważ musi walczyć o swoją pozycję w rodzinie ze starszym rodzeństwem, dlatego gdy już ją sobie wywalczy, bardzo ją ceni i chce ją utrzymać;

Bywa rozpieszczane i faworyzowane przez rodziców, co powoduje, że starsze rodzeństwo traktuje je niezbyt przychylnie. Centralna pozycja w rodzinie nie jest jednak łatwa. Może wiązać się z poczuciem, że jest kochane tylko wtedy, kiedy ktoś się nim zajmuje. Dlatego w dorosłości może oczekiwać nieustannej uwagi i zainteresowania.

Najmłodsze dziecko często wchodzi w życie z przekonaniem, że skoro czegoś chce, to po prostu powinno to dostać, i to bez większych starań. Często jest mniej zdyscyplinowane i odkłada zobowiązania na później. Ponieważ w rodzinie musiało walczyć o niezależność, w życiu dorosłym wiąże się z kontrolującymi partnerami, aby walczyć o uwolnienie się spod ich nadzoru.

Środkowe dziecko

Środkowe dzieci często nazywane są „niewidzialnymi”. Żyją z jednej strony w cieniu najstarszego dziecka i próbują mu dorównać, a z drugiej – w opozycji do cudownego najmłodszego. Ponieważ muszą dochodzić do porozumienia i ze starszym, i z młodszym rodzeństwem, rozwijają wiele kompetencji komunikacyjnych. Mówi się też o dużej empatii środkowych dzieci, które są pomostem między najstarszym a najmłodszym, często godząc zwaśnione strony. Okazuje się, że w okresie dorosłości to właśnie one są inicjatorami rodzinnych spotkań i chętnie spędzają czas z rodziną.

Pamiętajmy, że przez jakiś czas środkowe dziecko jest w rodzinie tym najmłodszym, kiedy więc pojawiają się brat lub siostra, traci ten przywilej , co często boleśnie odczuwa. Zdarza się, że środkowe dziecko jest niejako pomijane, niezauważane przez rodziców, co skutkuje tym, że właściwie przez całe dorosłe życie walczy o swoją pozycję, chcąc nieustannie udowadniać sobie i światu, że jest coś warte.

Typowe cechy średniego dziecka

Wysokie kompetencje społeczne w obszarze dogadywania się z innymi;

Wysokie zdolności dyplomatyczne;

Elastyczność – potrafi dostosować się do zmiennych okoliczności, tak jak musiało dostosować się, kiedy na świecie pojawiło się młodsze rodzeństwo;

Poczucie niesprawiedliwości – nie mam praw najstarszego ani przywilejów najmłodszego;

Rzadko przysparza rodzicom niepokojów i zmartwień, w porównaniu z najstarszym dzieckiem, którego poczynania są często kontrolowane przez rodziców, jak również z najmłodszym, które jest bezradne i potrzebuje pomocy.

Dąży do kompromisu i zadowolenia wszystkich, często kosztem siebie, przez co płaci wysoką cenę, np. przekraczając swoje granice.

Kolejność urodzin – wyjątki od reguły

Okazuje się, że w teorii kolejności urodzin mamy do czynienia również z wyjątkami, na które wpływają płeć oraz różnica wieku między rodzeństwem. Jeżeli pierwsze i drugie dziecko są odmiennej płci, a różnica wieku między nimi jest duża, to oboje mogą przejawiać cechy najstarszego dziecka lub jedynaka. Najwyraźniej podział ról widać między rodzeństwem, które dzieli mniej niż 4 lata. Im większa różnica, tym mniejsza rywalizacja. Jeżeli różnica wynosi więcej niż 8 lat, drugie dziecko może mieć cechy najstarszego i najmłodszego, a pierwsze zarówno najstarszego, jak i jedynaka.

Charakter jedynaków

Jedynacy nie mają z kim konkurować o uwagę, czas czy miłość rodziców i już przez to mogą czuć się wyjątkowi. Zwykle doświadczają też presji ze strony rodziców, którzy w nim pokładają nadzieję. Zdarza się, że takim dzieciom dość trudno sprostać tym oczekiwaniom. Jedynak może preferować towarzystwo osób starszych i chętniej spędzać z nimi czas niż z rówieśnikami. W przyszłości może to skutkować trudnościami w nawiązywaniu relacji, o czym więcej piszę w artykule pt. „Jak wychować jedynaka”.

W tej układance ważne jest, aby rodzice traktowali każde dziecko zgodnie z jego potrzebami, bez wyróżniania czy faworyzowania. Pamiętajmy, że nasza osobowość to zbyt skomplikowany twór, aby mógł zależeć jedynie od pozycji w rodzinie. Równie istotny jest rodzaj relacji rodzinnych oraz postawy rodziców względem dzieci.

Literatura