Intensywny rozwój mediów, szczególnie elektronicznych, doprowadził do tego, że dzieci spędzają coraz więcej czasu przed ekranami smartfonów, komputerów czy telewizorów. Może to w sposób negatywny przekładać się na ich zdrowie i wywołać na przykład suche oczy u dziecka. Jak temu zaradzić, a także jak dbać o wzrok u najmłodszych?

Ile czasu dzieci spędzają przed ekranami? Niepokojące statystyki

Ból oczu u dziecka może wynikać ze zbyt częstego oglądania przez nie treści wyświetlanych na telefonie, tablecie, telewizorze czy komputerze. Problem ten występuje wśród sporej grupy dzieci i młodzieży i stopniowo narasta. Świadczą o tym wyniki regularnie przeprowadzanych badań porównawczych. W sposób kompleksowy są one realizowane na przykład we Francji. W ich ramach stwierdzono, że każdego dnia dzieci i młodzież w wieku 3–17 lat spędzają przed ekranami średnio:

• 2 godziny i 48 minut dziennie – tak było w 2007 r.;
• 3 godziny i 5 minut – 2015 r.;
• 3 godziny i 11 minut – 2024 r.¹.

W przypadku Polski czas ten wynosi średnio 1 godzinę 15 minut. Trzeba jednak podkreślić, że dane te obejmują też maluchy w wieku do dwóch lat i dotyczą wyłącznie korzystania z urządzeń mobilnych (smartfona, tableta, laptopa)². Nastolatki spędzają przed ekranami średnio 4 godziny i 50 minut dziennie (dla porównania – w 2014 r. były to 3 godziny i 40 minut, a w 2018 r. 4 godziny i 12 minut)³, przy czym u 12% młodzieży jest to ponad 8 godzin, czyli… więcej niż „cały etat”⁴.

Niepokojąco prezentują się również dane dotyczące korzystania z ekranów przez najmłodszych. Wynika z nich, że dzieci do 6. roku życia spędzają przed ekranami smartfonów ponad 1 godzinę dziennie. Do tego dochodzi czas spędzony przed telewizorem czy monitorem komputera⁵.

Co dzieci robią za pomocą smartfonów czy telewizorów? Najczęściej oglądają kreskówki, filmy i materiały wideo (34%), uczą się online (33%), grają w gry (24%), przeglądają internet (22%) oraz słuchają muzyki (19%)⁶.

Jak ekrany wpływają na wzrok dzieci?

Jak chronić oczy przed komputerem czy telewizorem u dzieci? Ekrany mogą negatywnie wpływać na ich wzrok. Smartfon czy laptop emituje niebieskie światło, na które dzieci są narażone w o wiele większym stopniu niż dorośli. Wynika to z niedostatecznie jeszcze rozwiniętej naturalnej ochrony przed nim przez ośrodki optyczne wzroku najmłodszych. Duże znaczenie ma też krótsza odległość oczu od ekranów ze względu na krótsze ramiona i przedramiona, co powoduje, że do wzroku dzieci dociera znacznie więcej światła niebieskiego⁷.

Przy dłuższej ekspozycji takie światło może powodować:

• rzadsze mruganie (4–6 razy zamiast 16–20 razy na minutę) i niepełne nawilżenie powierzchni oka oraz wysychanie filmu łzowego, czego skutkiem może być uczucie suchości;
• zmęczenie wzroku;
• podrażnienia, łzawienie i ból oczu u dziecka;
• ból głowy;
• w dłuższej perspektywie – uszkodzenie siatkówki oka, mogące skutkować destrukcyjnymi zmianami w obrębie plamki żółtej.

Negatywny wpływ ekranu na dziecko może uwidocznić się również poprzez problemy z koncentracją czy ze snem oraz wady postawy.

Zespół suchego oka u dzieci

Zbyt długie przesiadywanie przed ekranami może spowodować suche oczy u dziecka, które są skutkiem niedostatecznego nawilżania powierzchni oka przez film łzowy. Do rozwoju takiego schorzenia mogą się przyczyniać też nieodpowiednia higiena oczu czy niewłaściwa dieta albo zbyt częste przebywanie w klimatyzowanych bądź ogrzewanych pomieszczeniach.

Zespół suchego oka (ZSO) zwykle objawia się:

• pieczeniem, swędzeniem lub zaczerwienieniem oczu;
• zbyt częstym mruganiem;
• uczuciem piasku pod powiekami;
• widzeniem zamglonym.

Po zauważeniu takich objawów należy udać się do okulisty. Lekarz przeprowadzi specjalistyczne badania, w tym test Schirmera czy analizę stabilności jakości filmu łzowego, które pozwolą potwierdzić lub odrzucić rozpoznanie ZSO.

Przy łagodnych bądź umiarkowanych oznakach tego zespołu pomocne mogą być krople, na przykład Hyal-Drop® multi. Dzięki zawartości kwasu hialuronowego, czyli naturalnego biopolimeru, nawilżą i odświeżą powierzchnię oczu dziecka, a brak konserwantów powoduje, że są bardzo dobrze tolerowane i mogą być stosowane przez dłuższy czas. Jednak, przed sięgnięciem po takie krople przy objawach ZSO u dzieci zawsze należy skonsultować się z lekarzem.

Ile czasu dzieci powinny spędzać przed ekranami?

Zastanawiasz się, jak chronić oczy przed komputerem czy telewizorem u dziecka? Podstawą jest znajomość dziennych limitów godzinowych w odniesieniu do tego, ile czasu twoja pociecha może przebywać przed ekranami. Czas ten wynosi:

• 0 minut dla dzieci w wieku do 2 lat;
• maksymalnie 1 godzinę w przypadku dzieci w wieku od 2 do 5 lat;
• nie więcej niż 2 godziny dla starszych dzieci, a także młodzieży⁸.

Jak dbać o wzrok dzieci?

Jeśli twoje dziecko często przesiaduje przed ekranem, najpierw spróbuj ograniczyć mu czas spędzany przed smartfonem czy komputerem. Niewątpliwie jest to trudne (ze względu choćby na to, że dzieci korzystają z mediów w trakcie nauki), ale nie niemożliwe. Zadbaj o:

• wdrożenie zasady 20-20-20, która mówi o tym, że co 20 minut dziecko powinno oderwać się od ekranu, spojrzeć na obiekt znajdujący się w odległości minimum 20 stóp (6 metrów) i patrzeć na niego przez co najmniej 20 sekund, intensywnie przy tym mrugając;

• stworzenie dziecku ergonomicznego miejsca pracy, z odpowiednim biurkiem, krzesłem i oświetleniem oraz z dostępem do świeżego powietrza.

Ryzyko tego, że pojawią się suche oczy u dziecka, można ograniczyć również dzięki stosowaniu kropli nawilżających, na przykład Hyal-Drop® multi, które przyniosą ulgę zmęczonym, podrażnionym oraz łzawiącym oczom. Jednak przed sięgnięciem po takie krople u dzieci zawsze należy skonsultować się z lekarzem.

Ważne jest ponadto regularne badanie oczu dziecka, dzięki czemu będzie można w porę zareagować na wszelkie niepokojące objawy.

Hyal-Drop® multi to krople do oczu, przeznaczone do nawilżania oczu, zwilżania i nawilżania miękkich i twardych soczewek kontaktowych podczas noszenia. Reklama prowadzona przez Bausch & Lomb Poland sp. z o.o. Producent: Dr. Gerhard Mann chem.- pharm. Fabrik GmbH. HYA-PL-102024-02

Źródła:
1. Mouton S. i in. Badania nad dziećmi i ekranami. Stracony czas. https://tmt.expert/wp-content/uploads/2024/05/Dzieci-i-ekrany-w-poszukiwaniu-utraconego-czasu-PL.pdf: 19–20.
2. Borkowska A. Uczeń w cyfrowym świecie. Jak projektować działania profilaktyczne w szkole i przedszkolu. Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK, 2023: 26.
3. Borkowska A. Op. cit.: 5.
4. Białecka B., Gil A.M. Dzieci w wirtualnej sieci. Poradnik dla rodziców. https://www.edukacja-zdrowotna.pl/dzieci-w-wirtualnej-sieci/: 6.
5. Rowicka M. Raport z badania „Brzdąc w sieci 2.0 – używanie urządzeń mobilnych przez dzieci w wieku 4 – 6 lat a wybrane funkcje poznawcze”. https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2023/04/Brzdac-w-sieci-2.0.pdf: 2.
6. https://www.novakid.pl/blog/czas-przed-ekranem/.
7. Naskręcki R., Grzonka M. Blue Light hazard, czyli jak chronić się przed nadmiarem światła niebieskiego. Optyka. 2016; 3: 37.
8. Xiang H. i in. Associations of excessive screen time and early screen exposure with health-related quality of life and behavioral problems among children attending preschools. BMC Public Heath. 2022; 22: 2440.