Mówi się, że dziecko bez tajemnicy stanie się dorosłym bez osobowości. Dlaczego? Ponieważ sekrety pomagają tę tożsamość budować. Oczywiście rodzice powinni rozpoznać, czy owe sekrety są dobre, czy też niebezpieczne i wymagają interwencji. Jak pisze Elżbieta Zubrzycka, w świecie dziecka są złe i dobre sekrety, a po stronie dorosłych jest uszanowanie tych dobrych (rozwojowych), rozpoznanie tych złych i mądre reagowanie. Po co dziecku sekrety i jak warto reagować, kiedy czujemy, że dzieje się coś niedobrego?

Sekrety dotyczą naszej prywatności. Każdy z nas ma prawo do ich posiadania. Są to informacje o nas w tak zwanym „Ja ukrytym” i dlatego chcemy je zachować dla siebie. Dziecko również ma swoje „Ja ukryte” – nawet przed rodzicami.

Do czego dziecku są potrzebne sekrety

1. Do budowania tożsamości – dzięki sekretom dziecko definiuje swoje granice, uczy się samodzielności i niezależności.

2. Do rozwoju społecznego – kiedy dziecko ma prawo do dzielenia się swoimi tajemnicami tylko z wybranymi przez siebie osobami. Aby zwierzyć się komuś z sekretu, trzeba mieć do niego zaufanie i wierzyć, że dochowa tajemnicy. Relacja oparta na zaufaniu pozwala na rozwój społeczny.

3. Do zachowania poczucia bezpieczeństwa – ono jest powodem, dla którego dzieci nie mówią nam często o tym, o czym powinny mówić. Dzieci nie mówią rodzicom o wielu rzeczach, ponieważ:

• Obawiają się kary, konsekwencji, a w rezultacie utraty przywilejów. To bardzo mądra strategia, choć nie zawsze podoba się dorosłym. Dziecko chce zadbać o siebie najlepiej jak potrafi i nie przyzna się do przewinienia. Im jest młodsze, tym silniej przejawia tzw. „magiczne myślenie”, że rodzic się o tym nigdy nie dowie i że wszystko „rozejdzie się po kościach”. Skądinąd tak się czasem dzieje, jest to więc skuteczna strategia dbania o siebie.

• Nie chcą dokładać rodzicom zmartwień, rozczarowań. Dzieje się to w tych rodzinach, które w danym momencie mają tzw. „gorszy czas”, dzieje się coś trudnego, co wymaga zaangażowania rodziców, więc dziecko nic nie mówi, chcąc ich ochronić. Dzieci wyczuwają lęk mamy czy taty, więc nie chcą pogarszać ich stanu. Wielokrotnie słyszę w gabinecie, jak nastolatkowie mówią: „Nie powiem tego mamie, bo ona będzie się tylko zamartwiać, a to mi nie pomoże, nie chcę jej dokładać zmartwień”.

• Nie chcą psuć atmosfery w domu, bo będzie awantura, krzyk, obrażanie się, trzaskanie drzwiami, gadanie. W ten sposób chronią i siebie i rodzinę.

• Bo kiedyś próbowało powiedzieć coś trudnego spotkało się to z bagatelizowaniem, ośmieszaniem, krytyką, czyli brakiem wiary w prawdomówność. Dlatego dziecko woli już więcej nie ryzykować i na przykład nie mówić o tym, co go spotyka w szkole.

Złe sekrety, o których dziecko powinno Ci powiedzieć

Aby dziecko powiedziało Ci o tak zwanym złym sekrecie, musi mieć przekonanie, że to, co od niego usłyszysz, „pomieścisz w sobie”, a ono otrzyma tak potrzebne wsparcie. Jeśli trudno Ci te tajemnice pomieścić, poszukaj dla siebie wsparcia, bo tylko tak możesz pomóc swojemu dziecku. Szkodliwe sekrety, o których każdy rodzic powinien wiedzieć, to:

• Sekrety związane z tym, że dziecko jest krzywdzone, jest ofiarą przemocy w środowisku szkolnym czy rówieśniczym poza szkołą. Przemoc ma wiele twarzy, a zaczyna się bardzo niewinnie od wykluczenia rówieśniczego, na które każdy dorosły ma obowiązek reagować. Brak skutecznej reakcji skutkuje innymi rodzajami przemocy – fizyczną, werbalną, cyberprzemocą, molestowaniem. Każde dziecko ma prawo czuć się bezpiecznie, a jeśli tak się nie czuje, to musi wiedzieć, że może przyjść do dorosłego, opowiedzieć o swojej krzywdzie i że zostanie wysłuchane oraz potraktowane z szacunkiem.

• Sekrety związane z tak zwanym „dochowaniem tajemnicy” oraz presją, że jak dziecko „się wygada”, to czeka je lub kogoś z rodziny coś strasznego. Zwykłe dotyczą one bardzo groźnych spraw, jak molestowanie, gwałt, napaść seksualna. Ale też mogą dotyczyć sytuacji kradzieży, do której dziecko jest przymuszane przez starszych rówieśników.

• Sekrety, które są obciążeniem dla dziecka – kiedy widziało jakieś nieprzeznaczone dla niego treści (np. w sieci) i boi się powiedzieć o nich rodzicom.

Co możesz zrobić, aby Twoje dziecko nie miało złych sekretów

Przede wszystkim ważna jest relacja, jaką z nim budujesz: oparta na bliskości, szczerości, poczuciu bezpieczeństwa. To daje dziecku gwarancję, że zostanie przyjęte z szacunkiem i rodzic wspólnie z nim podejmie decyzję o tym, co dalej można zrobić. Szczególnie dotyczy to starszych dzieci, które, jeśli już zdecydują się nam wyznać jakąś tajemnicę, robią to nie po to, żeby zaraz interweniować bez ich zgody, lecz dlatego, że chcą zostać wysłuchane i zaakceptowane. Pytaj więc zawsze dziecko, jakie widzi rozwiązania, co chciałoby związku z tym zrobić, jak widzi Twoją rolę w tej sytuacji, np.:

• Czy jest coś, co chcesz, żebym zrobił(-a)?

• Czego pod żadnym pozorem nie chcesz, żebym robił(-a)?

Oczywiście wiem, jakie to jest trudne. Zachować względny spokój, kiedy słyszysz o krzywdzie dziecka. Rodzic biologicznie jest wyposażony w reakcje obrony swojego potomstwa. To dlatego chcemy od razu reagować i biec na przykład do szkoły czy dzwonić do rodziców koleżanki, która krzywdzi dziecko.

Twoje dziecko dużo chętniej przyjdzie do Ciebie i opowie o swoich sekretach, gdy:

1. Dom będzie bezpieczną bazą, a sekret, który Ci wyzna, nie zostanie ujawniony. Tutaj trzeba jednak zachować ostrożność, zwłaszcza gdy w grę wchodzi drugi rodzic, który ma prawo wiedzieć, co się dzieje. Oczywiście jeśli dziecko poprosi: „Tylko nie mów mamie/tacie”, a Ty mu odpowiesz: „Nie mogę ci tego obiecać”, to jest raczej mała szansa, że cokolwiek powie. W takiej sytuacji trzeba zachować takt. Wchodzenie w koalicję z dzieckiem bez drugiego rodzica nazywa się alienacją rodzicielską i zawsze kończy się źle dla wspólnych relacji. Tak więc zaproponuj:

• Powiedz mi, a potem wspólnie się zastanowimy, co dalej z tym zrobimy.

• Opowiedz mi, co się dzieje, a ja obiecuję, że nie zrobię niczego bez Twojej zgody.

• To, co chcesz mi powiedzieć, jest na pewno ważne, chcę to usłyszeć. Potem zobaczymy, co z tym zrobimy i komu co powiemy.

2. Nauczysz je rozróżniać tak zwanych dobre i złe sekrety. Być może pomocna będzie wspomniana już książka Elżbiety Zubrzyckiej. Twoje dziecko musi wiedzieć, że nie ma sekretów, kiedy zagrożone jest zdrowie lub życie, kiedy ktoś się krzywdzi, szantażuje, grozi, jest w niebezpieczeństwie. Wtedy musi przyjść i opowiedzieć, co się dzieje.

3. Będziesz otwarty na to, co dziecko chce Ci przekazać. Znaczenie ma Twoja postawa, ale i to, w jaki sposób komunikujesz się z dzieckiem. Czy jesteś otwarty na rozmowę na różne tematy, gotowy do wysłuchania bez oburzania się czy oceniania. Zawsze wierz w to, co mówi dziecko, ponieważ to jest jego perspektywa, tak ono widzi daną sytuację i to, co przeżywa. Powątpiewanie w wiarygodność słów dziecka wciąż jest niestety często spotykane wśród dorosłych.

A co z dobrymi sekretami

Dzieci, szczególnie te młodsze, muszą wiedzieć, czym są dobre sekrety. Warto porozmawiać z nim o tym, że:

• Dobre sekrety to tak zwane niespodzianki, które są miłe dla innych i przynoszą im radość.

• Dobry sekret jest wówczas, kiedy zaskakujemy innych ludzi dobrą wiadomością, prezentem, np. przywozimy z wakacji jakąś pamiątkę.

• Kiedy organizujemy urodziny dla solenizanta, to nie zdradzamy mu informacji o tym, jaki prezent mu kupiliśmy i co dla niego w tym dniu chcemy zorganizować.

• Itp.

Zaufanie to klucz do pomocy

Aby nasze dzieci mówiły nam o tych sekretach, które je obciążają i są dla nich trudne, muszą mieć do nas zaufanie i wierzyć, że im pomożemy. Kluczem jest otwarta komunikacja i rozmawianie o wszystkim, mówienie o zagrożeniach bez zbędnej sensacji czy wzbudzania lęku. Dziecko musi wiedzieć i rozpoznawać te sytuacje, kiedy tajemnica jest niewskazana i jemu albo innej osobie potrzebna jest pomoc.

Jakie tematy warto poruszać w rozmowie z dzieckiem

• Czym jest sekret i czy dziecko ma do niego prawo;

• Czym są dobre i złe sekrety;

• Czy dobrze jest zwierzyć się komuś ze swoich tajemnic i kto to może być;

• Czy zgoda na zostanie powiernikiem cudzych sekretów jest naszym obowiązkiem oraz czy i kiedy mamy prawo do odmowy
• Czym jest dyskrecja i czy zawsze mamy obowiązek być dyskretnym;

• Co to znaczy być lojalnym wobec rówieśników;

• Czym jest dobra i zła lojalność;

• Na czym polega różnica pomiędzy plotkowaniem, donosicielstwem, rozpowszechnieniem sensacyjnych wiadomości, a zachowaniem tajemnicy;

• Gdzie szukać pomocy, kiedy komuś dzieje się krzywda.

Zachęcam, aby w toku rodzinnych narad przy tak zwanym okrągłym stole porozmawiać o dobrych i złych tajemnicach, tak po prostu. Tak jak rozmawiamy o wielu innych sprawach.





Źródła:

• Tajemnice pod lupą. Elżbieta Zubrzycka. Wydawnictwo GWP. Gdańsk 2022.
• Dobre i złe sekrety. Elżbieta Zubrzycka. Wydawnictwo GWP. Gdańsk 2021.

Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.