Właściwie prowadzone doradztwo zawodowe w szkole pomoże uczniom dokonać dobrych wyborów dalszej ścieżki edukacyjno-zawodowej. Zarówno nauczyciele, jak i wychowawcy oraz specjaliści szkolni powinni być przygotowani do prowadzenia z uczniem doradztwa w atrakcyjny sposób. Na rynku jest wiele darmowych i płatnych stron, które mogą stać się dobrą inspiracją dla wszystkich.

Dlaczego uczniowie potrzebują wsparcia w obszarze doradztwa zawodowego?

Z uwagi na niedojrzałe struktury mózgowe w obszarze kory przedczołowej, które dojrzewają do dwudziestego piątego, a nawet do trzydziestego roku życia. Uczniowie mają więc skrajnie niedojrzałe te struktury, które są odpowiedzialne między innymi za:

• podejmowanie racjonalnych i przemyślanych decyzji,
• przewidywanie konsekwencji swoich działań,
• ustalanie priorytetów i planowanie,
• skłonność do refleksji i autorefleksji.

Dlatego potrzebują pomocy i wsparcia ze strony nauczycieli oraz rodziców. Pomocy potrzebują zwłaszcza uczniowie starszych klas szkół podstawowych, którzy są zmuszeni podjąć decyzje dotyczące dalszej edukacji, często nie będąc do tego przygotowani. Niewłaściwy wybór szkoły ponadpodstawowej skutkuje trudnościami w uczeniu się, brakiem sukcesu edukacyjnego, a w konsekwencji negatywnie wpływa na obraz siebie. Źle wybrany kierunek studiów zwykle powoduje porzucenie nauki, co wiąże się z poczuciem porażki i najczęściej zaniechaniem dalszej nauki. Stąd tak ważne są właściwie prowadzone w szkole podstawowej i ponadpodstawowej zajęcia z doradztwa zawodowego.

Przykładowe treści programowe dla uczniów szkół klas starszych szkoły podstawowej i ponadpodstawowej

Uczeń potrafi:

• określić własne zainteresowania, uzdolnienia i kompetencje oraz predyspozycje zawodowe,
• wskazać swoje mocne strony oraz możliwości ich wykorzystania w różnych dziedzinach życia,
• opowiedzieć o swoich planach edukacyjno-zawodowych,
• dokonać autoprezentacji,
• analizować oferty szkół ponadpodstawowych oraz uczelni wyższych pod względem dalszego kształcenia,
• analizować kryteria rekrutacji,
• dokonywać wyboru dalszej drogi edukacyjno-zawodowej samodzielnie lub przy wsparciu doradczym.

Pomysły na lekcje

1. „Jaki Jestem? Czym jest samoocena? Moje mocne strony”

Krok 1 – uczniowie oglądają 4-minutowy film pt. „Jaki Jestem” (obejrzyj tutaj), a następnie nauczyciel prowadzi krótką dyskusję na temat filmu: jakie uczniowie mają refleksje, co zapamiętali z filmu, co było dla nich ważne.

Krok 2 – nauczyciel rozdaje uczniom przygotowaną listę przymiotników określających cechy charakteru.

Krok 3 – uczniowie zaznaczają 10 przymiotników, które ich zdaniem najbardziej do nich pasują.

Krok 4 – w grupach 3-4 osobowych rozmawiają o swoich cechach według zasady:

• jestem życzliwy, bo…
• jestem punktualny, bo…
• Itd.

Krok 5 – pozostałe osoby z grupy udzielają każdej osobie informacji zwrotnej, jaka ona jest ich zdaniem, jakie posiada cechy z listy przymiotników. Ważne, żeby grupa podała maksymalnie 5 cech. Uczniowie zapisują je sobie na liście przymiotnikowej.

Krok 6  – dyskusja na forum o tym, jakie cechy się powtarzały.

2. „Jakie znamy zawody” – uczniowie w czteroosobowych grupach w ciągu jednej minuty wymyślają jak najwięcej zawodów, które znają. Pomysły zapisują na kartkach, a następnie przedstawiają na forum. Wygrywa grupa, która wymyśliła najwięcej zawodów.

Następnie nauczyciel omawia z uczniami ćwiczenie, zadając pytania:

• Jakie zawody wam się podobają?
• Czy wiesz, co się robi w danym zawodzie?
• Jak można zdobyć dany zawód, wykształcić się w danym zawodzie?
• Który zawód pasuje do ciebie najbardziej, a który najmniej?

3. „Moje zainteresowania” – uczniowie oglądają film pt. „Zainteresowania – inspiracja do działania…” (obejrzyj tutaj). Następnie w grupach trzyosobowych zastanawiają się, jakie zainteresowania prezentowali bohaterowie filmu oraz jakie zainteresowania prezentują oni sami, ich koledzy i koleżanki. Ważne, aby każde zainteresowanie było zapisane na oddzielnej karteczce samoprzylepnej.

Krok 1 – uczniowie segregują zapisane zainteresowanie według następującego podziału:

• humanistyczne,
• matematyczno-fizyczne,
• biologiczno-chemiczne,
• techniczne,
• opiekuńczo-wychowawcze,
• artystyczne,
• sportowe.

Krok 2 – dyskusja, w jakich obszarach zainteresowania każdy uczeń się odnajduje.

Krok 3 – dyskusja, jakie profile klas, szkół można wybrać, prezentując określone zainteresowania.

Krok 4 – „Determinacja”. Uczniowie wychodzą z Sali, na miejscu zostaje 2-3 ochotników. Każdy ochotnik otrzymuje kolorowe karteczki, które ma rozdać pozostałym uczniom. Chodzi o to, żeby karteczkę dawali co piątej proszącej o nią osobie. To polecenie kierujemy do ochotników tak, aby nie słyszeli tego pozostali uczniowie, dlatego muszą wyjść z sali. Ochotnicy nie mogą reagować na żadne dodatkowe prośby czy przekupstwa. Trzymają się jednej podstawowej zasady – co piąta osoba otrzymuje karteczkę. Następnie do sali wchodzą pozostali uczniowie i nauczyciel kieruje do nich polecenie: „Waszym zadaniem jest zdobycie jak największej liczby karteczek od ochotników. Liczba podejść do każdego ochotnika jest nieograniczona. Każdy może podchodzić tyle razy, ile chce”. Można powiedzieć uczniom, że te karteczki to metafora czegoś dla nich ważnego, np. dostania się na wymarzone studia czy do wymarzonej szkoły. Cała zabawa trwa około 5 minut. Jej czas jest uzależniony od zaangażowania uczniów. Następnie prosimy, aby każdy uczeń policzył, ile zdobył karteczek. Wyniki każdego ucznia zapisujemy na tablicy. W pierwszej kolejności pytamy ucznia, który zdobył największą liczbę karteczek, co robił, jak działał, że udało mu się zdobyć ich aż tyle. Następnie pytamy ucznia, który zdobył najmniej karteczek, co robił, jak działał, że nie ma ani jednej karteczki lub ma ich niewiele. Możemy też zadać pytanie do całej klasy, czy widzi różnicę w działaniu jednej i drugiej osoby i na czym ta różnica polega.

Następnie omawiamy całość ćwiczenia według następujących pytań:

• Jakie są wasze spostrzeżenia? Czy trudno było dostać karteczkę?
• Kto przestał zabiegać o karteczki i dlaczego?
• Czego zabrakło, żeby otrzymać więcej karteczek?
• Co to ćwiczenie mówi o sukcesie w osiąganiu celu?

Na koniec nauczyciel rozszyfrowuje kod, jaki mieli ochotnicy przy rozdawaniu karteczek. Dyskusję możemy zakończyć filmem o wewnątrzsterowności (obejrzyj tutaj).

Jak wykorzystać zasoby Internetu?

W sieci jest bardzo dużo gotowych ćwiczeń i scenariuszy do poprowadzenia zajęć z uczniami w ramach doradztwa zawodowego. Moim zdaniem godne polecenia są:

• Mapa karier
• Centrum doradztwa zawodowego dla młodzieży w Poznaniu
• Regionalne forum doradztwa zawodowego
• Nowoczesne doradztwo zawodowe w szkole
• Doradztwo zawodowe – kurs na przyszłość

Zachęcam do poczytania i do zainspirowania się tak, aby stworzyć sobie swój własny dostosowany do klasy i szkoły program z zakresu doradztwa zawodowego.





Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.