Wszystkie szkoły oraz przedszkola mają obowiązek nie tylko realizowania zadań z zakresu doradztwa zawodowego, ale również ich dokumentowania. Z jednej strony robimy to na potrzeby różnych kontroli kuratoryjnych, chcąc wykazać się realizacją doradztwa, z drugiej warto mieć świadomość, że robimy to też dla siebie i naszych uczniów. Prowadzenie takiej dokumentacji ułatwia monitorowanie ich postępów i proces realizacji programu. Jakie więc dokumenty związane z realizacją doradztwa zawodowego należy prowadzić w szkole i przedszkolu?

Jaka powinna być dokumentacja związana z realizacją zadań z doradztwa zawodowego?

Podstawowym dokumentem szkolnym i przedszkolnym jest dziennik lekcyjny. Powinny się w nim znaleźć się zapisy dotyczące realizacji zajęć – w szkole z doradztwa, a w przedszkolu z preorientacji zawodowej. Wpisujemy tam również frekwencję, datę, godzinę oraz temat zajęć. Ponadto każdy wychowawca w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole ma obowiązek realizowania zajęć z doradztwa zawodowego na godzinach wychowawczych. Dlatego, opracowując plan pracy wychowawczej dla klasy, należy zapisać tematy godzin wychowawczych, które będą dotyczyły doradztwa zawodowego. Każda szkoła ma również obowiązek opracowania Wewnątrzszkolnego Systemu Doradztwa Zawodowego (WSDZ) oraz programu realizacji WSDZ. Szczegółowo opiszę te dokumenty w dalszej części artykułu.

Jak przedszkole powinno dokumentować realizację zajęć z preorientacji zawodowej?

W każdym przedszkolu realizowane są zajęcia z preorientacji zawodowej, które powinny być dokumentowane poprzez:

• zapisy w dzienniku zajęć wychowania przedszkolnego, gdzie zapisujemy tematykę zajęć;
• zapisy w programie wychowania przedszkolnego na podstawie podstawy programowej zatwierdzonej przez dyrektora.

Przedszkole nie ma obowiązku przygotowania Wewnątrzszkolnego Systemu Doradztwa Zawodowego oraz planu jego realizacji. Natomiast może opracować program preorientacji zawodowej. Jeżeli przedszkole zdecyduje się na opracowanie programu, warto, aby zawierał on:

• cele działań;
• metody i formy realizacji;
• termin realizacji;
• osoby odpowiedzialne za poszczególne zadania.

Warto pamiętać, że zadaniem przedszkola jest zapoznanie dzieci z różnymi zawodami i czynnościami, które są w ich ramach wykonywane. Powinno się to jednak odbywać w formie zabawy.
Co mógłby zawierać dokument w postaci WSDZ?

• cel doradztwa zawodowego;
• adresata działań – pamiętajmy, że musimy uwzględnić uczniów rodziców i nauczycieli;
• kto będzie realizował zadania z zakresu doradztwa – są to wszyscy nauczyciele i specjaliści szkolni;
• wykaz podmiotów, z którymi szkoła będzie współpracować w ramach realizacji zadań z doradztwa zawodowego, np. poradnie psychologiczno-pedagogiczne, urzędy pracy, pracodawcy, centra nauki zawodu;
• działania, jakie będą realizowane w ramach doradztwa – opis działań jest raczej ogólny, ponieważ szczegóły znajdują się w programie realizacji działań na dany rok szkolny;
• metody i formy realizacji działań;
• sposoby ewaluacji działań –  jak będziemy dokonywać oceny skuteczności podejmowanych działań.

Za tworzenie WSDZ i programu nie powinien być odpowiedzialny jedynie doradca zawodowy, a cały zespół nauczycieli. Dlatego warto w szkole powołać zespół do spraw wdrażania doradztwa zawodowego, który działałby na podobnych zasadach, jak inne zespoły działające w szkole, np. zespół przedmiotowy nauczycieli przedmiotów ścisłych, zespół do spraw ewaluacji wewnętrznej itp. Ponieważ zakres zadań do realizacji dla zespołu jest dość szeroki, warto zaangażować jak najwięcej nauczycieli.

Program realizacji WSDZ

Zgodnie z Rozporządzeniem MEN z dnia 12 lutego 2019 roku w sprawie doradztwa zawodowego na każdy rok szkolny opracowuje się program realizacji doradztwa zawodowego. Program opracowuje doradca zawodowy lub inny wyznaczony przez dyrektora nauczyciel odpowiedzialny za realizację doradztwa zawodowego w szkole. Warto pamiętać, że dyrektor szkoły ma obowiązek w terminie do 30 września każdego roku szkolnego zatwierdzić program do realizacji w danym roku szkolnym po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej. Rozporządzenie wskazuje, co obligatoryjnie powinien zawierać program.

Elementy programu

• tematyka działań;
• oddziały, dla których planujemy działania (pamiętajmy, że musimy uwzględnić każdy oddział klasowy oddzielnie);
• metody i formy realizacji działań – muszą tu być wpisane również działania odnoszące się do rodziców;
• terminy realizacji działań;
• osoby odpowiedzialne za realizację działań – należy tu wpisać konkretne osoby, np. wychowawca klasy V, nauczyciel geografii, pedagog szkolny itp.;
• podmioty, z którymi szkoła w danym roku szkolnym zamierza współpracować, realizując zadania z zakresu doradztwa zawodowego.

Ponadto ważne jest, aby pamiętać, że doradztwo zawodowe jest prowadzone przez wszystkich uczących w szkole nauczycieli, a także przez:

• wychowawców;
• specjalistów szkolnych (psychologa i pedagoga);
• doradcę zawodowego;
• koordynatora doradztwa zawodowego, jeśli jest taka osoba powołana.

Inne nieobowiązkowe dokumenty

Szkoła może również prowadzić inne nieobowiązkowe dokumenty wskazujące na realizację zajęć z doradztwa zawodowego np.:

• gromadzić w teczkach uczniów materiały z zajęć (np. prace uczniów, wykonywane testy predyspozycji zawodowych);
• zachęcać uczniów do tworzenia portfolio – uczeń sam gromadzi materiały, które wytworzył w ramach zajęć z doradztwa zawodowego.

Takie portfolio może zostać potem wykorzystane podczas indywidualnych rozmów doradczych np. z doradcą w poradni psychologiczno-pedagogicznej.

A co z ewaluacją?

Jak każde działanie prowadzone w szkole, również doradztwo zawodowym musi być poddawane co roku ewaluacji. Ewaluacja działań to nie tylko sprawozdanie z działań zatrudnionego w szkole doradcy zawodowego. W ewaluacji doradztwa zawodowego dokonujemy oceny skuteczności i efektywności podejmowanych działań doradczych. Robimy to po to, żeby sprawdzić, na ile nasze działania w danym roku szkolnym były skuteczne, co się sprawdziło, a co nie, i co należy zmienić oraz jakie działania warto zaplanować w nowym roku szkolnym. Ewaluacji możemy dokonywać różnymi sposobami. Do najbardziej popularnych metod należy ankieta dla uczniów i rodziców. Pamiętajmy jednak, że mamy do dyspozycji inne metody, jak:

• obserwacja zajęć grupowych;
• wywiady z rodzicami i uczniami;
• analiza dokumentacji, np. sprawozdanie wychowawcy, doradcy zawodowego.

Dokumentowanie realizacji działań z zakresu doradztwa zawodowego to ważne zadanie dla szkoły. Jednak pamiętajmy, że wzorowa dokumentacja to jedno, a zadowolenie z efektu działań wśród uczniów i rodziców to drugie. Oczywiście warto, aby te dwie rzeczy się uzupełniały, jednak nawet najlepiej prowadzona dokumentacja nie zastąpi realnego wsparcia dla uczniów i ich rodziców.





Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.