Zachęcanie uczniów do poznawania świata jest ważnym, ale i wymagającym zadaniem nauczycieli. W dzisiejszych czasach, kiedy globalizacja i szybkie zmiany technologiczne stawiają przed nami nowe wyzwania i możliwości, zadanie to wydaje się jakby łatwiejsze, ale czy tak właśnie jest? Czy wszyscy uczniowie są chętni do poznawania świata? W tym artykule przedstawię wybrane podejścia, które mogą pomóc nauczycielom oraz rodzicom w inspirowaniu dzieci i młodzieży do jego eksplorowania.

Poznawanie świata i otwartość na nowe doświadczenia są istotnymi elementami edukacji i rozwoju osobistego. W dobie globalizacji i szybkiego postępu technologicznego umiejętność zrozumienia i docenienia różnorodności kulturowej, geograficznej oraz naukowej staje się coraz bardziej istotna. Zachęcanie uczniów do odkrywania i poznawania świata ma miejsce na każdej lekcji i w wielu działaniach nauczycieli. Jednak mimo tych wysiłków uczniowie często nie są zainteresowani rozwojem. Jakie strategie i pomysły wykorzystać, aby uczniom „chciało się chcieć”?

Wykorzystanie nowoczesnych technologii

Nowoczesne technologie oferują nieskończone możliwości w zakresie edukacji. Internet, aplikacje edukacyjne oraz narzędzia multimedialne mogą uczynić naukę bardziej angażującą i interaktywną. Poniżej kilka przykładów.

• Wirtualne podróże – dzięki platformom takim jak np. Google Earth czy wykorzystaniu VR, uczniowie mogą zwiedzać najdalsze zakątki świata bez wychodzenia z klasy. Wirtualne wycieczki do muzeów, zabytków czy parków narodowych pozwalają na bezpośrednie obcowanie z miejscami, które w rzeczywistości mogą być trudne do odwiedzenia.
• Interaktywne mapy i quizy – narzędzia takie, jak Kahoot! czy Quizlet mogą pomóc w utrwalaniu wiedzy geograficznej i kulturowej poprzez zabawę i rywalizację.

Edukacyjne projekty międzynarodowe

Projekty międzynarodowe mogą być doskonałym sposobem na poszerzenie horyzontów uczniów. Współpraca z rówieśnikami z innych krajów pozwala nie tylko na wymianę doświadczeń i kultur, ale również daje uczniom możliwość dostrzeżenia ich edukacji z innej perspektywy. Przykładem takich inicjatyw są np.:

• program wymiany uczniowskiej – wymiana uczniów, przyjęcie ucznia z innych krajów lub wyjazd ucznia za granicę dają możliwość bezpośredniego poznania innej kultury i systemu edukacji czy stylu życia rówieśników;
• projekty międzynarodowe – łączą szkoły z różnych krajów w celu realizacji wspólnych projektów edukacyjnych; uczniowie pracują razem nad zadaniami, wymieniając się wiedzą i doświadczeniami.

Nauka przez doświadczenie

Doświadczenie jest jednym z najskuteczniejszych sposobów nauki. Wprowadzenie elementów praktycznych do edukacji znacząco zwiększa zaangażowanie uczniów. Jakie działania możemy zaplanować na zajęciach?

• Eksperymenty i badania terenowe – organizowanie wycieczek szkolnych, np. do parków narodowych, rezerwatów przyrody czy miejsc historycznych, pozwala uczniom na bezpośrednie zetknięcie się z omawianymi tematami.
• Wolontariaty, praktyki i staże – współpraca z lokalnymi firmami i instytucjami może dostarczyć uczniom realnych doświadczeń zawodowych i naukowych, które z kolei pozwolą im na rozwój z innej, praktycznej perspektywy.

Interdyscyplinarne podejście

Łączenie różnych dziedzin nauki czyni edukację bardziej interesującą i wszechstronną. Interdyscyplinarne podejście pomaga uczniom w zrozumieniu, jak różne obszary wiedzy się przenikają i uzupełniają. Jakie działania możemy podjąć?

• Projekty tematyczne – organizowanie projektów, które łączą elementy np. historii, geografii, biologii i sztuki. Taki projekt pozwala uczniom na głębsze zrozumienie omawianych na zajęciach zagadnień.
• Literatura i filmy – wykorzystanie literatury podróżniczej, filmów dokumentalnych oraz fabularnych związanych z różnymi kulturami i regionami świata może wzbogacić zajęcia i zachęcić do samodzielnego poszukiwania czy zgłębiania wiedzy.

Rozwijanie krytycznego myślenia

W dzisiejszym świecie umiejętność krytycznego myślenia jest niezwykle cenna. Edukacja związana z analizowaniem i ocenianiem informacji pomaga uczniom lepiej zrozumieć świat. Warto na lekcjach organizować:

• debaty i dyskusje – organizowanie debat na tematy związane z aktualnymi wydarzeniami globalnymi, polityką, ekologią czy kulturą pozwala uczniom na wyrażanie własnych opinii i uczenie się od innych;
• analizę informacji w mediach – nauka rozpoznawania wiarygodnych źródeł informacji oraz krytyczna analiza treści medialnych pomagają w kształtowaniu świadomych i odpowiedzialnych obywateli.

Edukacja globalna i zrównoważony rozwój

Edukacja globalna i zasady zrównoważonego rozwoju są ważne w procesie przygotowywania młodych ludzi do życia w zglobalizowanym świecie. Świadomość zagrożeń ma szansę wpłynąć na zaangażowanie uczniów i dokonywanie przez nich świadomych wyborów konsumenckich.

• Tematyka zrównoważonego rozwoju – wprowadzenie do programu nauczania tematów, takich jak zmiany klimatyczne, ochrona środowiska czy sprawiedliwość społeczna, pozwala uczniom na zrozumienie wyzwań współczesnego świata.
• Akcje społeczne i ekologiczne – organizowanie akcji na rzecz środowiska, takich jak sprzątanie terenów zielonych czy projekty recyklingowe, angażuje uczniów i pokazuje, że ich mikrodziałania mają realny wpływ na świat.

Motywowanie przez przykład

Nauczyciele i inni pracownicy szkoły mogą stanowić wzorce do naśladowania. Osobisty entuzjazm i pasja nauczyciela do odkrywania świata mogą okazać się zaraźliwe. Co możemy zrobić na zajęciach, by pozyskać zaangażowanie uczniów?

• Prezentacje podróżnicze – dzielmy się swoimi pasjami, doświadczeniami z podróży, pokazując zdjęcia, filmy i opowiadając o kulturach, które poznaliśmy. Mówmy otwarcie o tym, czego doświadczyliśmy, co nas zaskoczyło.
• Goście, goście, goście… – zapraszanie do szkoły podróżników, naukowców, działaczy społecznych czy osób z różnych krajów i kultur z pewnością zaciekawi i zainspiruje uczniów do refleksji i zgłębienia wysłuchanych historii oraz poszukiwania własnych dróg poznawania świata.

Personalizacja nauczania

Każdy uczeń jest inny i ma swoje zainteresowania oraz talenty. Personalizacja nauczania może pomóc w lepszym zaangażowaniu uczniów. Jak uwzględnić to w codziennej pracy?

• Indywidualne projekty – zachęcajmy uczniów do wyboru tematów projektów, które ich interesują, tematów zadań czy kolejności omawianych zagadnień. Z pewnością będzie to miało wpływ na motywację i zaangażowanie uczniów na lekcji.
• Mentoring – indywidualne podejście do uczniów, poprzez mentoring i doradztwo, pozwala na lepsze zrozumienie ich potrzeb i wspieranie ich w rozwoju osobistym.

Współpraca z rodzicami i lokalną społecznością 

Współpraca z rodzicami i lokalną społecznością może wzbogacić proces edukacyjny i zapewnić dodatkowe wsparcie. Przez jakie działania możemy obudzić w uczniach zaangażowanie?

• Warsztaty i spotkania – organizowanie warsztatów, spotkań czy dni otwartych, podczas których rodzice i członkowie społeczności mogą dzielić się swoimi doświadczeniami i wiedzą.
• Projekty społeczne – współpraca z lokalnymi organizacjami i udział w projektach społecznych czy wolontariatach pozwalają uczniom na realne zaangażowanie i zdobywanie doświadczeń.

Odkrywanie lokalnego świata

Często zapominamy, że świat do odkrycia zaczyna się tuż za naszymi drzwiami. Poznawanie lokalnej historii, kultury i przyrody może być równie fascynujące, jak odkrywanie odległych zakątków. Jakie działania możemy wykorzystać?

• Wycieczki lokalne – organizowanie wycieczek do lokalnych muzeów, parków, zabytków czy firm pozwala uczniom na lepsze zrozumienie ich najbliższego otoczenia.
• Projekty badawcze czy edukacyjne – zachęcanie uczniów do zgłębiania historii ich miasta, lokalnych legend czy przyrody może rozwijać ich zainteresowania i umiejętności.

Kształtowanie umiejętności językowych

Znajomość języków obcych jest kluczowa w globalnym świecie. Nauka języków nie tylko otwiera drzwi do nowych kultur, ale także rozwija umiejętności komunikacyjne i poznawcze. Jak poza lekcjami możemy zachęcać uczniów do nauki języków obcych?

• Wymiany językowe – organizowanie wymian językowych poprzez zapraszanie na zajęcia gości czy uczniów z innych krajów (zarówno online jak i na żywo) pozwala uczniom na praktyczne wykorzystanie języka.
• Kluby językowe – tworzenie klubów językowych, gdzie uczniowie mogą praktykować język w swobodnej atmosferze może być motywującym doświadczeniem.
• Zagraniczne wycieczki – nic nie sprzyja lepiej szlifowaniu języka obcego, jak używanie go w prawdziwych sytuacjach.

Uczenie przez sztukę i kulturę 

Uczenie się przez sztukę i kulturę jest nie tylko procesem poznawczym, ale także emocjonalnym i społecznym. Angażuje nasze zmysły i wyobraźnię, otwiera na inne sposoby myślenia i umożliwia dostrzeganie różnorodnych perspektyw. Inspiruje do refleksji. Sztuka i kultura są żywym nośnikiem wartości, tradycji i historii. Uczą empatii i szacunku wobec innych kultur. Łącząc te dziedziny, możemy nie tylko pogłębiać wiedzę uczniów, ale także pomagać im stawać się bardziej świadomymi i otwartymi jednostkami w globalnym społeczeństwie. Jak działać?

• Wyjścia do galerii sztuki, teatrów czy muzeum – pozwól uczniom wybrać miejsce i temat wyjścia.
• Organizacja dnia ze sztuką i kulturą – możliwość zorganizowania takiego dnia w szkole spowoduje, że uczniowie bardziej zaangażują się w działanie i otworzą poznawczo na rozpoznanie i zgłębienie tematu.

Podsumowanie

Zachęcanie uczniów do poznawania świata wymaga zaangażowania zarówno nauczycieli, jak i rodziców. Poprzez edukację globalną, doświadczenia praktyczne, technologię oraz wsparcie dla indywidualnych zainteresowań możemy wspólnie budować pokolenie młodych ludzi, którzy są świadomi, empatyczni i gotowi na wyzwania, jakie stawia przed nimi współczesny świat. Mimo że wiele powyższych pomysłów każdego dnia nauczyciele realizują z uczniami, to warto świadomie sięgać po te strategie i działania, które obudzą w naszych uczniach potrzebę poznawania otaczającego ich świata. Bo ten zaczyna się tuż za drzwiami i wcale nie kończy na telefonie.




Teresa Tymrakiewicz
Wykładowca i trener, a także filozof, certyfikowany coach, menadżer oświaty, nauczyciel dyplomowany, wieloletni nauczyciel akademicki, edukator MEN, specjalista w zakresie kształcenia kompetencji psychospołecznych i zarządzania zasobami ludzkimi. Ponad 30 lat szkoli nauczycieli i dyrektorów placówek oświatowych. Były nauczyciel, w-ce dyrektor szkoły, wizytator, doradca ds. wychowania. Autor i realizator licznych programów szkoleń z zakresu psychosocjologii i efektywnego nauczania. Autor i współautor publikacji z zakresu wychowania i dydaktyki. Uczestnik wielu ogólnopolskich programów edukacyjnych. Laureatka nagród: branżowych (ministra i kuratora oświaty) i samorządowych; za szczególne zasługi dla oświaty, odznaczona medalem KEN.