Jakie są podstawowe zasady dotyczące aktów prawnych?
Jakie są wymagania na stopień nauczyciela mianowanego?
Jaka jest ocena pracy i zajęcia prowadzone przez nauczyciela w ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu?
Co zawiera krótkie podsumowanie działań nauczyciela, który odbywa przygotowanie do zawodu nauczyciela mianowanego?

Znajomość podstawowych przepisów prawa przez nauczyciela początkującego

Na podstawie:

• ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.);
• rozp. MEiN z dnia 25 sierpnia 2022 r. w sprawie oceny pracy nauczycieli (Dz. U. z 2022 r., poz. 1822 oraz z 2025 r. poz. 1550);
• rozp. MEiN z dnia 6 września 2022 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z 2022 r. poz. 1914).

W trakcie egzaminu na stopień nauczyciela mianowanego, który jest przeprowadzany przez organ prowadzący szkołę, nauczycielowi początkującemu zapewnia się dostęp do aktów prawnych (§ 10 ust. 2 rozporządzenia w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli).
Należy zwrócić uwagą na fakt, że treści prawne, które wskazują działania szkoły, w tym dyrektora szkoły i nauczyciela zawarte są w ustawach i w odpowiednich rozporządzeniach wykonawczych do ustaw. Treści związane z awansem zawodowym nauczycieli znajdują się w ustawie Karta Nauczyciela i dwóch rozporządzeniach wykonawczych: rozporządzeniu w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego nauczycieli oraz rozporządzeniu w sprawie oceny pracy nauczycieli.
Jeśli powołujemy się na zapisy zawarte w ustawie, to należy pamiętać, że najwyższą jednostką redakcyjną w ustawie są artykuły i zawarte w nich ustępy np. art. 6a ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela. W rozporządzeniach wykonawczych najwyższą jednostką redakcyjną są paragrafy [§] i zawarte w nich ustępy, np. § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli.
Powołując się na konkretną ustawę i rozporządzenie należy podawać ich pełną nazwę i przynależne im kwalifikatory – to te numery w nawiasie za pełną nazwą danego aktu prawnego, które wskazują dziennik ustaw z danego roku, w którym został wydany pierwotny akt prawny lub jego kolejny tekst jednolity i pozycję, pod którą akt prawny został wydany. Np. ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.) – należy odczytywać, że ustawa Karta Nauczyciela ma swój ostatni tekst jednolity w Dzienniku Ustaw z 2024 r. pod pozycją 986, ale po tym tekście jednolitym ustawy zostały opublikowane późniejsze, kolejne jej zmiany, co oznaczamy „ze zm”. Tekst jednolity ustawy Karta Nauczyciela i szczegółowe kolejne jej zmiany można znaleźć w internetowym systemie aktów prawnych (ISAP) – to system informacji prawnej prowadzony przez Kancelarię Sejmu.

Powyżej podane są pełne nazwy aktów prawnych, na które należy zwrócić szczególną uwagę w czasie przygotowywania się do postępowania egzaminacyjnego na stopień nauczyciela mianowanego.

Wymagania sprawdzane przez komisję egzaminacyjną na stopień nauczyciela mianowanego

Na podstawie:

• § 6 rozp. MEiN z dnia 6 września 2022 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z 2022 r. poz. 1914).

W § 6 rozporządzenia w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli w sześciu punktach został wskazany zakres wymagań, które nauczyciel ma obowiązek spełnić na stopień nauczyciela mianowanego. W czasie przygotowania się do egzaminu na stopień nauczyciela mianowanego nauczyciel ma obowiązek realizacji wszystkich wymagań wskazanych w § 6 rozporządzenia w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli.

Zakres wymagań, których spełnianie jest sprawdzane przez komisję egzaminacyjną w czasie egzaminu na stopień nauczyciela mianowanego:

1. znajomość przepisów prawa dotyczących organizacji, zadań i zasad funkcjonowania szkoły, w której nauczyciel odbywał przygotowanie do zawodu nauczyciela;
2. umiejętność prowadzenia zajęć w sposób zapewniający właściwą realizację statutowych zadań szkoły, w szczególności realizację podstawy programowej;
3. umiejętność rozpoznawania potrzeb uczniów i indywidualizowania nauczania;
4. umiejętność stosowania w pracy wiedzy z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki;
5. znajomość środowiska uczniów oraz umiejętność uwzględniania w swojej pracy problematyki środowiska lokalnego i współczesnych problemów społecznych i cywilizacyjnych;
6. umiejętność korzystania w pracy, zwłaszcza w trakcie prowadzonych zajęć, z narzędzi multimedialnych i informatycznych.

Ocena pracy nauczyciela w ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela mianowanego

Na podstawie:

• art. 6a ust. 1da pkt 1-3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.) zmienionej w art. 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 25 lipca o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r. poz. 1160);
• art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 25 lipca o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r. poz. 1160);
• rozp. MEiN z dnia 25 sierpnia 2022 r. w sprawie oceny pracy nauczycieli (Dz. U. z 2022 r. poz. 1822 oraz z 2025 r. poz. 1550).

Zapis w ustawie Karta Nauczyciela, który wskazywał na obowiązek dyrektora szkoły, dotyczący dokonywania oceny pracy nauczyciela w drugim i ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela został zmieniony. Dyrektor szkoły ma obowiązek dokonywania oceny pracy nauczyciela w pierwszym i ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela, ale dla nauczycieli, którzy rozpoczęli przygotowanie do zawodu od dnia 1 września 2025 r.

Dyrektor szkoły:

1. ocenia nauczyciela w pierwszym i ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela – dla nauczycieli, którzy rozpoczęli przygotowanie do zawodu nauczyciela z dniem 1 września 2025 r.;
2. ocenia nauczyciela w drugim i ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela – dla nauczycieli, którzy rozpoczęli przygotowanie do zawodu nauczyciela przed dniem 1 września 2025 r.

Dyrektor szkoły dokonuje oceny pracy nauczyciela w pierwszym roku pracy:

1. po upływie co najmniej 8 miesięcy odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela, ale nie później niż w jedenastym miesiącu odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela. Jeżeli nauczyciel w trakcie pierwszych 8 miesięcy odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela zmienił miejsce zatrudnienia – oceny tej dokonuje się po upływie 3 miesięcy odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela w nowym miejscu zatrudnienia, jednak nie wcześniej niż po upływie 8 miesięcy odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela, ale nie później niż w dwunastym miesiącu odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela.
   Przed dokonaniem wskazanej oceny pracy w pierwszym roku przygotowania do zawodu nauczyciela, nauczyciel jest obowiązany przeprowadzić zajęcia w wymiarze co najmniej 1 godziny w obecności wskazanych w ustawie nauczycieli.

W ostatnim roku przygotowania do zawodu nauczyciela, a dokładnie w okresie ostatnich 9 miesięcy przygotowania do zawodu nauczyciela, w czasie wskazanym przez dyrektora szkoły, zostanie ustalona dla nauczyciela ocena pracy. Nauczyciel powinien mieć bardzo dobrą znajomość spełnienia wszystkich 12 kryteriów szczegółowych tej oceny, bo przez ich pryzmat będzie oceniany, zgodnie z ww. rozporządzeniem w sprawie oceny pracy nauczycieli. Ta ocena pracy nauczyciela ma być oceną co najmniej dobrą.

Zajęcia prowadzone przez nauczyciela w ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela mianowanego

Na podstawie:

• art.9b ust. 2a i 2b oraz art. 9fa ust. 1-9 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.);
• rozp. MEiN z dnia 25 sierpnia 2022 r. w sprawie oceny pracy nauczycieli (Dz. U. z 2022 r. poz. 1822 oraz z 2025 r. poz. 1550);
• rozp. MEiN z dnia 6 września 2022 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z 2022 r. poz. 1914).

W ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu, nauczyciel, który w tym okresie uzyskał co najmniej dobrą ocenę pracy, będzie miał obowiązek przeprowadzić 1 godzinę zajęć przed komisją, złożoną z 4 osób wskazanych w ustawie Karta Nauczyciela, którą to powoła dyrektor szkoły. Po zajęciach i przeprowadzonej z nauczycielem rozmowie komisja wyda dla nauczyciela opinię na piśmie. Komisja będzie z nauczycielem przeprowadzać rozmowę dotyczącą warsztatu pracy nauczyciela. Zakres tej rozmowy został określony w § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli. Nauczyciel powinien bardzo dobrze przygotować się do tego zakresu rozmowy.

§ 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli brzmi: „Komisja, po przeprowadzeniu przez nauczyciela zajęć:

1. omawia z nauczycielem te zajęcia, odnosząc się do poprawności merytorycznej zajęć, realizacji celu zajęć oraz umiejętności nauczyciela, w szczególności w zakresie elastycznego reagowania na zmieniająca się sytuację na zajęciach, kultury osobistej oraz komunikacji werbalnej i pozawerbalnej między uczniem a nauczycielem;
2. przeprowadza z nauczycielem rozmowę dotyczącą zastosowanych metod i form pracy oraz indywidualizacji nauczania, w trakcie której nauczyciel wykonuje zadanie wskazane przez komisję z użyciem narzędzi multimedialnych, o ile narzędzia takie nie były wykorzystane w trakcie tych zajęć”.

Z zapisu tego wynika, że nauczyciel ma zwrócić uwagę na umiejętności korzystania w czasie prowadzonych przez siebie zajęć z narzędzi multimedialnych i informatycznych – jest to wskazanie dla nauczyciela początkującego zawarte w wymaganiach na stopień nauczyciela mianowanego i kolejny raz wzmocnione dla zakresu rozmowy z nauczycielem przez komisję egzaminacyjną, jeśli narzędzia takie nie będą wykorzystane w trakcie prowadzonych zajęć przez nauczyciela.

Zatem kierunkowskazem dla nauczyciela dla własnych działań związanych z przygotowaniem się do postępowania egzaminacyjnego na stopień nauczyciela mianowanego i do działań związanych z uzyskaniem pozytywnej opinii po przeprowadzonej 1 godzinie zajęć przed komisją w ostatnim roku przygotowania do zawodu, są wskazane powyżej treści paragrafów dwóch rozporządzeń ministerialnych.

Należy zwrócić też uwagę na zapisy § 2, § 4, § 9, § 10 rozporządzenia w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli – treści zawarte w tych paragrafach są związane z czynnościami nauczyciela, który zdobywa stopień nauczyciela mianowanego.

• W § 2 zostały wskazane zadania dla nauczyciela początkującego, który odbywa przygotowanie do zawodu nauczyciela mianowanego.
• W § 4 zostały wymienione dokumenty, które nauczyciel dołącza do wniosku o podjęcie postępowania egzaminacyjnego.
• W § 9 zostało określone postępowanie dla nauczyciela, którego wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego zawiera braki.
• W § 10 jest wskazany zakres treści dla członków komisji egzaminacyjnej, z którego członkowie komisji egzaminacyjnej mogą zadawać nauczycielowi pytania na egzaminie.

Krótkie podsumowanie działań nauczyciela początkującego, który odbywa przygotowanie do zawodu na stopień nauczyciela mianowanego

Na podstawie:

• art.9b ust. 1, 2a i 2b, art. 9ca ust. 1 oraz art. 9fa ust. 1-9 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.);
• rozp. MEiN z dnia 25 sierpnia 2022 r. w sprawie oceny pracy nauczycieli (Dz. U. z 2022 r. poz. 1822 oraz z 2025 r. poz. 1550);
• rozp. MEiN z dnia 6 września 2022 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z 2022 r. poz. 1914).

Przygotowania nauczyciela początkującego do postępowania egzaminacyjnego na stopień nauczyciela mianowanego wymaga swobodnej znajomości, również w zakresie umiejętności:

1. wszystkich 12 kryteriów szczegółowych oceny pracy nauczyciela – zgodnie z tymi kryteriami dyrektor szkoły dokona w ostatnim roku przygotowania do zawodu oceny pracy nauczyciela i ta ocen pracy musi być co najmniej oceną dobrą;
2. zapisów § 2, § 3, § 4, § 6, § 9, § 10 rozporządzenia w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego nauczycieli, ze zwróceniem szczególnej uwagi na wymagania wskazane w § 6 tego rozporządzenia;
3. treści zawartych we wskazanych powyżej artykułach ustawy Karta Nauczyciela, które dotyczą czynności związanych z organizacją działań nauczyciela początkującego, który przygotowuje się do egzaminu na stopień nauczyciela mianowanego.

Danuta Skrzypek
Edukator, menadżer oświaty, wieloletni dyrektor szkoły, specjalista organizacji procesu kształcenia i zarządzania jakością pracy szkoły, zdobywczyni licencji na prowadzenie grantów kuratoryjnych w zakresie: dokumentacji pracy szkoły, bezpieczeństwa uczniów, planowania procesu dydaktyczno-wychowawczego w świetle podstawy programowej kształcenia ogólnego, nauczyciel biologii i chemii w szkołach różnych typów. Laureatka licznych nagród kuratoryjnych i samorządowych; za szczególne zasługi dla oświaty odznaczona medalem KEN.

Dokładamy wszelkich starań, aby zamieszczane informacje były rzetelne i zgodne z aktualną wiedzą. Nie ponosimy jednak odpowiedzialności za ewentualne błędy czy braki w artykule ani za rezultaty działań podjętych na ich podstawie.