Dzwoni budzik, otwierasz jedno oko i widzisz pochmurne niebo. Myślisz: „jeszcze 5 minut i wstaję”. Nagle zrywasz się z łóżka i już wiesz, że musisz biec do pracy. Łapiąc oddech, równo z dzwonkiem przekraczasz próg szkoły. Co czujesz? Podobnie jest z Twoimi uczniami. Trudne poranki, nieprzyjemne sytuacje w drodze do szkoły czy kłótnia z koleżankami i kolegami sprawiają, że zaczynając zajęcia, widzisz ich nosy opuszczone są na kwintę. Jak w takiej atmosferze prowadzić lekcję? Co zrobić? Zadbaj o dawkę uśmiechu! Dlaczego to ważne? Dowiesz się z poniższego artykułu.

Dobry humor nie tylko od święta – zalety śmiechu

Mówi się, że śmiech to zdrowie. Stanowi on bardzo ważny element w naszym życiu i towarzyszy w pozytywnych, dobrych wydarzeniach. Bez względu na to, czy śmiejemy się sami, czy słyszymy śmiech innych – odczuwamy jego dobroczynne właściwości. Chociaż śmiech lub uśmiech to oznaka radości i nierzadko kojarzony jest z wygłupami, dowcipkowaniem, komizmem, to spełnia on również inne ważne funkcje. Śmiech:

• bywa motywujący,
• daje poczucie bezpieczeństwa i akceptacji,
• wzmacnia więzi,
• wpływa na morale,
• łagodzi spory,
• pomaga przezwyciężyć lęki,
• dotlenia nasz organizm, w tym mózg, a dzięki temu poprawia naszą koncentrację, pozwala szybciej zapamiętywać i przyswajać informacje,
• pomaga mózgowi w wytwarzaniu endorfin i obniża poziom kortyzolu (hormonu, który odpowiada za stres i negatywnie wpływa na odporność),
• uaktywnia wiele mięśni w ciele,
• poprawia i reguluje ciśnienie,
• poprawia samopoczucie.

Czym jest poczucie humoru

Poczucie humoru to zdolność dostrzegania rzeczy śmiesznych, zabawnych. To umiejętność abstrakcyjnego myślenia przy równoczesnym kojarzeniu wielu faktów. Może mieć na celu wzbudzenie u odbiorcy śmiechu. Jest również skorelowane z inteligencją. Jolanta Tomczuk-Wasilewska w swojej książce „Psychologia humoru” wymienia takie jego elementy, jak:

• stopień rozumienia dowcipów,
• ekspresja humoru,
• umiejętność kreowania humoru,
• dostrzeganie bodźców humorystycznych,
• poszukiwanie źródeł komizmu,
• zdolność do zapamiętywania zabawnych treści,
• skłonność do sięgania po humor w roli mechanizmu obronnego.

Podczas pracy z grupą warto jednak pamiętać, że poczucie humoru jest bardzo osobnicze. Nie dla każdego żart czy zabawa będą tak samo śmieszne.

Jak prowadzić lekcje z humorem

Czy na lekcjach zdarza Ci się mówić „nie śmiejcie się”, „trochę powagi”, „zachowujcie się poważnie”? W pracy z nauczycielami często słyszę, że trudno im pracować, gdy klasa się wygłupia, dowcipkuje. Takie zachowania mogą bowiem tworzyć chaos na lekcji i utrudniać pracę. Z drugiej strony spotykasz się również z sytuacjami, gdy uczniom nie jest do śmiechu, atmosfera na lekcji jest gęsta – ktoś miał trudną rozmowę na przerwie, ktoś inny pobił się z kolegą z wyższej klasy, wpadła jedynka z kartkówki, a Ty właśnie zapowiadasz sprawdzian z całego działu…

Wiesz, że uczniowie również miewają gorsze momenty, więc wykorzystaj dobry humor uczniów i promuj śmiech na lekcji. Nie przypadkowo, nie od święta – na stałe. Charlie Chaplin mawiał, że „dzień bez uśmiechu to dzień stracony”. Pójdę nawet krok dalej – lekcja bez uśmiechu to lekcja stracona. Nauczyciel poprzez swój uśmiech i wprowadzenie elementów śmiechu na lekcji buduje przestrzeń sprzyjającą uczeniu się uczniów. Stwarza atmosferę bezpieczeństwa, motywuje i zachęca uczniów do wysiłku. Jednocześnie daje sygnał, że jest pełen tolerancji i otwartości na nowe sytuacje dydaktyczne i wychowawcze. Spraw, aby uśmiech na stałe zagościł w szkole i:

• wykorzystuj momenty spontanicznego śmiechu,
• bądź otwarty(-a) na wesołe historie, które dzieją się na lekcji, również z Twoim udziałem,
• planuj wesołe, krótkie (1-2 minutowe) przerwy na śmiech - powiedz dowcip, pokaż śmieszny filmik czy zdjęcie, które nawiązuje do treści realizowanej lekcji,
• razem z uczniami przygotuj lekcję na wesoło – prezentuj wprowadzane elementy podstawy programowej w humorystyczny sposób, np. wesołe historie, komiksy, przebrania,
• witaj się z uczniami za pomocą wybranego przez nich przywitania,
• zorganizuj z uczniami szkolne koło kabaretowe,
• wspólnie z uczniami zorganizujcie wesoły kącik, w którym będą się pojawiać pełne humoru opowiadania, komiksy, dowcipy. Może to być gazetka w klasie lub klasowy wall na społecznościowym portalu czy na grupowym czacie – wykorzystuj je w chwilach, gdy energia i motywacja w grupie spada.

Jeśli do tej pory miałeś(-aś) wątpliwości, czy i w jaki sposób wprowadzać humor na swoich lekcjach – mam nadzieję, że właśnie je rozwiałam. Humor, śmiech i uśmiech wkomponowany w dydaktykę zasługuje na szczególną uwagę. Zainspiruj uczniów do stosowania codziennej dawki humoru. Doceniaj ich żart, bądź otwarty(-a) na spontaniczne, zabawne (ale nie ośmieszające) zdarzenia, a przede wszystkim - pokaż uczniom, że masz poczucie humoru i dystans do siebie. Wykorzystanie śmiechu i poczucia humoru jako narzędzia Twojej pracy będzie tym skuteczniejsze, im większe będzie w klasie poczucie bezpieczeństwa. Stwarzaj uczniom przestrzeń do żartowania, gdy tylko to możliwe (w końcu każdy ma prawo do słabszego dnia). Zwracaj uwagę na pogodny nastrój u siebie, ale także grupy. Pamiętaj, że śmiech pomaga przezwyciężać trudności i rozwiązywać wiele wychowawczych problemów.

A na zakończenie – uśmiechnij się!

Uczeń na lekcji matematyki pyta się nauczycielki: Czy ukarałaby mnie pani za coś, czego nie zrobiłem? Oczywiście, że nie! – odpowiada nauczycielka. To ja nie zrobiłem pracy domowej i nie nauczyłem się na dzisiejszy sprawdzian.

Życzę Ci uśmiechu na każdej lekcji!

Bibliografia:

• Hofner Eleonor, Schachtner Hans-Ulrich (2012). Uzdrawiająca siła śmiechu. Wydawnictwo: Studio Astropsychologii.
• Piętkowa, R. (2000). Humor w dyskursie dydaktycznym. W: S. Gajda, D. Brzozowska (red.), Świat Humoru (s. 331–338). Opole: Uniwersytet Opolski, Instytut Filologii Polskiej.
• Radomska, A. (2006). Śmiech wart szkoły. Psychologia w Szkole, 2, 51–60.
• Tomczuk-Wasilewska, J. (2009). Psychologia humoru. Lublin: KUL.

Teresa Tymrakiewicz
Wykładowca i trener, a także filozof, certyfikowany coach, menadżer oświaty, nauczyciel dyplomowany, wieloletni nauczyciel akademicki, edukator MEN, specjalista w zakresie kształcenia kompetencji psychospołecznych i zarządzania zasobami ludzkimi. Ponad 30 lat szkoli nauczycieli i dyrektorów placówek oświatowych. Były nauczyciel, w-ce dyrektor szkoły, wizytator, doradca ds. wychowania. Autor i realizator licznych programów szkoleń z zakresu psychosocjologii i efektywnego nauczania. Autor i współautor publikacji z zakresu wychowania i dydaktyki. Uczestnik wielu ogólnopolskich programów edukacyjnych. Laureatka nagród: branżowych (ministra i kuratora oświaty) i samorządowych; za szczególne zasługi dla oświaty, odznaczona medalem KEN.