To rzecz o pewnej idei i… kosztach jej pozyskania. To był ciekawy weekend. Długi i majowy. Tuż po pierwszym polskim wykładzie Stephena R. Coveya jechaliśmy do Krynicy Morskiej na długi weekend właśnie. W pociągu czytałem jakiś artykuł. Natknąłem się w nim na cytat znakomitego amerykańskiego psychologa polskiego pochodzenia Roberta Zajonca. Badacz ten pochodził z Łodzi, ale trafił na Uniwersytet Stanforda. Jest uważany za jednego z ojców psychologii społecznej. Ów cytat brzmi: „Reakcje emocjonalne powstają zawsze, czy chcesz, czy nie. Możesz jedynie kontrolować to, co pokazujesz na zewnątrz, lecz nie samo odczuwanie”.

Zdanie to jest niezwykle podobne do cytatu, na którym bazował Stephen R. Covey: „Pomiędzy bodźcem a reakcją istnieje przestrzeń. W tej przestrzeni mieści się wolność i prawo wyboru sposobu reagowania na bodziec. I od tego, jaki sposób reakcji wybierzemy, zależy nasz rozwój, nasze szczęście”.

Jest to fragment książki, którą w czasie studenckich jeszcze wakacji na Hawajach czytał Covey. Nie wiem, czy ktoś dziś wie, co to była za książka.

Podobno jakiś poradnik dla młodych doktorantów. Ale ten fragment stał się inspiracją do teorii, którą potem Covey opracował i rozwinął w słynnych 7 nawykach skutecznego działania.

Masz wybór

Jeśli te dwa powyższe cytaty porównać, to widać, że Zajonc i Covey mówią o tym samym. Masz wybór! Oto potwierdzony badaniami fakt, za noblistą Danielem Kahnemanem: ponad 90% naszych decyzji codziennych jest podejmowanych automatycznie. Jednak w każdej poważniejszej sytuacji nie mamy przecież przymusu automatycznej reakcji. Emocje będziemy odczuwali zawsze. Jednak jak zareagujemy, co okażemy na zewnątrz — zależy już od nas.

Mamy więc dwa bardzo podobne spojrzenia. Zajonca jest bardzo naukowe, wynika z badań, bo całe życie spędził na uniwersytecie. Covey był praktykiem, działał dla biznesu, był popularyzatorem. Ale myśl, ale idea — taka sama.

Teraz chwila o kosztach. Teorie profesora Roberta Zajonca można poznać z książek, koszt około 50 dolarów sztuka. Nawyki Coveya – także z jego książek, dostępnych w Polsce lub zdobytych właśnie na konferencjach. Koszt seminarium, o ile pamiętam (bo było to lata temu), około 2 tysięcy złotych

Historia z nadmorskiej Krynicy

Kiedy dotarliśmy wreszcie do Krynicy Morskiej, poszliśmy na tradycyjny zestaw nadmorski. Ryba, frytki, surówka i piwo. I tu kolejny cytat, odręcznie, ale ładnie wypisany na ścianie smażalni. Do dziś żałuję, że nie zrobiłem wtedy zdjęcia. A oto ten cytat: „Wybuch złości to krzywda, którą robisz swojemu sercu z powodu głupiego zachowania jakiegoś obcego ci człowieka”.

Tłoku jeszcze nie było, więc pogadaliśmy trochę. Bufetowa opowiadała, ile razy na własne oczy widziała, jak ludzie potrafią się kłócić o kolejkę, o to, czyja to surówka czy piwo do rybki. Moja! — Nie twoja — moja! Ja byłem pierwszy! No brakuje jeszcze tekstu: „Pan tu nie stał!”. Jakby umierali z głodu, pragnienia lub mieli zaraz statek do Fromborka. Bez najmniejszej potrzeby i bez sensu. Pani bufetowa dodała sentencjonalnie: przyjeżdżają odpocząć, na wakacje, na weekend, płacą grubą kasę i kłócą się o byle co, robiąc sobie wrzody na żołądku i niszcząc własne serce.

No wypisz wymaluj amerykańskie podejście Zajonca i Coveya w praktyce na morsko-krynickim deptaku. Tylko koszt pozyskania inny. Dwa razy dorsz z frytkami i surówką plus dwa piwa.

To Ty decydujesz

A wracając do istoty tego tekstu — do naszych własnych wyborów konkretnych zachowań. Nie automatycznych, a przemyślanych. To ja decyduję! Ernesta Hemingwaya cenimy za Nobla, za rozliczne bestsellery, za bogate i ciekawe życie. Niektórzy za spopularyzowanie Krwawej Mary na całym świecie, z czego Hemingway był szczególnie dumny. Tutaj przytoczę inne jego zdanie: „denerwować się to mścić się na własnym zdrowiu za głupotę innych”. Jakie to bliskie myśleniu bufetowej z Krynicy…

W sumie – czy to ważne, kto to powiedział czy napisał pierwszy? Ważniejsze, by wyciągnąć wnioski. I zastosować z sensem. W szkole, w autobusie, w sklepie. To ja decyduję o moim zachowaniu, o tym, jakie emocje okażę i w jaki sposób. Powodzenia!

Marek Skała
Trener warsztatowy, coach, mówca inspiracyjny. Właściciel firmy szkoleniowej MEGALIT – Instytut Szkoleń. Od 25 lat prowadzi projekty szkoleniowe i rozwojowe dla największych polskich i światowych koncernów. Napisał cztery bestsellery: „Psychologia Zmiany”, „Manipulacja Odczarowana”, „Skuteczność góra!” oraz „77 Historii, które mogą dać Ci kopa w życiu i biznesie”. Współzałożyciel Polskiej Izby Firm szkoleniowych i członek ICF. W 2019 otrzymał nagrodę Złotego Pióra w Wiedniu.