Po miesiącach pracy zdalnej kłopoty z koncentracją u dzieci można zauważyć zarówno podczas zajęć szkolnych, jak i innych aktywności. Uczniowie często są nadmiernie pobudzeni, łatwo przeskakują z jednej nieukończonej czynności do drugiej, mają kłopoty z dłuższymi wypowiedziami czy rozumieniem instrukcji i poleceń. Przyczyny takiego stanu, oprócz zbyt długiego czasu przebywania przed ekranem, są liczne: brak ruchu, zajęć sportowych, zabaw w gronie rówieśników, a także lęk i stres związany z sytuacją ogólną lub domową. 

Po czym rozpoznać kłopoty z koncentracją u uczniów

Kłopoty ze skupieniem uwagi najlepiej obserwować w kontakcie bezpośrednim, jednak także podczas zajęć zdalnych można było zdiagnozować przynajmniej niektóre z nich. Na co zwracać uwagę?

• Podczas zajęć on-line uczeń: kręcił się i wiercił na krześle, znikał z ekranu, aby za chwilę się pojawić i znów zniknąć, widać było, że poruszał rękami, wykonywał jakieś inne niż pisanie czy rysowanie czynności, nie reagował na pytania kierowane do niego imiennie, potrzebował kilkukrotnego powtarzania instrukcji.

• Spóźnia się na zajęcia, poszukując odpowiednich pomocy.

• Podczas wypowiedzi zapomina słów, potrzebuje naprowadzania, korygowania toku myślenia, podpowiedzi.

• W zadaniach pisemnych są błędy, prace są chaotyczne i niestaranne.

• Dziecko szybko się nudzi.

Więcej informacji na ten temat znajdziesz w artykule: Koncentracja uwagi u dziecka — jak działa? >>

Nawet jeśli te zachowania były bezpośrednio wywoływane innymi czynnikami (np. sytuacjami w domu, których dziecko nie chciało pokazać, rzeczywistymi problemami ze sprzętem lub miejscem do uczenia się itd.), to pośrednio wpływają na kształcenie się nawyków chaotycznej pracy podczas zajęć i powodują problemy z utrzymaniem uwagi na zadaniu.

Dziecko, które ma trudności z koncentracją, często będąc w klasie: kręci się, wierci na krześle, zrzuca przedmioty z ławki, poszukuje czegoś w tornistrze, nie reaguje na polecenia skierowane imiennie. Ponadto zauważyć można: chodzenie po klasie, odzywanie się w trakcie wypowiedzi innych uczniów (często nie na temat), kłopoty z dokończeniem pracy czy zapisaniem notatki. Takie dziecko czasem siedzi zamyślone i nie reaguje na słowa nauczyciela, łatwo się zniechęca, każda trudność powoduje porzucenie zadania i kłopoty z powrotem do pracy.

Więcej o tym, jak wspierać dziecko w utrzymaniu koncentracji w artykule: PoRady 4 - jak skupić uwagę dziecka >>.

Działania wspomagające koncentrację w szkole

1. Układanie planów lekcji — przykładowo wywieszanie plakatu z kolejnymi etapami danej lekcji, mapy mentalne dla lekcji lub cyklu lekcji, wspólne uzupełniane podczas podsumowania lekcji, gwiazda pytań.
2. Mnemotechniki.
3. Rymowanki, wierszyki, piosenki, zagadki.
4. Ilustracje do kolejnych etapów lekcji.
5. Stosowanie streszczeń i podsumowań kolejnych etapów lekcji.
6. Karty pracy do ćwiczeń związanych z realizacją treści podstawy programowej.
7. Terminarze osobiste uczniów.
8. Ćwiczenia ruchowe — przykładowo kinezjologia edukacyjna Dennisona.
9. Gry ciszą — zabaw się z uczniami w głuchy telefon, mówienie szeptem, stojąc za dzieckiem raz z prawej, a raz z lewej strony.
10. Powtarzanie gestów — skorzystaj z zabaw polegających na powtarzaniu ruchów, np. Lustro.

Działania wspomagające koncentrację w nauczaniu zdalnym

Podczas zajęć edukacyjnych można wprowadzać techniki, elementy ćwiczeń, pomoce, które ułatwią skupienie uwagi na treści zajęć. Mogą to być:

1. Kolorowe tabliczki (kwadraty czerwony i zielony przymocowane do patyczków do szaszłyków). Takie tabliczki można wykorzystywać wielokrotnie do różnych zajęć: zdania typu prawda i fałsz lub pytania zamknięte, podsumowujące zajęcia (czerwona tabliczka oznacza fałsz lub nie, natomiast zielona to prawda lub tak), do zabierania głosu w dyskusji (zgadzam/nie zgadzam się), do sygnalizowania chęci zabrania głosu (zielona) albo komunikowania prośby o pomoc (czerwona).
2. Odpowiedzi pisemne na czas — zadaj pytania typu “Kto potrafi wymienić…”, “Narysuj znak…” — uczniowie pokazują zeszyty lub kartki z wykonanym zadaniem.
3. Rozpoczynanie i kończenie zajęć rymowankami i wierszykami.
4. Mnemotechniki oparte na grze słów lub akronimy — zbudowane ze słów na tę samą literę, jak te do zapamiętania.
5. Rozgrzewki mentalne — przykładowo uczniowie mają wymienić wyrazy na konkretną literę, klaskać przy wskazanym wyrazie podczas czytanego przez nauczyciela tekstu.
6. Zagadki na temat, który jest omawiany na lekcji.
7. Godziny do dyspozycji wychowawcy — wykorzystaj jako okazja do treningu koncentracji uwagi. Wypróbuj zabawy w synonimy, wyrazy na tę samą literę, 10 wyrazów opisujących…, odgadywanie zwierząt na podstawie kilku słów opisu, skojarzenia itd.
8. Kotwice pamięciowe — to łączenie różnych przedmiotów z treściami prezentowanymi na lekcji. Przykładowo: Na początku zajęć pokaż uczniom nakrętkę od słoika — lub inny przedmiot niezwiązany z lekcją — zapytaj o zastosowanie i możliwości, a następnie poinformuj, że to dzisiejszy przewodnik. Wróć do przedmiotu kilka razy podczas lekcji lub dołącz zadanie, aby policzyć, ile razy ten przedmiot pojawi się na zajęciach? Na koniec lekcji przypomnij, że to był przewodnik, który łączy dzisiejsze treści. Przedmiot schowaj do podpisanego tematem cyklu lekcji pudełka. Podobnie postępuj na kolejnych lekcjach cyklu z innymi przedmiotami. Podczas powtórki wyciągnij kolejno przedmioty, pytając: Co reprezentują? Jakie treści z nimi były połączone?
9. Podsumowanie lekcji lub zadania domowe — zaproponuj, aby uczniowie podczas lekcji ułożyli pytania sprawdzające dla koleżanek i kolegów — wspólna ocena prawidłowości myślenia.
10. Zadania domowe w formie map pamięci.

Wsparcie rodziców

Wielu rodziców chce wspierać swoje dzieci, ale nie zawsze wiedzą jak. Wykorzystaj ich zapał, podsuwając pomysły na działania w domu, które pomogą dziecku w utrzymywaniu uwagi na wykonywanych zadaniach. Zachęcamy również do przeczytania artykułu: Wpływ rodziców na zdolność koncentracji dziecka >>

Przykładowe ćwiczenia dla rodziców wzmacniające koncentrację dziecka

1. Organizacja miejsca, w którym dziecko się uczy — zarówno podczas lekcji zdalnych, jak i po powrocie ze szkoły. Zwróć uwagę na niepotrzebne przedmioty i zapewnij dobre oświetlenie. Wykorzystaj tablice lub duże kartki do notowania, przydadzą się także samoprzylepne karteczki i kolorowe pisaki. Wskazane jest również wyciszenie telefonów, wyłączenie telewizora czy radia.
2. Kolorowe okładki na zeszyty i książki z danego przedmiotu — stwórz z dzieckiem kolorowe zestawy, przykładowo: polonistyczny — żółty, matematyczny — niebieski, przyrodniczy – zielony.
3. Plany dnia umieszczane w widocznym miejscu.
4. Pakowanie tornistra (lub przygotowywanie zestawu pomocy) — pomóż wieczorem przygotować się dziecku na następny dzień. To także dobry czas na spokojną rozmowę o planach i zadaniach.
5. Gry planszowe.
6. Kalambury i inne gry w zgadywanie.
7. Wspólne czytanie (lub samodzielne głośne czytanie).
8. Rozmowy o minionym dniu i o planach na następny dzień — można to zrobić np. uzupełniając terminarz dziecka.
9. Zabawa klockami lub układanki np. puzzlami.
10. Opowiadanie (streszczanie) różnych historii — mogą to być książki, filmy, sytuacje poznane z opowiadań innych osób czy wspomnienia.

Więcej ćwiczeń znajdziesz w artykule: Ćwiczenia na koncentrację uwagi dla dzieci szkolnych >>

Podsumowując

Umiejętność selekcjonowania informacji, odsiewania treści ważnych od nieistotnych, skupiania się na zadaniu i kontynuowania działania mimo rozpraszaczy, to trudne do opanowania umiejętności dla dzieci przebywających bardzo dużo przed ekranem komputera, ale także telewizora, smartfonów, tabletów. Dzieci potrzebują wsparcia i dobrze byłoby, aby to wsparcie pojawiało się zarówno podczas zajęć edukacyjnych (zdalnych i stacjonarnych), wychowawczych, jak i w relacjach z rodzicami. Taka spójność działań nie tylko będzie wspierać dziecko w trudnościach w koncentracji, ale także pokaże mu, że skupianie uwagi jest czynnością ważną, bo zwracają na nią uwagę wszyscy dorośli. To może wpłynąć motywująco na jego zaangażowanie.







Maria Tuchowska
Nauczyciel dyplomowany, polonista i teolog. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą w placówkach integracyjnych różnego poziomu, edukator, coach, przeprowadziła ok. 600 szkoleń z zakresu kompetencji psychospołecznych nauczycieli, prawa oświatowego, pracy z dziećmi i młodzieżą z różnego typu zaburzeniami. Specjalizuje się również w tematyce dotyczącej zagadnień związanych z obecnością rodziców w szkole.