W szkołach, w różnych typach klas, coraz częściej uczą się dzieci, które uzyskały z poradni psychologiczno-pedagogicznej opinię o ADHD. Do efektywnej pracy i wsparcia uczniów, którzy mają specyficzny rodzaj potrzeb, niezbędne są wiedza i wdrożenie konkretnych oddziaływań. Znajomość trudności pomoże w zrozumieniu specyfiki zachowania tych uczniów, a techniki ułatwią im codzienne funkcjonowanie.

Wiedza w pigułce

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej, charakteryzuje się trudnościami z utrzymaniem koncentracji uwagi, nadruchliwością oraz nadmierną impulsywnością. W zależności od typu mogą dominować wybrane trudności. W przypadku kłopotów z koncentracją uwagi zauważa się:

• problemy z organizacją,

• częste zapominanie,

• rozpraszanie się pod wpływem bodźców zewnętrznych,

• brak umiejętności skoncentrowania się nad zadaniami lub w trakcie zabawy.

Nadpobudliwość, a także nadmierna impulsywność uwidaczniają się w życiu codziennym. Wówczas dziecko przejawia trudności ze spokojną zabawą, czekaniem na swoją kolej. Zdarza się, że przeszkadza innym lub potrzebuje ciągłej aktywności ruchowej. Wszystkim dzieciom mogą się przydarzyć takie trudności. Jednak w ADHD ich częstotliwość jest zdecydowanie większa, co negatywnie wpływa na jakość życia i funkcjonowanie w szkole oraz w domu.

Wspieranie koncentracji uwagi

Dla dziecka z ADHD przeszkodą może być nie tylko wykonanie zadania, ale również zrozumienie polecenia. Dlatego tak ważne jest, aby instrukcja była zrozumiała i konkretna. W tym celu należy podejść do dziecka, zdobyć jego uwagę (poprzez nawiązanie kontaktu wzrokowego lub zwrócenie się po imieniu). Następnie warto wydać jednoznaczne, krótkie polecenie, poprosić o powtórzenie. Dopiero wtedy można dopilnować dalszego kończenia zadania. Aby nasz uczeń czuł się bezpieczniej, można rozważyć wspólne stworzenie „kołowego planu dnia” lub innej formy grafiku. Technika ta uczy wykonywania w danej chwili tylko jednej czynności, bowiem do kolejnego zadania przechodzimy, gdy skończymy poprzednie. Grafik powinien być wywieszony w widocznym miejscu. Praca nad nawykami wymaga czasu i cierpliwości. Powtarzające się rytuały dobrze jest wykonywać każdego dnia o tej samej porze, a najlepiej w ustalonej sekwencji. Na początku dorosły uczy, w jaki sposób korzystać z grafiku, pamiętając o tym, że niektóre dzieci potrzebują wielokrotnych powtórzeń. Dodatkowo, wspierając koncentrację uwagi, koniecznie trzeba zadbać o przestrzeń klasową. Zbyt duża liczba bodźców rozpraszających negatywnie wpływa na poziom skupienia. Z tej przyczyny należy rozważyć ograniczenie nadmiaru kolorowych dekoracji w klasie oraz niepotrzebnych, odwracających uwagę przedmiotów. Jeżeli istnieje taka możliwość, nasz uczeń powinien siedzieć z dala od okna, przed pustą ścianą (najlepiej w pierwszej ławce, w pobliżu nauczyciela). Wszelkie kolorowe plansze i dekoracje mogą być z tyłu. Zasada „pustego biurka” oznacza, że na ławce znajdują się tylko te rzeczy, które są aktualnie potrzebne. Zatem przed rozpoczęciem zajęć uczeń powinien mieć czas na przygotowanie się i uprzątnięcie niepotrzebnych przedmiotów.

Sposoby na nadruchliwość

Niezaspokojone potrzeby mogą przynieść wiele niepożądanych konsekwencji, a ruch z pewnością jest ważną potrzebą każdego człowieka. Dlatego zapewnienie krótkich i angażujących przerw na aktywność fizyczną to doskonały pomysł na nadruchliwość. Oto kilka pomysłów na kreatywne przerwy:

• przyniesienie do sali kredy/mazaka czy też słownika z biblioteki,

• zebranie prac,

• pełnienie funkcji klasowej (zamykacz okien, temperówkowy, ścieracz tablicy, podlewacz kwiatków, układacz książek na półce/przyborów w pudełku),

• ćwiczenia fizyczne (częste, krótkie, intensywne),

• zabawy na placu zabaw,

• spacery,

• ćwiczenia równoważne (chodzenie po linii świetnie działa na nadmierne pobudzenie),

• zadania koordynacyjne (rzut woreczkiem do pudełka, mini tory przeszkód ustawione z krzeseł),

• ruch w miejscu (chodzenie, skakanie, bieganie),

• rozciąganie (skręty tułowia, wyciąganie dłoni w górę i w dół, stanie na palcach),

• techniki relaksacyjne (proste ćwiczenia oddechowe),

• twórcza wyobraźnia (rysowanie na tablicy na zadany temat, chodzenie po klasie w trakcie rysowania na kartce z podkładką, kolorowanie w różnym ułożeniu ciała w przestrzeni),

• taniec w rytm muzyki,

• sensoryczny kącik doświadczeń (w którym znajdą się piasek kinetyczny, gąbki, ciastolina itp.).

Tego typu przerwy pomogą nie tylko uczniowi z ADHD. Ruch wspomaga naukę, więc skorzysta na tym cała klasa. Po ukończeniu zadania dwie rundki dookoła stołu pozytywnie wpłyną na koncentrację. Warto ignorować niewielki niepokój ruchowy w obrębie miejsca siedzenia (np. machanie nogami, zabawa długopisem) lub też wprowadzić zastępniki w postaci piłeczek sensorycznych albo plasteliny. W przypadku dużej nadruchliwości piłka gimnastyczna oraz poduszka sensoryczna pomogą usiedzieć na miejscu. Stosując tego typu rozwiązania, w pierwszej kolejności zawsze bierzemy pod uwagę względy bezpieczeństwa, które są najbardziej istotne. Krótkie siedzenie na piłce z pewnością pomoże w koncentracji, jednakże decyzja o wdrożeniu tej techniki należy do nauczyciela, który kieruje się zasadami BHP. Wprowadzenie minutnika staje się pomocne nie tylko w trakcie rozwiązywania zadań, ale również podczas innych aktywności. Przerwy wprowadzamy, jeżeli zaobserwujemy spadek poziomu koncentracji uwagi oraz wzmożoną nadruchliwość.

Jak ułatwić dziecku funkcjonowanie szkolne?

Uczniowie z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej zbyt często słyszą wiele negatywnych uwag na swój temat. Odwrócenie niekorzystnych proporcji może przynieść wspaniałe rezultaty. Chwalenie za starania i wysiłek, a nie za efekty, to dobry początek zmian. Trudności wynikające ze specyfiki zaburzenia zminimalizują się, gdy zostaną wprowadzone konkretne techniki. Na tendencje do gubienia przyborów szkolnych przyda się szafka z dodatkowymi rzeczami (klejami, gumkami itp.). Praca domowa zapisana kolorowym mazakiem w zeszycie do korespondencji, zadana z wyprzedzeniem (15 minut przed dzwonkiem), zwiększa prawdopodobieństwo sukcesu. Odpowiednio oznaczone książki i zeszyty do poszczególnych przedmiotów łatwiej znaleźć w plecaku. Tablica zawieszona w widocznym miejscu w sali sprawi, że wszystkie ważne rzeczy do wykonania i zapamiętania zostaną zanotowane. Będą tam też widoczne wspólnie ustalone zasady i konsekwencje ich nieprzestrzegania. Checklisty, które znajdą się na ławce, umożliwiają szybkie sprawdzenie potrzebnych informacji.

Wskazane jest noszenie „okularów na ADHD” w sposób systematyczny i ciągły. Podobnie nosi się okulary korekcyjne minimalizujące wadę wzroku. Najlepsze efekty przynosi regularność i cierpliwość. Zaburzenia koncentracji uwagi, zbyt duża ruchliwość oraz uciążliwa impulsywność to objawy ADHD, których nie da się zlikwidować. Konkretne wskazówki i sposoby pracy przyczyniają się do kompensowania zauważonych trudności oraz wzmacniania samooceny dziecka.





Literatura:

• Artur Kołakowski, Agnieszka Pisula, „Sposób na trudne dziecko”, Wydawnictwo GWP, Sopot, 2016
• Fintan J. Oregan, „ADHD”, Wydawnictwo K. E. LIBER, Warszawa, 2005

Sylwia Reszka
Pedagog specjalny, terapeutka pedagogiczna, terapeutka ręki, lektorka języka polskiego jako obcego, nauczycielka mianowana. Od 8 lat wspiera proces edukacyjno-terapeutyczny dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Jako nauczycielka współorganizująca kształcenie dba nie tylko o rozwój poznawczy swoich podopiecznych, ale też o rozwijanie umiejętności społeczno-emocjonalnych w celu pełnej i efektywnej integracji. Zainteresowana zagadnieniami z zakresu psychologii, a w szczególności komunikacją interpersonalną i zjawiskiem dobrostanu psychicznego.