Być wychowawcą…

Zadań stawianych przed wychowawcą klasy jest bardzo wiele. Oczekuje się od niego, aby integrował zespół, motywował, pomagał w sytuacjach kryzysowych zarówno szkolnych, jak i domowych uczniów, prowadził diagnozę w różnych obszarach – od relacji w grupie, przez socjometryczne układy sił, aż po profilaktykę związaną z uzależnieniami, autodestrukcją i samobójstwami. To tylko niektóre z obszarów pracy wychowawczej, które budzą emocje i pytanie, czy na pewno jestem gotowy(-a) wziąć na siebie taką odpowiedzialność?

Zamiast kolejnego scenariusza

Dlaczego nie napiszę kolejnego scenariusza godziny wychowawczej i nie podam opisu konkretnych technik? W zasobach Internetu można znaleźć niezliczone propozycje scenariuszy czy propozycji zabaw psychoedukacyjnych z uczniami. I to jest świetne. Na portalu LIBRUS Szkoła gotowe scenariusze i propozycje na zajęcia znajdują się m. in. w poniższych artykułach:

  • Budowanie zespołu klasowego – POBIERZ SCENARIUSZE – CZYTAJ >>
  • Budowanie relacji w zespole klasowym – POBIERZ SCENARIUSZE – CZYTAJ >>
  • Czy to już depresja? – POBIERZ SCENARIUSZE – CZYTAJ >>
  • Jak i gdzie szukać pomocy? – POBIERZ SCENARIUSZE – CZYTAJ >>
  • Czym jest stres i jak sobie z nim radzić? – POBIERZ SCENARIUSZE – CZYTAJ >>
  • Jak się nie bać? O emocjach i ich oswajaniu – POBIERZ SCENARIUSZE – CZYTAJ >>
  • (Nie)Nudna Godzina wychowawcza – CZYTAJ >>
  • Jak rozmawiać o wartościach – scenariusze lekcji – CZYTAJ >>
  • Rytuały w mojej klasie – praktyczne pomysły dla wychowawców – CZYTAJ >>
  • Jak spędzić z uczniami Dzień Pustej Klasy – CZYTAJ >>
  • Trudna klasa – szkoła przetrwania czy wyzwanie dla (cierpliwych) nauczycieli – CZYTAJ >>
Na portalu LIBRUS Szkoła jest ich o wiele, wiele więcej. A w zasobach Internetu – powtórzę – niezliczona liczba.

Podobnie jest z przydatnymi technikami, opisami zabaw, przykładami metod, które spełniają swoją rolę informacyjną (gdy pozwalają nam zobaczyć mechanizmy grupy), terapeutyczną (gdy uczniowie zyskują umiejętności chroniące), motywującą (gdy nastolatkowie wzmacniają dzięki nim swoją samoocenę) itd. Ale to wszystko już jest. I można odnieść wrażenie, że skuteczny wychowawca to taki, który ma bogatą teczkę (folder) scenariuszy na różne okazje oraz niemniej bogaty zbiór metod, technik, zabaw itd. Czy to jednak wystarczy? Czy rzeczywiście nauczyciel podoła zadaniom wychowawczym, jeśli ma właściwe cechy osobowościowe i tzw. kompetencje wychowawcze? Nie chcę tych czynników lekceważyć, one mają istotne znaczenie, jednak dzisiaj oczekuje się, że praca nauczyciela, w tym praca wychowawcza, będzie mniej zależna od indywidualnych cech osobowych. Te mogą sprzyjać, ale nie zastąpią profesjonalnego warsztatu.

Mam tutaj na myśli przede wszystkim mentalne przygotowanie do pracy z klasą, rzetelną obserwację i diagnozę potrzeb uczniów – zaplanowane i ewaluowane działania wychowawcze. Wielu wychowawców już to dzisiaj robi, bazując na własnych doświadczeniach i umiejętnościach wyćwiczonych przez lata pracy w zawodzie.

Pytania wychowawcy na każdy etap pracy z klasą/grupą

Co może zrobić nauczyciel, aby być także skutecznym wychowawcą? Może zacząć od postawienia sobie pytań i podjęcia prób znalezienia na nie odpowiedzi.

1. Jaka jest moja wizja wychowania, a jaka rodziców moich uczniów? Na postrzeganie wychowania wpływa wiele czynników: to, jak sami zostaliśmy wychowani, jakie przekonania dotyczące wychowania były wśród naszych bliskich, jakie mamy własne doświadczenia w tym obszarze i zaobserwowane sytuacje wychowawcze wśród znajomych, w publikacjach różnego rodzaju, jaka jest nasza wiedza pedagogiczna i psychologiczna itd. Uzgadnianie strategii wychowawczych z rodzicami (uczniów w każdym wieku) jest najskuteczniejsze, ponieważ buduje spójność oddziaływań i daje dziecku poczucie stałości oczekiwań, co wpływa na porządkowanie obrazu świata.

2. Jak rozumiem znaczenie sformułowania „oddziaływania wychowawcze”? Inaczej rzecz ujmując, jaką wagę przywiązuję do różnych form działań o charakterze wychowawczym: nakazów, zakazów, pouczeń, dawania rad, sposobu prowadzenia tzw. rozmów wychowawczych, modelowania postaw.

3. Jakie są potrzeby wychowawcze moich uczniów? Najważniejsze potrzeby, które dotyczą każdego człowieka: potrzeba bezpieczeństwa (na poziomie fizjologicznym, psychologicznym i społecznym), uznania i samorealizacji. Szczegółowe będą wynikać z wieku i specyfiki środowiska. Mogą to być potrzeby związane z sytuacją materialną rodziny, z różnymi formami przemocy, z zagrożeniami związanymi z uzależnieniami, z problemami psychicznymi np. związanymi z pandemią, ale także wysokie aspiracje związane z karierą zawodową i wymarzonym stylem życia. 

4. Jak będę budować relacje z moimi uczniami? Refleksja wychowawcy nad własnymi kompetencjami komunikacyjnymi (aktywne słuchanie, komunikat „ja”), asertywnością, autorytetem. Planowanie priorytetów: ustalanie zasad (granic), wspieranie samodzielności i odpowiedzialności wychowanków, budowanie zaufania.

5. Skąd się dowiem, w jakich obszarach uczniowie oczekują wsparcia? Tutaj właściwie dwa pytania: kto mi to powie i jak mi to powie? Przyda się wspomniana wcześniej baza ćwiczeń, technik i metod diagnostycznych, ale wiarygodność pozyskanych informacji będzie uzależniona od zaufania i relacji z wychowawcą, więc zanim zacznę pytać, dobrze jest zadbać właśnie o te czynniki.

6. Jak tego wsparcia mogę udzielić? Zanim zaproponuję uczniom konkretne zajęcia (scenariusz, temat, metodę), dobrze jest zapytać ich o zdanie. Uzgadnianie wzmacnia zaufanie i wspiera dobre relacje. Nie oznacza, że każdy uczeń indywidualnie wyraża zgodę. Raczej widziałabym to na zasadzie uzgadniania hierarchii. Może to być plakat z listą tematów, zagadnień, na której każdy uczeń zaznacza dwa-trzy, które są dla niego ważne. Otrzymamy listę tematów, które są dla danej klasy ciekawe, istotne. Można też odwrócić ćwiczenie i poprosić, aby uczniowie zaproponowali po dwa, trzy tematy, na które chcieliby porozmawiać, dostać informację. Wtedy lista na pewno odda potrzeby, a liczba uczniów opowiadających się za danym tematem wyznaczy hierarchię.

7. Jak zbudować relacje z rodzicami moich wychowanków? Współpraca z rodzicami to ważna część pracy wychowawcy, pozwalająca nie tylko dopasować oddziaływania do potrzeb, ale również wzmacniająca pozycję rodziców jako osób znaczących. Może się odbywać na różnych poziomach: rodzicielstwa, kompetencji komunikacyjnych, wiedzy o dziecku, zaangażowania w sprawy szkoły, działalności w społeczności lokalnej. Dobra współpraca oparta na szacunku dla odmienności poglądów i uzgadnianie strategii wychowawczych to skuteczna metoda wspierania uczniów. 

8. Kto może być mi pomocny w pracy wychowawczej? Każdy potrzebuje wsparcia, wychowawca także. Pomocą powinien służyć zespół uczący w danej klasie, szkolny pedagog i psycholog. Aby to było możliwe, każdy nauczyciel pracujący w danej klasie powinien znać priorytety i cele pracy wychowawcy i wspierać go. Pozwoli to także poprawić spójność działań szkoły jako instytucji edukacyjno-wychowawczej. Nie bądźmy jednak zamknięci na szukanie pomocy na zewnątrz, np. nauczycielskie grupy wsparcia, zespół psychologów lub pedagogów pracujących w pobliskiej poradni czy innych instytucjach. Kuratorzy przy sądzie rodzinnym czy policjanci z pobliskiej komendy. Wszystkie te osoby mogą być dla nas niezwykłym wsparciem i pomocą w codziennej pracy z uczniami, ale przede wszystkim w tych najtrudniejszych wychowawczo momentach. Pamiętajmy: nie jesteśmy sami!

a_byc_wychowawca_LS_graf_2.jpg

Podsumowanie

Bycie wychowawcą na pewno nie jest łatwe, jednak praca, którą on wykonuje może mieć znaczącą rolę we wzmacnianiu rozwoju uczniów. Jeśli postrzega ją jako bycie sprzymierzeńcem swoich uczniów, dmuchanie w skrzydła, aby mogli się wznieść tak wysoko, jak chcą, zapisze się w historii życia swoich wychowanków złotymi głoskami. Ale nie tylko o satysfakcję prywatną tutaj chodzi (chociaż wpływa ona na motywację do wysiłku), a o skutki społeczne pracy wychowawcy. Szczęśliwi i spełnieni uczniowie to jawiące się w ciepłych barwach przyszłe społeczeństwo. Jest o co zabiegać, nawet jeśli teraz jest trudno. Powodzenia!




Maria Tuchowska
Nauczyciel dyplomowany, polonista i teolog. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą w placówkach integracyjnych różnego poziomu, edukator, coach, przeprowadziła ok. 600 szkoleń z zakresu kompetencji psychospołecznych nauczycieli, prawa oświatowego, pracy z dziećmi i młodzieżą z różnego typu zaburzeniami. Specjalizuje się również w tematyce dotyczącej zagadnień związanych z obecnością rodziców w szkole.


Interesuje Cię ta tematyka? Przeczytaj również:

Najbardziej aktualne artykuły:
x

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Za ich pomocą zbierane są informacje, które mogą stanowić dane osobowe. Wykorzystujemy je m.in. w celach statystycznych i funkcjonalnych. Korzystając z serwisu bez zmiany konfiguracji przeglądarki, wyrażasz zgodę na zapisanie plików cookies w pamięci Twojego urządzenia. Możesz samodzielnie zarządzać cookies zmieniając odpowiednio ustawienia w Twojej przeglądarce. Więcej informacji o zasadach przetwarzania Twoich danych osobowych oraz przysługujących Ci prawach znajdziesz w Polityce prywatności.