Ocenianie zachowania – stopień czy proces wspierający rozwój

Każdy człowiek jest oceniany. Oceniają nas inni, nawet my sami oceniamy siebie i swoje zachowania. Jednak jedynie w szkole proces ten kończy się wystawieniem stopnia z zachowania. To niezwykle ważne, aby wspomniane ocenianie ucznia służyło jego rozwojowi, a nie było jego osądzaniem czy szufladkowaniem.

Na portalu Librus Szkoła dostępny jest cykl artykułów #ocenianie zachowania, w którym autorki analizują proces oceniania zachowania w szkołach oraz przedstawiają autorski projekt związany z ocenianiem zachowania realizowany w jednej z poznańskich szkół.

Funkcjonowanie samej oceny z zachowania reguluje prawo oświatowe. Według art. 44b. § 4 ustawy o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. (Dz.U. 2020 poz. 1327) “ocenianie zachowania ucznia polega na rozpoznawaniu przez wychowawcę oddziału, nauczycieli oraz uczniów danego oddziału stopnia respektowania przez ucznia zasad współżycia społecznego i norm etycznych oraz obowiązków określonych w statucie szkoły.” Bardziej szczegółowo o prawnej odsłonie oceny z zachowania możemy przeczytać w artykule rozpoczynającym cykl #ocenianie zachowania – “Ocenianie zachowania w świetle prawa oświatowego”.

Samo ocenianie ma pomagać, uświadamiać, motywować do pracy nad sobą. W przypadku zachowania ma to szczególne znaczenie, ponieważ ocena z zachowania to informacja dla uczniów, jakimi są kolegami/koleżankami, jakie są ich postawy wobec szkoły i wobec samych siebie, wobec zdrowia, samorozwoju i świata. Ocena z zachowania w znacznie większym stopniu opowiada o ocenianym niż np. ocena z matematyki czy z języka polskiego. Ma motywować do rozwoju, a nie etykietować człowieka. Sam efekt oceniania, czyli stopień bądź ocena opisowa, nie są tak ważne, jak cały proces dochodzenia do nich.

Proces oceniania w szkołach

W drugim tekście cyklu – “Ocenianie zachowania – szkolne praktyki” – autorki omawiają proces oceniania zachowania w polskich szkołach. Dominują dwa podejścia:

  • stopniowanie zachowania: wzorowe, bardzo dobre, dobre, poprawne, nieodpowiednie oraz naganne,
  • system punktowy – konkretne zachowania są określane w postaci punktów dodatnich i ujemnych.
Stopniowanie zachowania polega na przypisaniu przez nauczyciela określenia, którego opis jest najbardziej zbliżony do postawy reprezentowanej przez ucznia. Nietrudno jednak dostrzec w tym systemie niepokojące elementy. Jak bowiem ocenić, czy uczeń robi coś chętnie? Co jest ważniejsze: chęci czy starania? Stopniowanie zachowań może prowadzić do kuriozalnych konstrukcji na poziomie regulaminów, które trudno odnieść do szkolnej rzeczywistości.

Przydzielanie punktów za określone zachowania również budzi wiele wątpliwości. Nie chcemy bowiem doprowadzić do sytuacji, w której uczeń nadrabia punkty stracone na pobiciu kolegi, przyniesieniem makulatury do szkoły. Ponadto jak tak naprawdę punktować określone zachowania? Jak różnicować i porównywać je ze sobą poprzez skalę punktów? Dlaczego coś ma być punktowane lepiej, a coś gorzej? Co jest ważniejsze: nakrętki czy makulatura? A może jedno i drugie tak samo?

Wniosek nasuwa się sam: system oceniania w polskich szkołach powinien ulec zmianie. Warto rozważyć włączenie oceniania zachowania do debaty o ocenianiu szkolnym oraz przedstawianie rodzicom i uczniom korzyści płynących z modyfikacji modelu punktowego na bardziej przyjazny uczniowi, realizowany w atmosferze zaufania, a nie rozliczania czy etykietowania.

Rozwój ucznia w centrum uwagi

Ocena z zachowania informuje ocenianego, czy i w jakim stopniu spełnia on kryteria, które zostały określone w danej szkole. Uczeń jest tutaj biernym odbiorcą tej informacji, która nie podlega żadnym dyskusjom. Ocenianie zachowania może być postrzegane przez uczniów jako bolesny, krótki moment przypisania im konkretnej etykietki. Tymczasem ocenianie nie może być tylko chwilą. Aby miało ono realny wpływ na rozwój uczniów, musimy potraktować je jako proces, w którym oceniani mają szansę obserwowania siebie i swoich relacji społecznych. Więcej na ten temat w trzecim artykule z cyklu “Ocenianie zachowania służące rozwojowi uczniów i uczennic”. W szkole należy omówić i przedyskutować cały proces. Wyjaśnić uczniom, czego wymagamy i dlaczego. Wysłuchać ich pytań i wątpliwości.
Należy zaznaczyć, że informacja w postaci konkretnej oceny nie daje wglądu w procesy, które zachodzą w uczniu, co kolejno przekłada się na niewielki wpływ na jego motywowanie, wspieranie czy budowanie samooceny, a właśnie samoocenę powinno się “włączyć” w proces oceniania.

Realistyczna, rzetelna samoocena sprzyja bowiem wytrwałości w działaniach, pozwala lepiej radzić sobie z trudnościami, zachęca do pracy. Szkoła powinna umożliwiać uczniom dokonywanie samooceny, pomagać im i ich wspierać.

a_ocenianie_zachowania_stopien_czy_proces_wspierajacy_rozwoj_LS_graf.jpg

Ocenianie zachowania po nowemu

Na koniec cyklu autorki proponują “Autorski model oceniania zachowania w klasach 1-3 SP”, który został wdrożony w jednej z poznańskich szkół. Model skupia się przede wszystkim na samym procesie oceniania, nie zaś na jego efekcie.

Składa się on z trzech etapów:

  • Refleksja nad sobą – uczniowie poznają dwie historyjki, które swoją formą i treścią mają być inspiracją do przyjrzenia się sobie i nazwania swoich postaw; uczniowie tworzą opowiadania o sobie, rysunki i komiksy.
  • Informacja od koleżanki/kolegi – umożliwienie uczniom dawania i otrzymywania informacji zwrotnej od koleżanek i kolegów, a co za tym idzie uświadomienie uczniom, że ich postawa ma wpływ również na osoby z ich otoczenia.
  • Rozmowa z wychowawcą – w tym miejscu wkracza nauczyciel, który rozmawia z uczniem o jego odczuciach dotyczących każdego etapu procesu.
Finalnie na świadectwach uczniów pojawia się opis stworzony przez wychowawcę na podstawie całego procesu, natomiast jako załącznik oceniani otrzymują zapis własnej refleksji nad sobą oraz informację zwrotną od kolegi/koleżanki.

Wystawienie oceny z zachowania jest trudnym wyzwaniem dla nauczyciela, ponieważ określa ona niejako osobę ucznia. Ważne, aby z oceniania zachowania stworzyć wspierający, jasny, czytelny i motywujący proces, który da uczniowi możliwość spojrzenia na samego siebie, rozwijania swoich silnych stron i pracy nad słabościami.


Interesuje Cię ta tematyka? Przeczytaj również:

Najbardziej aktualne artykuły:
x

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Za ich pomocą zbierane są informacje, które mogą stanowić dane osobowe. Wykorzystujemy je m.in. w celach statystycznych i funkcjonalnych. Korzystając z serwisu bez zmiany konfiguracji przeglądarki, wyrażasz zgodę na zapisanie plików cookies w pamięci Twojego urządzenia. Możesz samodzielnie zarządzać cookies zmieniając odpowiednio ustawienia w Twojej przeglądarce. Więcej informacji o zasadach przetwarzania Twoich danych osobowych oraz przysługujących Ci prawach znajdziesz w Polityce prywatności.